Mahabharata · Chapter 12.123

tāta dharmārthakāmānāṃ śrotumicchāmi niścayam /
lokayātrā hi kārtsnyena triṣveteṣu pratiṣṭhitā //

dharmārthakāmāḥ kimmūlāḥ prabhavaḥ pralayaśca kaḥ /
anyonyaṃ cānuṣajjante vartante ca pṛthakpṛthak //
bhīṣma uvāca /

ya ete syuḥ sumanaso lokasaṃsthārthaniścaye /
kāmaprabhavasaṃsthāsu sajjante ca trayastadā //

dharmamūlo'rtha ityuktaḥ kāmo'rthaphalamucyate /
sankalpamūlāste sarve sankalpo viṣayātmakaḥ //

viṣayāścaiva kārtsnyena sarva āhārasiddhaye /
mūlametantrivargasya nivṛttirmokṣa ucyate //

dharmaḥ śarīrasanguptirdharmārthaścārtha iṣyate /
kāmo ratiphalaścātra sarve ratiphalāḥ smṛtāḥ //

sannikṛṣṭāṃścaredetānna caitānmanasā tyajet /
vimuktastapasā sarvāndharmādīnkāmanaiṣṭhikān //

śreṣṭhabuddhistrivargasya udayaṃ prāpnuyātkṣaṇāt / [karmaṇā buddhipūrveṇa bhavatyartho na vā punaḥ // ]

arthārthamanyadbhavati viparītamathāparam / anarthārthamavāpyārthamanyatrādyopakārakam.]
buddhyā buddha ihārthena tadahnā tu nikṛṣṭayā //

apadhyānamalo dharmo malo'rthasya nigūhanam /
sampramohamalaḥ kāmo bhūyastadguṇavardhitaḥ //

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
ariṣṭasya ca saṃvādaṃ kāmandasya ca bhārata //

kāmandamṛṣimāsīnamabhivādya narādhipaḥ /
āṅgoriṣṭho'tha papraccha kṛtvā samayamavyayam //

yaḥ pāpaṃ kurute rājā kāmamohabalātkṛtaḥ /
pratyāsannasya tasyarṣe kiṃ syātpāpapraṇāśanam //

adharmaṃ dharma iti ca yo mohādācarennaraḥ /
taṃ cāpi prathitaṃ loke kathaṃ rājā nivartayet //
kāmanda uvāca /

yo dharmārthau parityajya kāmamevānuvartate /
sa dharmārthaparityāgātprajñānāśamihārcchati //

prajñānāśātmako mohastathā dharmārthanāśakaḥ /
tasmānnāstikatā caiva durācāraśca jāyate //

durācārānyadā rājā praduṣṭānna niyacchati /
tasmādudvijate lokaḥ sarpādveśmagatādiva //

taṃ prajā nānurajyante na viprā na ca sādhavaḥ /
tataḥ sankṣayamāpnoti tathā vadhyatvameva ca //

apadhvastastvavamato duḥkhaṃ jīvati jīvitam /
jīvate yadapadhvastaḥ śuddhaṃ maraṇameva tat //

atraitadāhurācāryāḥ pāpasya parivartanam /
sevitavyā trayī vidyā satkāro brāhmaṇeṣu ca //

mahāmanā bhaveddharme vivahecca mahākule /
brāhmaṇāṃścāpi seveta kṣamāyuktānmanasvinaḥ //

japedudakaśīlaḥ syātsumukho na ca nāstikaḥ /
dharmānvitānsampraviśedbahiḥ plutyaiva duṣkṛtam //

prasādayenmadhurayā vācā vā'pyatha karmaṇā /
ityastīti vadennityaṃ pareṣāṃ kīrtayanguṇān //

apāpo hyevamācāraḥ kṣipraṃ bahumato bhavet /
pāpānyapi hi kṛcchrāṇi śamayennātra saṃśayaḥ //

guravo hi paraṃ dharmaṃ yaṃ brūyustaṃ tathā kuru /
gurūṇāṃ hi prasādādvai śreyaḥ paramavāpsyasi //