Mahabharata · Chapter 11.4

kathaṃ saṃsāragahanaṃ vijñeyaṃ vadatāṃ vara /
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tattvamākhyāhi pṛcchataḥ //
vidura uvāca /

janmaprabhṛti bhūtānāṃ kriyāḥ sarvāstu lakṣayan /
pūrvameveha kalile vasate kiñcidantaram //

tataḥ sa pañcame'tīte māse māṃsamakalpayat /
tataḥ sarvāṅgasampūrṇo garbho māse tu jāyate //

amedhyamadhye vasati māṃsaśoṇitalepane /
tatastu vāyuvegena ūrdhvapādo hyadhomukhaḥ //

yonidvāramupāgamya bahūnkleśānsamṛcchati /
yonisampīḍanāccaiva pūrvakarmabhiranvitaḥ //

tasmānmuktaḥ sa saṃsārādanyānpaśyatyupadravān /
grahāstamanucchanti sārameyā ivāmiṣam //

tataḥ kālāntare prāpte vyādhayaścāpi taṃ tathā /
upasarpanti jīvantaṃ badhyamānaṃ svakarmabhiḥ //

baddhamindriyapāśaistaṃ saṅgakāmukamāturam /
vyasanānyanuvartante vividhāni narādhipa //

bādhyamānaśca tairbhūyo naiva tṛptimupaiti saḥ / [tadā nāvaiti caivāyaṃ prakurvansādhvasādhu vā // ]

tatrainaṃ paripaśyanti ye dhyānapariniṣṭhitāḥ /
ayaṃ na budhyate tāvadyamalokādihāgame //

yamadūtairvikṛṣyaṃśca mṛtyuṃ kālena gacchati / vāgghīnasya ca yā mātrā iṣṭāniṣṭakṛtā'sya vai /
bhūya evātmanā'tmānaṃ badhyamānamupaiti saḥ //

aho vinikṛto loko lobhena ca vaśīkṛtaḥ /
lobhakrodhamadonmatto nātmānamavabudhyate //

kulīnatve ca ramate duṣkulīnānvikutsayan /
dhanadarpeṇa dṛptaśca daridrānparikutsayan //

mūrkhāniti parānāha nātmānaṃ samavekṣate /
doṣānkṣipati cānyeṣāṃ nātmānaṃ śāstumicchati //

yadā prājñāśca mūrkhāśca dhanavantaśca nirdhanāḥ /
kulīnāścākulīnāśca mānino'thāpyamāninaḥ //

sarve pitṛvanaṃ prāptāḥ svapanti vigatatvacaḥ /
nirmāṃsairasthibhūyiṣṭhairgātraiḥ snāyunibandhanaiḥ //

kiṃ viśeṣaṃ prapaśyanti tatra teṣāṃ pare janāḥ /
yena pratyavagaccheyuḥ kularūpaviśeṣaṇam //

yadā sarve samaṃ nyastāḥ svapanti dharaṇītale /
kasmādanyonyamicchanti vipralabdhumihābudhāḥ //

pratyakṣaṃ ca parokṣaṃ ca yo niśamya śrutiṃ tvimām / [adhruve jīvaloke'sminyo dharmamanupālayan.]
janmaprabhṛti varteta prāpnuyātparamāṃ gatim //

evaṃ sarvaṃ viditvā vai yastattvamanuvartate /
sa pramokṣayate caiva panthānaṃ manujeśvara //