Mahabharata · Chapter 12.12

arjunasya vacaḥ śrutvā nakulo vākyamabravīt /
rājānamabhisamprekṣya sarvadharmabhṛtāṃ varam //

anurudhya mahāprājño bhrātuścittamarindama /
vyūḍhorasko mahābāhustāmrāsyo mitabhāṣitā //
nakula uvāca /

viśākhayūpe devānāṃ sarveṣāmagnayaścitāḥ /
tasmādvidvi mahārāja devāḥ karmaphale sthitāḥ //

anāstikānāṃ bhūtānāṃ prāṇadāḥ pitaraśca ye /
te'pi karmaiva kurvanti vidhiṃ paśyasva pārthiva //

vedavādāpaviddhāstu tānviddhi bhṛśanāstikān /
na hi vedoktamutsṛjya vipraḥ sarveṣu karmasu //

devayānena nākasya pṛṣṭhamāpnoti bhārata /
atyāśramānayaṃ sarvānityāhurvedamiścayāḥ //

brāhmaṇāḥ śrutisampannāstānnibodha narādhipa /
vittāni dharmalabdhāni kratumukhyeṣvavāsṛjan //

kṛtātmā sa mahārāja sa vai tyāgī smṛto naraḥ //

anavekṣya sukhādānaṃ tathaivordhvaṃ pratiṣṭhitaḥ /
ātmatyāgī mahārāja sa tyāgī tāpaso mataḥ //

aniketaḥ paripatanvṛkṣamūlāśrayo muniḥ /
ayācakaḥ sadāyogī sa tyāgī pārtha bhikṣukaḥ //

krodhaharṣāvanādṛtya paiśunyaṃ ca viśeṣataḥ /
vipro vedānadhīte yaḥ sa tyāgī gurupūjakaḥ //

āśramāṃstulayā sarvāndhṛtānāhurmanīṣiṇaḥ / ekataśca trayo rājangṛhasthāśrama ekataḥ // 12-12-13asamīkṣya tulayā pārtha kāmaṃ svargaṃ ca bhārata / ayaṃ panthā maharṣīṇāpriyaṃ lokavidāṃ gatiḥ //

iti yaḥ kurute bhāvaṃ sa tyāgī bharatarṣabha /
naraḥ parityajya gṛhānvanameti vimūḍhavat //

yadā kāmānsamīkṣeta dharmavaitaṃsiko naraḥ /
athainaṃ mṛtyupāśena kaṇṭhe badhnāti sṛtyurāṭ //

abhimānakṛtaṃ karma naitatphalavaducyate /
tyāgayuktaṃ mahārāja sarvameva mahāphalam //

śamo damastathā dhairyaṃ satyaṃ śaucamathārjavam /
yajño dhṛtiśca dharmaśca nityamārṣo vidhiḥ smṛtaḥ //

pitṛdevātithikṛte samārambho'tra śasyate /
atraiva hi mahārāja trivargaḥ kevalaṃ phalam //

etasminvartamānasya vidhau vipraniṣevite /
tyāginaḥ prasṛtasyeha nocchittirvidyate kvacit //

asṛjaddhi prajā rājanprajāpatirakalmaṣaḥ /
māṃ yakṣyantīti dharmātmā yajñairvividhadakṣiṇaiḥ //

vīrudhaścaiva vṛkṣāṃśca yajñārthaṃ vai tathauṣadhīḥ /
paśūṃścaiva tathā medhyānyajñārthāni havīṃṣi ca //

gṛhasthāśramiṇastacca yajñakarmāvirodhitam /
tasmādgārhasthyameveha duṣkaraṃ durlabhaṃ tathā //

tatsamprāpya gṛhasthā ye paśudhānyadhanānvitāḥ /
na yajante mahārāja śāśvataṃ teṣu kilviṣam //

svādhyāyayajñā ṛṣayo jñānayajñāstathā pare /
athāpare mahāyajñānmanasyeva vitanvate //

idamanyanmahārāja vidvadbhiḥ kathitaṃ mama /
bhūmiragniśca vāyuśca na cāpo na divākaraḥ //

nakṣatrāṇi na candraśca na diśaḥ kāla eva ca /
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca na gandho na rasaḥ kvacit //

na ca santi pramāṇāni yaiḥ prameyaṃ prasādhyate /
pratyakṣamanumānaṃ na nopamānamathāgamaḥ //

nārthāpattirna caitihyaṃ na dṛṣṭānto na saṃśayaḥ /
na kvacinnirṇayo rājanna dharmādharma eva ca //

tiryakva sthāvaraṃ caiva na devā na ca mānuṣāḥ / varṇāśramavibhāgāśca na ca kartā na kāmakṛt /
na cārthaśca vibhūtiśca na cārthasya viceṣṭitam //

tamobhūtamidaṃ sarvamanālokaṃ jagannṛpa /
na cātmā vidyamānopi manasā yogamicchati //

acetanaṃ manastvāsīdātmā eva sacetanaḥ / īśvaraścetanastvekastenedaṃ gahanīkṛtam /
mantrāśca cetanā rājanna ca dehena yojitāḥ //

tena viśvasṛjo nāma ṛṣayo mantradevatāḥ /
caitanyamīśvarātprāpya brahmāṇḍaṃ tairvinirmitam //

iṣṭvā viśvasṛjaṃ yajñaṃ nirmitaḥ prapitāmahaḥ /
sṛṣṭistena samārabdhā prasādādīśvarasya ca //

caitanyamīśvarasyedaṃ sacetanamidaṃ jagat /
yogena ca samāviṣṭaṃ jagatkṛtsnaṃ ca śambhunā //

dharmaścārthaśca kāmaśca ukto mokṣaśca sankṣaye /
brahmaṇaḥ parameśasya īśvareṇa yadṛcchayā //

ajño janturanīśaśca bhājanaṃ sukhaduḥkhayoḥ /
īśvaraprerito gacchetsvargaṃ vā śvabhrameva vā //

pradhānaṃ puruṣaḥ caiva ātmānaṃ sarvadehinām / manasā viṣayaiścaiva cetanena pracoditāḥ /
sukhaduḥkhena yujyante karmabhiśca pracoditāḥ //

varṇāśramavibhāgāśca īśvareṇa pravartitāḥ /
sadevāsuragandharvaṃ yenedaṃ nirmitaṃ jagat //

tvaṃ cānye ca mahārāja īśvarasya vaśe sthitāḥ /
jīvante ca mriyante ca na svatantrāḥ kathañcana //

hitvāhitvā ca bhūtāni hatvā sarvamidaṃ jagat /
yajante karmaṇā devā na sa pāpena lipyate //

hiṃsātmakāni karmāṇi sarveṣāṃ gṛhamedhinām /
devatānāmṛṣīṇāṃ ca te ca yānti parāṃ gatim //

pātitāḥ śatravaḥ pūrva sarvatra vasudhādhipaiḥ / prajānāṃ hitakāmaiśca ātmanaśca hitaiṣibhiḥ /

yadi tatra bhavetpāpaṃ kathaṃ te svargamāsthitāḥ / na prāptā narakaṃ rājanveṣṭitāḥ pāpakarmabhiḥ //

evaṃ manaḥsamādhānaṃ mārgamātiṣṭhato nṛpa /
dvijāterbrahmabhūtasya spṛhayanti divaukasaḥ //

sa ratnāni vicitrāṇi saṃhṛtāni tatastataḥ /
makheṣvanabhisantyajya nāstikyamabhijalpasi //

kuṭumbamāsthite tyāgaṃ na paśyāmi narādhipa /
rājasūyāśvamedheṣu sarvamedheṣu vā punaḥ //

ye cānye kratavastāta brāhmaṇairabhipūjitāḥ / tairyajasva mahīpāla śakro devapatiryathā /

rājñaḥ pramādadoṣeṇa dasyubhiḥ parimuṣyatām /
aśaraṇyaḥ prajānāṃ yaḥ sa rājā kalirucyate //

aśvāngāścaiva dāsīśca kareṇūśca svalankṛtāḥ /
grāmāñjanapadāṃścaiva kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca //

apradāya dvijātibhyo mātsaryāviṣṭacetasaḥ /
vayaṃ te rājakalayo bhaviṣyāma viśāmpate //

adātāro'śaraṇyāśca rājakilviṣabhāginaḥ /
duḥkhānāmeva bhoktāro na sukhānāṃ kadācana //

aniṣṭvā ca mahāyajñairakṛtvā ca pitṛsvadhām /
tīrtheṣvanabhisamplutya pravrajiṣyasi cetprabho //

chinnābhramiva gantāsi vilayaṃ māruteritam /
lokayorubhayorbhraṣṭo hyantarāle vyavasthitaḥ //

antarbahiśca yatkiñcinmanovyāsaṅgakārakam /
parityajya bhavettyāgī na hitvā pratitiṣṭhati //

etasminvartamānasya vidhau vipraniṣevite /
brāhmaṇasya mahārāja nocchittirvidyate kvacit //

nihatya śatrūṃstarasā samṛddhāñśakro yathā daityabalāni saṅkhye /
kaḥ pārtha śocennirataḥ svadharme pūrvaiḥ smṛte pārthivaśiṣṭajuṣṭe //

kṣātreṇa dharmeṇa parākrameṇa jitvā mahīṃ mantravidbhyaḥ pradāya /
nākasya pṛṣṭhe'si narendra gantā na śocitavyaṃ bhavatā'dya pārtha //