Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.107

12.107.1

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa /
dharmavṛttaṃ ca vittaṃ ca vṛttyupāyāḥ phalāni ca //

12.107.2

rājñāṃ vṛttaṃ ca kośaṃ ca kośasañcayanaṃ jayaḥ /
amātyaguṇavṛttiśca prakṛtīnāṃ ca vardhanam //

12.107.3

ṣāṅguṇyaguṇakalpaśca senānītistathaiva ca /
duṣṭasya ca parijñānamaduṣṭasya ca lakṣaṇam //

12.107.4

samahīnādhikānāṃ ca yathāvallakṣaṇaṃ ca yat /
madhyamasya ca tuṣṭyarthaṃ yathā stheyaṃ vivardhatā //

12.107.5

kṣīṇagrahaṇavṛttiśca yathā dharmaṃ prakīrtitam /
laghunā'deśarūpeṇa granthayogena bhārata //

12.107.6

vijigīṣostathā vṛttamuktaṃ caiva tathaiva te /
gaṇānāṃ vṛttimicchāmi śrotuṃ matimatāṃ vara //

12.107.7

yathā gaṇāḥ pravardhante na bhidyante ca bhārata /
arīṃśca vijigīṣante suhṛdaḥ prāpnuvanti ca //

12.107.8

bhedamūlo vināśo hi gaṇānāmupalakṣaye /
mantrasaṃvaraṇaṃ duḥkhaṃ bahūnāmiti me matiḥ //

12.107.9

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ nikhilena parantapa /
yathā ca te na bhidyeraṃstacca me vada bhārata //
bhīṣma uvāca /

12.107.10

gaṇānāṃ ca kulānāṃ ca rājñāṃ bharatasattama /
vairasandīpanāvetau lobhāmarṣau narādhipa //

12.107.11

lobhameko hi vṛṇute tato'marṣamanantaram /
tato hyamarṣasaṃyuktāvanyonyajanitāśayau //

12.107.12

cāramantrabalādānaiḥ sāmadānavibhedanaiḥ /
kṣayavyayabhayopāyaiḥ prakarṣantītaretaram //

12.107.13

tatrādānena bhidyante gaṇāḥ sanghātavṛttayaḥ /
bhinnā vimanasaḥ sarve gacchantyarivaśaṃ bhayāt //

12.107.14

bhede gaṇā vinaśyurhi bhinnāstu sujayāḥ paraiḥ /
tasmātsanghātayogena prayaterangaṇāḥ sadā //

12.107.15

arthāścaivādhigamyante sanghātabalapauruṣaiḥ /
brāhmāśca maitrīṃ kurvanti teṣu sanghātavṛttiṣu //

12.107.16

jñānavṛddhāḥ praśaṃsanti śuśrūṣantaḥ parasparam /
vinivṛttābhisandhānāḥ sukhamedhanti sarvaśaḥ //

12.107.17

dharmiṣṭhānvyavahārāṃśca sthāpayantaśca śāstrataḥ /
yathāvatpratipaśyanto vivardhante gaṇottamāḥ //

12.107.18

putrānbhrātṛnnigṛhṇanto vinayantaśca tānsadā /
vinītāṃśca pragṛhṇanto vivardhante gaṇottamāḥ //

12.107.19

cāramantravidhāneṣu kośasannicayeṣu ca /
nityayuktā mahābāho vardhante sarvato gaṇāḥ //

12.107.20

prājñāṃścārānmahotsāhānkarmasu sthirapauruṣān /
mānayantaḥ sadā yuktā vivardhante gaṇā nṛpa //

12.107.21

dravyavantaśca śūrāśca śastrajñāḥ śāstrapāragāḥ /
kṛcchrāsvāpatsu sammūḍhāngaṇāḥ santārayanti te //

12.107.22

krodho bhedo bhayaṃ daṇḍaḥ karṣaṇaṃ nigraho vadhaḥ /
nayatyarivaśaṃ sadyo gaṇānbharatasattama //

12.107.23

tasmānmānayitavyāste gaṇamukhyāḥ pradhānataḥ /
lokayātrā samāyattā bhūyasī teṣu pārthiva //

12.107.24

mantraguptiḥ pradhāneṣu cāraścāmitrakarśaṇa /
na gaṇāḥ kṛtsnaśo mantraṃ śrotumarhanti bhārata //

12.107.25

gaṇamukhyaistu sambhūya kāryaṃ gaṇahitaṃ mithaḥ //

12.107.26

pṛthaggaṇasya bhinnasya vitatasya tato'nyathā /
arthāḥ pratyavasīdanti tathā'narthā bhavanti va //

12.107.27

teṣāmanyonyabhinnānāṃ svaśaktimanutiṣṭhatām /
nigrahaḥ paṇḍitaiḥ kāryaḥ kṣiprameva pradhānataḥ //

12.107.28

kuleṣu kalahā jātāḥ kulavṛddhairupekṣitāḥ /
gotrasya nāśaṃ kurvanti gaṇabhedasya kārakam //

12.107.29

ābhyantaraṃ bhayaṃ rakṣyamasāraṃ bāhyato bhayam /
ābhyantaraṃ bhayaṃ rājansadyo mūlāni kṛntati //

12.107.30

akasmātkrodhamohābhyāṃ lobhādvā'pi svabhāvajāt /
anyonyaṃ nābhibhāṣante tatparābhavalakṣaṇam //

12.107.31

jātyā ca sadṛśāḥ sarve kulena sadṛśāstatha /
na codyogena buddhyā vā rūpadravyeṇa vā punaḥ //

12.107.32

bhedāccaiva pradānācca nāmyante ripubhirgaṇāḥ /
tasmātsanghātamevāhurgaṇānāṃ śaraṇaṃ mahat //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc