Mahabharata · Chapter 11.2

tato'mṛtarasairvākyairhlādayanpuruṣarṣabham /
vaicitravīryaṃ viduro yaduvāca nibodha tat //
vidura uvāca /

uttiṣṭha rājankiṃ śeṣe dhārayātmānamātmanā /
eṣā vai sarvasatvānāṃ lokeśvara parā gatiḥ //

sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ /
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ ca jīvitam //

yadā śūraṃ ca bhīruṃ ca yamaḥ karṣati bhārata /
tatkiṃ na yotsyanti hi te kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha //

ayudhyamāno mriyate yudhyamānaśca jīvati /
kālaṃ prāpya mahārāja na kaścidativartate //

abhāvādīni bhūtāni bhāvamadhyāni bhārata /
abhāvanidhanānyeva tatra kā paridevanā //

na śocanmṛtamanveti na śocanmriyate naraḥ /
evaṃ sāṃsiddhike loke kimarthamanuśocasi //

kālaḥ karṣati bhūtāni sarvāṇi vividhānyuta /
na kālasya priyaḥ kaścinna dveṣyaḥ kurusattama //

yathā vāyustṛṇāgrāṇi saṃvartayati sarvaśaḥ /
tathā kālavaśaṃ yānti bhūtāni bharatarṣabha //

ekasārthaprayātānāṃ sarveṣāṃ tatra gāminām /
yasya kālaḥ sa yātyagre tatra kā paridevanā //

na cāpyetānhatānyuddhe rājañśocitumarhasi /
pramāṇaṃ yadi śāstrāṇi gatāste paramāṃ gatim //

sarve svādhyāyavanto hi sarve ca caritavratāḥ /
sarve cābhimukhāḥ kṣīṇāstatra kā paridevanā //

adarśanādāpatitāḥ punaścādarśanaṃ gatāḥ /
naite tava na teṣāṃ tvaṃ tatra kā paridevanā //

hato hi labhate svargaṃ jitvā ca labhate yaśaḥ /
ubhayaṃ no bahuguṇaṃ nāsti niṣphalatā raṇe //

teṣāṃ kāmadughām̐llokānindraḥ saṅkalpayiṣyati /
indrasyātithayo hyete bhavanti bharatarṣabha //

na yajñairdakṣiṇāvadbhirna tapobhirna vidyayā /
svargaṃ yānti tathā martyā yathā śūrā raṇe hatāḥ //

śarīrāgniṣu śūrāṇāṃ juhuvuste śarāhutīḥ /
hūyamānāñśarāṃścaiva sehustejasvino mithaḥ //

evaṃ rājaṃstavācakṣe svargyaṃ panthānamuttamam /
na yuddhādadhikaṃ kiñcitkṣatriyasyeha vidyate //

kṣatriyāste mahātmānaḥ śūrāḥ samitiśobhanāḥ /
āśiṣaḥ paramāḥ prāptā na śocyāḥ sarva eva hi //

ātmānamātmanā'śvāsya mā śucaḥ puruṣarṣabha /
nādya śokābhibhūtastvaṃ kāyamutsraṣṭumarhasi //

mātāpitṛsahasrāṇi putradāraśatāni ca /
saṃsāreṣvanubhūtāni kasya te kasya vā vayam //

śokasthānasahasāṇi bhayasthānaśatāni ca /
divasedivase mūḍhamāviśanti na paṇ़ḍitam //

na kālasya priyaḥ kaścinna dveṣyaḥ kurusattama /
na madhyasthaḥ kvacitkālaḥ sarvaṃ kālaḥ prakarṣati //

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ /
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ //

anityaṃ yauvanaṃ rūpaṃ jīvitaṃ dravyasañcayaḥ /
ārogyaṃ priyasaṃvāso gṛddhyedeṣu na paṇḍitaḥ //

na jānapadikaṃ duḥkhamekaḥ śocitumarhasi /
apyabhāvena yujyeta taccāsya na nivartate //

aśocanpratikurvīta yadi paśyetparākramam /
bhaiṣajyametadduḥkhasya yadetannānucintayet //

cintyamānaṃ hi na vyeti bhūyaścāpi pravardhate // aniṣṭasamprayogācca viprayogātpriyasya ca /

mānuṣā mānasairduḥkhairyujyante ye'lpabuddhayaḥ // nārtho na dharmo na sukhaṃ yadetadanuśocati /

tacca nāpnoti kāryārthaṃ trivargāccaiva bhraśyate // anyonyabādhanāvasthāṃ prāpya vaiṣayikīṃ narāḥ /

asantuṣṭāḥ pramuhyanti santoṣaṃ yānti paṇḍitāḥ // prajñayā mānasaṃ duḥkhaṃ hanyācchārīramauṣadhaiḥ /

etadvijñānasāmarthyaṃ na bālaiḥ samatāmiyāt // śayānaṃ cānuśete hi tiṣṭhantaṃ cānutiṣṭhati /

anudhāvati dhāvantaṃ karma pūrvakṛtaṃ naram // yasyāṃyasyāmavasthāyāṃ yatkaroti śubhāśubham /

tasyāntasyāmavasthāyāṃ tattatphalamavāpnute // [yenayena śarīreṇa yadyatkarma karoti yaḥ /

tenatena śarīreṇa tatphalaṃ samupāśnute //
ātmaiva hyātmanaḥ sākṣī kṛtasyāpakṛtasya ca //

śubhena karmaṇā saukhyaṃ duḥkhaṃ pāpena karmaṇā /
kṛtaṃ bhavati sarvatra nākṛtaṃ vidyate kvacit //

na hi jñānaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasu / mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvighāḥ // ] //