Mahabharata · Chapter 12.142

yadidaṃ ghoramuddiṣṭamaśraddheyamivānṛtam /
astisviddasyumaryādā yāmayaṃ parivarjayet //

sammuhyāmi vipīdāmi dharmo me śithilīkṛtaḥ /
udyamaṃ nādhigacchāmi kutaścitparicintayan //
bhīṣma uvāca /

naitacchrutvāgamādeva tava dharmānuśāsanam /
prajñāsamabhihāro'yaṃ kavibhiḥ sambhṛtaṃ madhu //

bāhyāḥ pratividhātavyāḥ prajñā rājñā tatastataḥ /
bahuśākhena dharmeṇa yatraiṣā samprasidhyate //

buddhiṃ sañjanayedrājñāṃ dharmamācaratāṃ sadā /
jayo bhavati kauravya sadā tadvṛddhireva ca //

buddhiśreṣṭhā hi rājāno jayanti vijayaiṣiṇaḥ /
dharmaḥ pratividhātavyo buddhyā rājñā tatastataḥ //

naikaśākhena dharmeṇa rājño dharmo vidhīyate /
durbalasya kutaḥ prajñā purastādanudāhṛtā //

advaidhajñaḥ pratidvaidhe saṃśayaṃ prāpnumarhati /
buddhidvaidhaṃ vidhātavyaṃ purastādeva bhārata //

pārśvataḥ kāraṇaṃ rājño viṣūcyastvāpagā iva /
janāstūccaritaṃ dharmaṃ vijāntyanyathā'nyathā //

samyagvijñāninaḥ kecinmithyāvijñāninaḥ pare /
tadvai yathāyathaṃ buddhvā jñānamādadate satām //

parimuṣṇanti śāstrāṇi dharmasya paripanthinaḥ /
vaiṣamyamarthavidyānāṃ nirarthāḥ khyāpayanti te //

ājijīviṣavo vidyāṃ yaśaḥ kāmau samantanaḥ /
te sarve nṛpa pāpiṣṭhā dharmasya paripanthinaḥ //

apakvamatayo mandā na jānanti yathātatham /
tathā hyaśāstrakuśalāḥ sarvatrāyuktiniṣṭhitāḥ //

parimuṣṇanti śāstrāṇi śāstradoṣānudarśinaḥ /
vijñānamatha vidyānāṃ na samyagiti me matiḥ //

nindayā paravidyānāṃ svavidyāṃ khyāpayanti ca /
vāgāstikyānunītāśca dugdhavidyāphalā iva //

tānvidyāvaṇijo viddhi rākṣasāniva bhārata /
vyājena kṛtsno vihito dharmaste parihāsyate //

na dharmavacanaṃ vācā naiva buddhyeti naḥ śrutam /
iti bārhaspatyavijñānaṃ provāca maghavā svayam //

na tyava vacanaṃ kiñcidanimittādihocyate /
svavinītena śāstreṇa hyavidyaḥ syādathāparaḥ //

lokayātrāmihaike tu dharmaṃ prāhurmanīṣiṇaḥ /
samuddiṣṭaṃ satāṃ dharmaṃ svayamūhet paṇḍitaḥ //

amarṣācchāstrasammohādanimittādihocyate /
śāstraṃ prājñasya vadataḥ samūhe yātyadarśanam //

āgamāgatayā buddhyā vacanena praśasyate /
ajñānājjñānahetutvādvacanaṃ sādhu manyate //

anupāgatamevedaṃ śāstramevamapārthakam /
daiteyānuśanā prāha saṃśayacchedanaṃ purā //

jñānamapyapadiśyaṃ hi yathā nāsti tathaiva tat /
tena sañcchinnamūlena kastoṣayitumicchati //

punarvyavasitaṃ yo vā nedaṃ vākyamupāśnute /
ugrāyaiva hi sṛṣṭo'si karmaṇe tattvamīkṣase //

agre māmanvavekṣasva rājanyo'yaṃ bubhūṣate /
yathā pramucyate tvanyo yadarthaṃ na pramodate //

ajo'śvaḥ kṣatramityetatsadṛśaṃ brahmaṇā kṛtam /
tasmānnataikṣṇyādbhūtānāṃ yātrā kācitprasiddhyati //

yastvavadhyavadhe doṣaḥ sa vadhyasyāvadhe smṛtaḥ /
eṣā hyeva tu maryādā yāmayaṃ parivarjayet //

tasmāttīkṣṇaḥ prajā rājā svadharme sthāpayatyuta /
anyonyaṃ bhakṣayanto hi pracareyurvṛkā iva //

yasya dasyugaṇā rāṣṭre dhvāṅkṣā matsyāñjalādiva /
viharanti parasvāni sa vai kṣatriyapāṃsanaḥ //

kulīnānsacivānkṛtvā vedavidyāsamanvitān /
praśādhi pṛthivīṃ rājanprajā dharmeṇa pālayan //

vihīnajanmakarmāṇi yaḥ pragṛhṇāti bhūmipaḥ /
ubhayasyāviśeṣajñastadvai kṣatraṃ napuṃsakam //

naivograṃ naiva cānugraṃ dharmeṇeha praśasyate /
ubhayaṃ na vyatikrāmedugro bhūtvā mṛdurbhava //

kaṣṭaḥ kṣatriyadharmo'yaṃ sauhṛdaṃ tvayi me sthitam /
ugrakarmaṇi sṛṣṭo'si tasmādrājyaṃ praśādhi vai //

aruṣṭaḥ kasyacidrājannevameva samācara / aśiṣṭanigraho nityaṃ śiṣṭasya paripālanam /
evaṃ śukro'bravīddhīmānāpatsu bharatarṣabha //
yudhiṣṭhira uvāca /

asti cediha maryādā yāmanyo nātilaṅghayet /
pṛcchāmi tvāṃ satāṃ śreṣṭha tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

brāhmaṇāneva seveta vidyābṛddhāṃstapasvinaḥ /
śrutacāritravṛttāḍhyānpavitraṃ hyetaduttamam //

śuśrūṣā tu mahārāja sāntvaṃ vipreṣu nityadā /
kruddhairhi vipraiḥ karmāṇi kṛtāni bahudhā nṛpa //

teṣāṃ prītyā yaśo mukhyamaprītyā paramaṃ bhayam /
prītyā hyamṛtavadviprāḥ kruddhāścaiva yathoragāḥ //