Mahabharata · Chapter 10.9

te hatvā sarvapāñcālāndraupadeyāṃśca sarvaśaḥ /
āgacchansahitāstatra yatra duryodhano hataḥ //

gatvā cainamapaśyanta kiñcitprāṇaṃ janādhipam /
tato rathebhyaḥ praskandya parivavrustavātmajam //

taṃ bhagrasakthaṃ rājendra kṛcchraprāṇamacetasam /
vamantaṃ rudhiraṃ vaktrādapaśyanvasudhātale //

vṛtaṃ samantādbahubhiḥ śvāpadairghoradarśanaiḥ /
sālāvṛkagaṇaiścaiva bhakṣayiṣyadbhirantikāt //

nirāyantaṃ kṛcchrāttāñśvāpadāṃśca cikhādiṣūn /
viveṣṭamānamurubhyāṃ subhṛśaṃ gāḍhavedanam //

taṃ śayānaṃ tathā dṛṣṭvā bhūmau surudhirokṣitam / hataśiṣṭāstrayo vīrāḥ śokārtāḥ paryadevayan /
aśvatthāmā kṛpaścaiva kṛtavarmā ca sātvataḥ //

taistribhiḥ śoṇitādigdhaurniḥ śvasadbhirmahārathaiḥ /
śuśubhe sa vṛto rājā vedī tribhirivāgnibhiḥ //

te taṃ śayānaṃ samprekṣya rājānamatathocitam /
aviṣahyena duḥkhena tataste rurudustrayaḥ //

tatastu rudhiraṃ hastairmukhānnirmṛjya tasya hi /
raṇe rājñaḥ śayānasya kṛpaḥ samparyadevayat //
kṛpa uvāca /

na daivasyātibhāro'sti yadayaṃ rudhirokṣitaḥ /
ekādaśacamūbhartā śete duryodhano hataḥ //

paśya cāmīkarābhasya cāmīkaravibhūṣitām /
gadāṃ gadāpriyasyemāṃ samīpe patitāṃ bhuvi //

iyamenaṃ gadā śūraṃ na jahāti raṇeraṇe /
svargāyāpi vrajantaṃ hi na jahāti yaśasvinam //

paśyemāṃ saha vīreṇa jāmbūnadavibhūṣitām /
śayānāṃ śayane harmye bhāryāṃ prītimatīmiva //

yo'yaṃ mūrdhābhiṣiktānāmagre yāti parantapaḥ /
sa hato grasate pāṃsūnpaśya kālasaya paryayam //

yenājau nihatā bhūmau śerate kṣatriyarṣabhāḥ /
sa bhūmau nihataḥ śete kururājaḥ parairayam //

bhayānnamanti rājāno yasya sma śatasaṅghaśaḥ /
sa vīraśayane śete kravyādbhiḥ parivāritaḥ //

yamupāsannṛpāḥ pūrvamarthahetormahīpatim /
upātpate ca taṃ hyadya kravyādā māṃsagṛddhinaḥ //
sañjaya uvāca /

taṃ śayānaṃ kuruśreṣṭhaṃ tato bharatasattamam /
aśvatthāmā samāliṅgya karuṇaṃ paryadevayat //

āhustvāṃ rājaśārdūla mukhyaṃ sarvadhanuṣmatām /
dhanādhyakṣopamaṃ yuddhe śiṣyaṃ saṅkarṣaṇasya ca //

kathaṃ vivaramadrākṣīdbhīmasenastavānagha /
balinaṃ kṛtino nityaṃ sūdaḥ pāpātmavānnṛpa //

kālo nūnaṃ mahārāja loke'sminbalavattaraḥ /
paśyāmo nihataṃ tvāṃ ca bhīmasenena saṃyuge //

kathaṃ tvāṃ sarvadharmajñaṃ kṣudraḥ pāpo vṛkodaraḥ /
nikṛtyā hatavānmando nūna kālo duratyayaḥ //

dvandvayuddhe hyadharmeṇa samāhūyaujasā mṛdhe /
gadayā bhīmasenena nirbhagne sakthinī tava //

adharmeṇa hatasyājau mṛdyamānaṃ padā śiraḥ /
ya upekṣitavānkṣudraṃ dhiktamastu--yudhiṣṭhiram //

yuddheṣvapavadiṣyanti yodhā nūnaṃ vṛkodaram /
yāvatsthāsyanti bhūtāni nikṛtyā hyasi pātitaḥ //

nanu rāmo'bravīdrājaṃstvāṃ sadā yadunandanaḥ /
duryodhanasamo nāsti gadāyāmiti vīryavān //

ślāghate tvāṃ hi vārṣṇeyo rājansaṃsatsu bhārata /
sa śiṣyo mama kauravyo gadāyuddha iti prabho //

yāṃ gatiṃ kṣatriyasyāhuḥ praśastāṃ paramarṣayaḥ /
hatasyābhimukhasyājau prāptastvamasi tāṃ gatim //

duryodhana na śocāmi tvāmahaṃ puruṣarṣabha /
hataputrau tu śocāmi gāndhārīṃ piraṃ ca te //

dvāvanāthau kṛtau vīra tvayā nāthena vardhitau /
bhikṣukau vicariṣyete śocantau pṛthivīmimām् //

ghigastu kṛṣṇaṃ vārṣṇeyamarjunaṃ cāpi durmatim /
dharmajñamānimau yau tvāṃ vadhyamānamupekṣatām //

pāṇḍavāścāpi te sarve kiṃ vakṣyanti narādhipa /
kathaṃ duryodhano'smābhirhata ityanapatrapāḥ //

dhanyastvamasi gāndhāre yasvamāyodhane hataḥ /
prayāto'bhimukhaḥ śatrūndharmeṇa puruṣarṣabha //

hataputrā hi gāndhārī nihatajñātibāndhavā /
prajñācakṣuśca durdharṣaḥ kāṃ daśāṃ pratipatsyate //

dhigastu kṛtavarmāṇaṃ māṃ kṛpaṃ ca mahāratham /
ye vayaṃ na gatāḥ svargaṃ tvāṃ puraskṛtya pārthivam //

dātāraṃ sarvakāmānāṃ rakṣitāraṃ prajāhitam /
yadvayaṃ nānugacchāma tvāṃ dhigasmānnarādhamān //

kṛpasya tava vīryeṇa mama caiva pituśca me /
sabhṛtyānāṃ naravyāghra ratnavanti gṛhāṇi ca //

tava prasādādasmābhiḥ samitraiḥ saha bāndhavaiḥ /
avāptāḥ kratavo mukhyā bahavo bhūridakṣiṇāḥ //

kutaścāpīdṛśaṃ pāpāḥ pravartiṣyāmahe vayam /
yādṛśena puraskṛtya tvaṃ gataḥ sarvapārthivān //

vayameva trayo rājangacchantaṃ paramāṃ gatim / yadvai tvāṃ nānugacchābhastena tapsyāmahe vayam /

tatsvargahīnā hīnārthāḥ smarantaḥ sukṛtasya te /
kiṃ nāma tadbhavetkarma yena tvāṃ na vrajāma vai //

duḥkhaṃ nūna kuruśreṣṭha cariṣyāma mahīmimām /
hīnānāṃ nastvayā rājankutaḥ śāntiḥ kutaḥ sukhaṃ //

gatvaiva tu mahārāja sametya ca mahārathān /
yathājyeṣṭhaṃ yathāśreṣṭhaṃ pūjayervacanānmama //

ācāryaṃ pūjayitvā ca ketuṃ sarvadhanuṣmatām /
hataṃ mayā'dya śaṃśethā dṛṣṭadyumnaṃ narādhipa //

pariṣvajethā rājānaṃ bāhlikaṃ sumahāratham /
saindhavaṃ somadattaṃ ca bhūriśravasameva ca //

tathā pūrvagatānanyānsvarge pārthivasatmān /
asmadvākyātpariṣvajya sampṛcches्vamanāmayam //
sañjaya uvāca /

ityevamuk्vā rājānaṃ bhagnasakthamacetasam /
aśvatthāmā laghuprāṇaṃ punarvacanamabravīt //

duryodhana jīvasi cedvākyaṃ śrotramukhaṃ śṛṇu /
sap pāṇḍavataḥ śiṣṭā dhārtarāṣṭrāstrayo vayam //

te caiva bhrātaraḥ pañca vāsudevo'tha sātyakiḥ /
ahaṃ ca kṛtavarmā ca kṛpaḥ śāradvatastathā //

draupadeyā hatāḥ sarve dhṛṣṭadyumnasya cātmajāḥ /
pañcālā nihatāḥ sarve matsyaśeṣaṃ ca bhārata //

kṛte pratikṛtaṃ paśya hataputrā hi pāṇḍavāḥ /
sauptike śibiraṃ teṣāṃ hataṃ sanaravāhanam //

mayā ca pāpakarmā'sau dhṛṣṭadyumno mahīpate /
praviśya śibiraṃ rātrau paśumāreṇa māritaḥ //

duryodhanastu tāṃ vācaṃ niśamya manasaḥ priyām /
pratilabhya punaśceta idaṃ vacanamabravīt //

na me'karotdgāṅgeyo na karṇo na ca te pitā /
yattvayā kṛpabhojābhyāṃ sahitenādya me kṛtam //

sa ca senāpatiḥ kṣudro hataḥ sārdhaṃ śikhaṇḍinā /
tena manye maghavatā samamātmānamadya vai //

svasti prāpnuta bhadraṃ vaḥ svarge naḥ saṅgamaḥ punaḥ /
ityevamuktvā putraste kururājo mahāmanāḥ //

prāṇānupāsṛjadvīraḥ suhṛdāṃ duḥkhamādadhat /
apākrāmaddivaṃ puṇyāṃ śarīraṃ kṣitimāviśat //

evaṃ te nidhanaṃ yātaḥ putro duryodhano nṛpa /
agre yātvā raṇe śūraḥ paśrādvinihataḥ paraiḥ //

tathaiva te pariṣvaktāḥ pariṣvajya ca te nṛpam /
punaḥ punaḥ prekṣamāṇāḥ svakānāruruhū rathān //

ityevaṃ droṇaputrasya niśamya karuṇāṃ giram /
pratyūṣakāle śokārtāḥ prādravannagaraṃ prati //

evameṣa kṣayo vṛttaḥ kurupāṇḍavasenayoḥ /
ghoro viśasano raudro rājandurmantrite tava //

tava putre gate svargaṃ śokārsya mamānagha /
ṛṣidattaṃ pranaṣṭaṃ taddivyadarśitvamadya vai //
vaiśampāyana uvāca /

iti śrutvā sa nṛpatirjñātiputravadhaṃ tadā /
niḥśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca tataścintāparo'bhavat //