Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.109

12.109.1

kathaṃ dharme sthātumicchannaro varteta bhārata /
tattvaṃ jijñāsamānāya prabrūhi bharatarṣabha //

12.109.2

satyaṃ caivānṛtaṃ cobhe lokānāvṛtya tiṣṭhataḥ /
tayoḥ kimācaredrājanpuruṣo dharmaniścitaḥ //

12.109.3

kiṃsvitsatyaṃ kimanṛtaṃ kiṃsviddharmyaṃ sanātanam /
kasminkāle vadetsatyaṃ kasminvā'pyanṛtaṃ vadet //
bhīṣma uvāca /

12.109.4

satyasya vacanaṃ sādhu na satyādvidyate param /
yattu loke sudurjñeyaṃ tatte vakṣyāmi bhārata //

12.109.5

bhavetsatyaṃ na vaktavyaṃ vaktavyamanṛtaṃ bhavet /
yatrānṛtaṃ bhavetsatyaṃ satyaṃ vā'pyanṛtaṃ bhavet //

12.109.6

tādṛśo vardhate pāpo yatra satyamaniścitam /
satyānṛte viniścitya tato bhavati dharmavi //

12.109.7

apyanāryo'kṛtaprajñaḥ puruṣo'pyatidāruṇaḥ /
sumahatprāpnuyātpuṇyaṃ balāko'ndhavadhādiva //

12.109.8

kimāścaryaṃ ca yanmūḍho dharmakāmo'pyadharmavit /
sumahatprāpnuyātpuṇyaṃ gaṅgāyāmiva kauśikaḥ //

12.109.9

tādṛśo'yamanupraśno yatra dharmaḥ sudurvidaḥ /
duṣkāraṃ cāpi saṃkhyātuṃ tarkeṇātra vyavasyati //

12.109.10

prabhavārthāya bhūtānāṃ dharmapravacanaṃ kṛtam /
yaḥ syātprabhavasaṃyuktaḥ sa dharma iti niścayaḥ //

12.109.11

ahiṃsā satyamakrodhastapo dānaṃ damo matiḥ /
anasūyā'pyasāmarthyamanīrṣyā śīlameva ca //

12.109.12

eṣa dharmaḥ kuruśreṣṭha kathitaṃ parameṣṭhinā /
brahmaṇā devadevena ayaṃ caiva sanātanaḥ //

12.109.13

asmindharme sthito rājannaro bhadrāṇi paśyati / śrauto vadhātmako dharma ahiṃsāparamārthikaḥ //

12.109.14

dhāraṇāddharmamityāhurdharmeṇa vidhṛtāḥ prajāḥ /
yaḥ syāddhāraṇasaṃyuktaḥ sa dharma iti niścaḥ //

12.109.15

ahiṃsārthāya bhūtānāṃ dharmapravacanaṃ kṛtam /
yaḥ syādahiṃsāsaṃyuktaḥ sa dharma iti niścayaḥ //

12.109.16

śrutiṃ dharmaṃ vadantyanye mānānyāhuḥ pare janāḥ /
na ca taṃ svabhyasūyāmo na hi sarvaṃ vidhīyate //

12.109.17

ye'nyāyena jihīrṣanto dhanamicchanti karhicit /
tebhyastu na tadākhyeyaṃ sa dharma iti niścayaḥ //

12.109.18

akūjanena cenmokṣo nāvakūjetkathañcana /
avaśyaṃ kūjitavyaṃ vā śaṅkeranvā'pyakūjanāt //

12.109.19

ye'nye vā'pyanṛtaṃ kuryuḥ kuryādeva vicāraṇam /
śreyastatrānṛtaṃ vaktuṃ satyāditi vicāritam //

12.109.20

akṣayādyo vadhaṃ rājankuryādevāvicārayan /
abudhvā'nuśaye doṣaṃ śreyastaccānṛtaṃ bhavet //

12.109.21

na stenaḥ saha sambandhānmucyate śapathādapi / śreyastatrānṛtaṃ vaktuṃ satyāditi hi dhāraṇā //

12.109.22

yaḥ pāpaiḥ saha sambandhānmucyate śapathādapi / na ca tebhyo dhanaṃ dadyācchakye sati kathañcana /
pāpebhyo hi dhanaṃ dattaṃ dātāramapi pīḍayet //

12.109.23

svaśarīroparodhena dhanamādātumicchataḥ / satyasampratipattyarthaṃ yadbrūyuḥ sākṣiṇaḥ kvacit /
anuktvā tatra tadvācyaṃ sarve te'nṛtavādinaḥ //

12.109.24

prāṇātyaye vivāhe ca vaktavyamanṛtaṃ bhavet /
arthasya rakṣaṇārthāya pareṣāṃ dharmakāraṇāt //

12.109.25

pareṣāṃ siddhimākāṅkṣanna ca syāddharmabhikṣukaḥ /
pratiśrutya na dātavyaṃ śvaḥ kāryastu balātkṛtaḥ //

12.109.26

yaḥ kaściddharmasamayātpracyuto dharmajīvanaḥ /
daṇḍenaiva sa hantavyastaṃ panthānaṃ samāśritaḥ //

12.109.27

cyutaḥ sadaiva dharmebhyo dhanavāndharmamāśritaḥ /
kathaṃ svadharmamutsṛjya tamicchedupajīvitum //

12.109.28

sarvopāyairniyantavyaḥ pāpo nikṛtijīvanaḥ /
dhanamityeva pāpānāṃ sarveṣāmiha niścayaḥ //

12.109.29

avivāhyā hyasambhojyā nikṛtyā nirayaṃ gatāḥ / cyutā devamanuṣyebhyo yathā pretāstathaiva te /
[niryajñāstapasā hīnā mā sma taiḥ saha sangamaḥ // ]

12.109.30

dhanādānādduḥkhataraṃ jīvitā dhikprayojanam /
idaṃ te rocatāṃ dharma iti vācyaṃ prayatnataḥ //

12.109.31

na kaścidasti pāpānāṃ dharma ityeṣa niścayaḥ /
tathāvidhaṃ ca yo hanyānna sa pāpena lipyate //

12.109.32

svakarmaṇā hataṃ hanti hata eva sa hanyate /
teṣu yaḥ samayaṃ kaścitkurvīta hatabuddhiṣu //

12.109.33

yathā kākāstathaiva śvā tathaivopadhijīvanaḥ /
ūrdhvaṃ dehavimokṣānte bhavantyetāsu yoniṣu //

12.109.34

yasminyathā vartati yo manuṣya stasmiṃstathā vartitavyaṃ sa dharmaḥ /
māyācāro māyayā bādhitavyaḥ sādhvācāraḥ sādhunaivābhyupeyaḥ //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc