Mahabharata · Chapter 12.107
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa /
dharmavṛttaṃ ca vittaṃ ca vṛttyupāyāḥ phalāni ca //
rājñāṃ vṛttaṃ ca kośaṃ ca kośasañcayanaṃ jayaḥ /
amātyaguṇavṛttiśca prakṛtīnāṃ ca vardhanam //
ṣāṅguṇyaguṇakalpaśca senānītistathaiva ca /
duṣṭasya ca parijñānamaduṣṭasya ca lakṣaṇam //
samahīnādhikānāṃ ca yathāvallakṣaṇaṃ ca yat /
madhyamasya ca tuṣṭyarthaṃ yathā stheyaṃ vivardhatā //
kṣīṇagrahaṇavṛttiśca yathā dharmaṃ prakīrtitam /
laghunā'deśarūpeṇa granthayogena bhārata //
vijigīṣostathā vṛttamuktaṃ caiva tathaiva te /
gaṇānāṃ vṛttimicchāmi śrotuṃ matimatāṃ vara //
yathā gaṇāḥ pravardhante na bhidyante ca bhārata /
arīṃśca vijigīṣante suhṛdaḥ prāpnuvanti ca //
bhedamūlo vināśo hi gaṇānāmupalakṣaye /
mantrasaṃvaraṇaṃ duḥkhaṃ bahūnāmiti me matiḥ //
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ nikhilena parantapa /
yathā ca te na bhidyeraṃstacca me vada bhārata //
bhīṣma uvāca /
gaṇānāṃ ca kulānāṃ ca rājñāṃ bharatasattama /
vairasandīpanāvetau lobhāmarṣau narādhipa //
lobhameko hi vṛṇute tato'marṣamanantaram /
tato hyamarṣasaṃyuktāvanyonyajanitāśayau //
cāramantrabalādānaiḥ sāmadānavibhedanaiḥ /
kṣayavyayabhayopāyaiḥ prakarṣantītaretaram //
tatrādānena bhidyante gaṇāḥ sanghātavṛttayaḥ /
bhinnā vimanasaḥ sarve gacchantyarivaśaṃ bhayāt //
bhede gaṇā vinaśyurhi bhinnāstu sujayāḥ paraiḥ /
tasmātsanghātayogena prayaterangaṇāḥ sadā //
arthāścaivādhigamyante sanghātabalapauruṣaiḥ /
brāhmāśca maitrīṃ kurvanti teṣu sanghātavṛttiṣu //
jñānavṛddhāḥ praśaṃsanti śuśrūṣantaḥ parasparam /
vinivṛttābhisandhānāḥ sukhamedhanti sarvaśaḥ //
dharmiṣṭhānvyavahārāṃśca sthāpayantaśca śāstrataḥ /
yathāvatpratipaśyanto vivardhante gaṇottamāḥ //
putrānbhrātṛnnigṛhṇanto vinayantaśca tānsadā /
vinītāṃśca pragṛhṇanto vivardhante gaṇottamāḥ //
cāramantravidhāneṣu kośasannicayeṣu ca /
nityayuktā mahābāho vardhante sarvato gaṇāḥ //
prājñāṃścārānmahotsāhānkarmasu sthirapauruṣān /
mānayantaḥ sadā yuktā vivardhante gaṇā nṛpa //
dravyavantaśca śūrāśca śastrajñāḥ śāstrapāragāḥ /
kṛcchrāsvāpatsu sammūḍhāngaṇāḥ santārayanti te //
krodho bhedo bhayaṃ daṇḍaḥ karṣaṇaṃ nigraho vadhaḥ /
nayatyarivaśaṃ sadyo gaṇānbharatasattama //
tasmānmānayitavyāste gaṇamukhyāḥ pradhānataḥ /
lokayātrā samāyattā bhūyasī teṣu pārthiva //
mantraguptiḥ pradhāneṣu cāraścāmitrakarśaṇa /
na gaṇāḥ kṛtsnaśo mantraṃ śrotumarhanti bhārata //
gaṇamukhyaistu sambhūya kāryaṃ gaṇahitaṃ mithaḥ //
pṛthaggaṇasya bhinnasya vitatasya tato'nyathā /
arthāḥ pratyavasīdanti tathā'narthā bhavanti va //
teṣāmanyonyabhinnānāṃ svaśaktimanutiṣṭhatām /
nigrahaḥ paṇḍitaiḥ kāryaḥ kṣiprameva pradhānataḥ //
kuleṣu kalahā jātāḥ kulavṛddhairupekṣitāḥ /
gotrasya nāśaṃ kurvanti gaṇabhedasya kārakam //
ābhyantaraṃ bhayaṃ rakṣyamasāraṃ bāhyato bhayam /
ābhyantaraṃ bhayaṃ rājansadyo mūlāni kṛntati //
akasmātkrodhamohābhyāṃ lobhādvā'pi svabhāvajāt /
anyonyaṃ nābhibhāṣante tatparābhavalakṣaṇam //
jātyā ca sadṛśāḥ sarve kulena sadṛśāstatha /
na codyogena buddhyā vā rūpadravyeṇa vā punaḥ //
bhedāccaiva pradānācca nāmyante ripubhirgaṇāḥ /
tasmātsanghātamevāhurgaṇānāṃ śaraṇaṃ mahat //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0