Mahabharata · Chapter 12.108

mahānayaṃ dharmapatho bahuśākhaśca bhārata /
kiṃsvideveha dharmāṇāmanuṣṭheyatamaṃ matam //

kiṃ kāryaṃ sarvabhūtānāṃ garīyo bhavato matam /
yathā'haṃ paramaṃ dharmamiha ca pretya cāpnuyām //
bhīṣma uvāca /

mātāpitrorgurūṇāṃ ca pūjā bahumatā mama /
atra vartannaro lokānyaśaśca mahadaśnute //

yadete hyanujānīyuḥ karma tāta supūjitāḥ /
dharmaṃ dharmaviruddhaṃ vā tatkartavyaṃ yudhiṣṭhira //

na tairabhyananujñāto dharmamanyaṃ samācaret /
yaṃ me te'bhyanujānīyuḥ sa dharma iti niścayaḥ //

eta eva trayo lokā eta evāśramāstrayaḥ /
eta eva trayo vedā eta eva trayo'gnayaḥ //

pitāvai gārhapatyo'gnirmātā'gnirdakṣaṇaḥ smṛtaḥ /
guru vanīyastu sā'gnitretā garīyasī //

triṣvapramādyanneteṣu trīllom̐kānapi jeṣyasi /
pitṛvṛttyā tvimaṃ lokaṃ mātṛvṛttyā tathā param //

brahmalokaṃ gurorvṛttyā niyamena tariṣyasi /
sa--geteṣu vartasva triṣu lokeṣu bhārata //

yaśaḥ prāpsyasi bhadraṃ te dharmaṃ ca sumahāphalam /
naitānatiśayīthāstvaṃ nātyaśnīthā na dūṣayeḥ //

hiyaṃ paricareścaiva tadvai sukṛtamuttamam /
kīrti puṇyaṃ yaśo lokānprāpsyase tvaṃ janādhipa //

sarve tasyādṛtā lokā yasyaite traya ādṛtāḥ /
anādṛtāstu yasyaite sarvāstasyāphalāḥ kriyāḥ //

na cāyaṃ na paro loko na yaśastasya bhārata /
amānitā nityameva yasyaite guravastrayaḥ //

na cāsminna pare loke yaśastasya prakāśate /
yaccānyadapi kalyāṇaṃ pāratraṃ samudāhṛtam //

tebhya eva hi yatsarvaṃ kṛtyaṃ yannisṛjāmyaham / tadāsīnme śataguṇaṃ sahasraguṇameva ca /
tasmānme samprakāśante trayo lokā yudhiṣṭhira //

daśaiva tu sadā'cāryaḥ śrotriyānadhitiṣṭhati /
daśācāryānupādhyāya upādhyāyānpitā daśa //

pitṝndaśa tu mātaikā sarvāṃ vā pṛthivīmapi /
gurutvenābhibhavati nāsti mātṛsamo guruḥ //

gururgarīyānpitṛto mātṛtaśceti me matiḥ /
ubhau hi mātāpitarau janmanyevopayujyataḥ //

śarīrametau sṛjataḥ pitā mātā ca bhārata /
ācāryaśiṣṭā yā jātiḥ sāsamyagajarāmarā //

avadhyā hi sadā mātā pitā cāpyupacāriṇau //

na sa duṣyati tatkṛtvā na ca te dūṣayanti tam /
dharmāya yatamānānāṃ vidurdevāḥ saharṣibhiḥ //

ya āvṛṇotyavitathena karmaṇā ṛtaṃ bruvannamṛtaṃ samprayacchan /
taṃ manyethāḥ pitaraṃ mātaraṃ ca tasmai na druhyetkṛtamasya jānan //

vidyāṃ śrutvā ye guruṃ nādriyante pratyutpannā manasā karmaṇā vā /
teṣāṃ pāpaṃ bhrūṇahatyāviśiṣṭaṃ nānyastebhyaḥ pāpakṛdasti loke / yathaiva te gurubhirbhāvanīyā stathaiva teṣāṃ guravo'bhyarcanīyāḥ //

tasmātpūjayitavyāśca saṃvibhajyāśca yatnataḥ /
guravo'rcayitavyāśca purāṇaṃ dharmamicchatā //

yena prīṇanti pitarastena prītaḥ prajāpatiḥ /
prīṇāti jananīyena pṛthivī tena pūjitā //

yena prīṇātyupādhyāyastena syādbrahma pūjitam /
mātṛtaḥ pitṛtaścaiva tasmātpūjyatamo guruḥ //

ṛṣayaśca hi devāśca prīyante pitṛbhiḥ saha /
pūjyamāneṣu guruṣu tasmātpūjyatamo guruḥ //

kenacinna ca vṛttena hyavajñeyo gururbhavet /
na ca mātā na ca pito tādṛśo yādṛśo guruḥ //

na te'vamānamarhanti na teṣāṃ dūṣayetkṛtam /
gurūṇāmeva satkāraṃ vidurdevāḥ saharṣibhiḥ //

upādhyāyaṃ pitaraṃ mātaraṃ ca ye vidruhyante manasā karmaṇā vā /
teṣāṃ pāpaṃ bhrūṇahatyāviśiṣṭaṃ tasmānnānyaḥ pāpakṛdasti loke //

bhṛto bhartāraṃ yo na vibhirti putraḥ svayonijaḥ pitaraṃ mātaraṃ ca /
tasya pāpaṃ bhrūṇahatyāviṣiṣṭaṃ tasmānnānyaḥ pāpakṛdasti loke //

mitradruhaḥ kṛtaghnasya strīghnasya piśunasya ca /
caturṇāmapi caiteṣāṃ niṣkṛtiṃ nānuśuśrum //

etatsarvaṃ manunirdeśadṛṣṭaṃ yatkartavyaṃ puruṣeṇeha kiñcit /
etacchreyo nānyadasmādviśiṣṭaṃ sarvāndharmānanusṛtyaitaduktam //