Mahabharata · Chapter 12.115
pitāmaha mahāprājña saṃśayo me mahānayam /
sañchettavyastvayā rājanbhavānkulakaro hi naḥ //
puruṣāṇāmayaṃ tāta durvṛttānāṃ durātmanām /
kathito vākyasañcārastato vijñāpayāmi te //
yaddhitaṃ rājyatantrasya kulasya ca sukhodayam /
ayatyāṃ ca tadātve ca kṣemavṛddhikaraṃ ca tat //
putrapautrābhirāmaṃ ca rāṣṭravṛddhikaraṃ ca yat /
annapāne śarīre ca hitaṃ yattadbravīhi me //
abhiṣikto hi yo rājā rājyastho mitrasaṃvṛta /
samuhṛtsamupeto vā sa kathaṃ rañjayetprajāḥ //
yo hyasatpragraharatiḥ sneharāgabalātkṛtaḥ /
indriyāṇāmanīśatvādasajjanabubhūṣakaḥ //
tasya bhṛtyā vimukhatāṃ yānti sarve kulodgatāḥ /
na ca bhṛtyabalairarthaiḥ sa rājā samprayujyate //
etanme cintayānasya rājadharmāndivāniśam /
bṛhaspatisamo buddhyā bhavāñśaṃsitumarhati //
śāsatā puruṣavyāghra tvaṃ naḥ kulahite rataḥ /
kṣattā caiko mahāprājño yo naḥ śaṃsati sarvadā //
tvattaḥ kulahitaṃ vākyaṃ śrutvā rājyahitodayam /
amṛtasyāvyayasyeva tṛptaḥ svapsyāmyahaṃ sukham //
kīdṛśāḥ sannikarṣasthā bhṛtyāḥ sarvaguṇānvitāḥ /
kīdṛśaiḥ kiṃ kulīnairvā saha yātrā vidhīyate //
na hyeko bhṛtyarahito rājā bhavati rakṣitā /
rājyaṃ cedaṃ janaḥ sarvastatkulīnaḥ praśāsati //
bhīṣma uvāca /
na ca praśāstuṃ rājyaṃ hi śakyamekena bhārata //
asahāyavatā tāta naivārthāḥ kecidapyuta /
labdhuṃ labdhā hyapi sadā rakṣituṃ bharatarṣabha //
yasya bhṛtyajanaḥ sarvo jñānavijñānakovidaḥ /
hitaiṣī kulajaḥ snigdhaḥ sa rājyaphalamaśnute //
mantriṇo yasya kulajā asaṃhāryāḥ sahoṣitāḥ /
nṛpatermatimāpsante satpathajñānakovidāḥ //
anāgatavidhātāraḥ kālajñānaviśāradāḥ /
atikrāntamaśocantaḥ sa rājyaphalamaśnute //
samaduḥkhasukhā yasya sahāyāḥ priyakāriṇaḥ /
arthacintāparāḥ sabhyāḥ sa rājyaphalamaśnute //
yasya nārto janapadaḥ sannikarṣagataḥ sadā /
akṣudraḥ satpathālambī sa rājā rājyabhāgbhavet //
kośo'kṣapaṭalaṃ yasya kośavṛddhikarairnaraiḥ /
āptaistuṣṭaiśca pṛṣṭaiśca dhāryate sa nṛpottamaḥ //
koṣṭhāgāramasaṃhāryairāptaiḥ sañcayatatparaiḥ /
pātrabhūtairalubdhaiśca pālyamānaṃ guṇī bhavet //
vyavahāraśca nagare yasya dharmaphalodayaḥ /
dṛśyate śaṅkhalikhitaḥ sa dharmaphalabhāṅ nṛpaḥ //
sangṛhītamanuṣyaśca yo rājā rājadharmavit /
ṣaṅ्bhāgaṃ parigṛhṇāti sa dharmaphalamaśnute //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0