Mahabharata · Chapter 1.99

rājansarṣapamātrāṇi paracchidrāṇi paśyasi /
ātmano bilvamātrāṇi paśyannapi na paśyasi //

menakā tridaśeṣveva tridaśāścānu menakām /
mamaivodricyate janma duṣyanta tava janmataḥ //

kṣitau carasi rājaṃstvamantarikṣe carāmyaham /
āvayorantaraṃ paśya merusarṣapayoriva //

mahendrasya kuberasya yamasya varuṇasya ca /
bhavanānyanusaṃyāmi prabhāvaṃ paśya me nṛpa //

purā naravaraḥ putra urvaśyāṃ janitastadā /
āyurnāma mahārāja tava pūrvapitāmahaḥ //

maharṣayaśca bahavaḥ kṣatriyāśca parantapāḥ / apsaraḥsu ṛṣīṇāṃ ca mātṛdoṣo na vidyate //

satyaścāpi pravādo'yaṃ pravakṣyāmi ca te nṛpa /
nidarśanārthaṃ na dveṣācchrutvā tatkṣantumarhasi //

virūpo yāvadādarśe nātmano vīkṣate mukham /
manyate tāvadātmānamanyebhyo rūpavattaram //

yadā tu rūpamādarśe virūpaṃ so'bhivīkṣate /
tadā hrīmāṃstu jānīyādantaraṃ netaraṃ janam //

atīva rūpasampanno na kañcidavamanyate /
atīva jalpandurvāco bhavatīha vihetukaḥ //

pāṃsupātena hṛṣyanti kuñjarā madaśālinaḥ /
tathā parivadannanyānhṛṣṭo bhavati durmatiḥ //

satyadharmacyutātpuṃsaḥ kruddhādāśīviṣādiva /
sunāstikopyudvijate janaḥ kiṃ punarāstikaḥ //

svayamutpādya putraṃ vai sadṛśaṃ yo'vamanyate /
tasya devāḥ śriyaṃ ghnanti tatrainaṃ kalirāviśet //

abhavye'pyanṛte'śuddhe nāstike pāpakarmaṇi / durācāre kalirhyāśu na kalirdharmacāriṣu //

mūrkho hi jalpatāṃ puṃsāṃ śrutvā vācaḥ śubhāśubhāḥ /
aśubhaṃ vākyamādatte purīṣamiva sūkaraḥ //

prājñastu jalpatāṃ puṃsāṃ śrutvā vācaḥ śubhāśubhāḥ /
guṇavadvākyamādatte haṃsaḥ kṣīramivāmbhasi //

ātmano duṣṭabhāvatvaṃ jānannīco'prasannadhīḥ /
pareṣāmapi jānāti svadharmasadṛśānguṇān //

dahyamānāstu tīvreṇa nīcāḥ parayaśogninā / aśaktāstadgatiṃ gantuṃ tato nindāṃ prakurvate //

anyānparivadansādhuryathā hi paritapyate /
tathā parivadannanyānhṛṣṭo bhavati durjanaḥ //

apavādaratā mūrkhā bhavanti hi viśeṣataḥ / nāpavādaratāḥ santo bhavanti sma viśeṣataḥ //

abhivādya yathā vṛddhānsādhurgacchati nirvṛtim /
evaṃ sajjanamākruśya mūrkho bhavati nirvṛtaḥ //

sukhaṃ jīvantyadoṣajñā mūrkhā doṣānudarśinaḥ /
yathā vācyāḥ paraiḥ santaḥ parānāhustathāvidhān //

ato hāsyataraṃ loke kiñcidanyanna vidyate /
yadi durjana ityāhuḥ sajjanaṃ durjanāḥ svayam //

dāruṇāllokasankleśādduḥkhamāpnotyasaṃśayam // kulavaṃśapratiṣṭhāṃ hi pitaraḥ putramabruvan //

uttamaṃ sarvadharmāṇāṃ tasmātputraṃ tu na tyajet /
svapatnīprabhavām̐llabdhānkṛtānsamayavardhitān //

krītānkanyāsu cotpannānputrānvai manurabravīt /
te ca ṣaḍvandhudāyādāḥ ṣaḍadāyādabāndhavāḥ //

dharmakṛtyavahā nṝṇāṃ manasaḥ prītivardhanāḥ /
trāyante narakājjātāḥ putrā dharmaplavāḥ pitṝn //

sa tvaṃ nṛpatiśārdūla na putraṃ tyaktumarhasi /
tasmātputraṃ ca satyaṃ ca pālayasva mahīpate //

ubhayaṃ pālayasvaitannānṛtaṃ vaktumarhasi / ātmānaṃ satyadharmau ca pālayethā mahīpate /
narendrasiṃha kapaṭaṃ na hi voḍhuṃ tvamarhasi //

varaṃ kūpaśatādvāpī varaṃ vāpīśatātkratuḥ /
varaṃ kratuśatātputraḥ satyaṃ putraśatādvaram //

aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā dhṛtam /
aśvamedhasahasrāddhi satyameva viśiṣyate //

sarvavedādhigamanaṃ sarvatīrthāvagāhanam /
satyasyaiva ca rājendra kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm //

nāsti satyasamo dharmo na satyādvidyate param /
na hi tīvrataraṃ pāpamanṛtādiha vidyate //

rājansatyaṃ paro dharmaḥ satyācca samayaḥ paraḥ /
mātyākṣīḥ samayaṃ rājansatyaṃ saṅgatamastu te //

yaḥ pāpo na vijānīyātkarma kṛtvā narādhipa /
na hi tādṛkparaṃ pāpamanṛtādiha vidyate //

yasya te hṛdayaṃ veda satyasyaivānṛtasya ca /
kalyāṇāvekṣaṇaṃ tasmātkartumarhasi dharmataḥ //

yo na kāmānna ca krodhānna drohādativartate / amitraṃ vāpi mitraṃ vā sa evottamapūruṣaḥ //

anṛtaścetprasaṅgaste śraddadhāsi na cetsvayam /
āśramaṃ gantumicchāmi tvādṛśo nāsti saṅgataṃ //

putratve śaṅkamānasya tvaṃ buddhyā niścayaṃ kuru /
gatiḥ svaraḥ smṛtiḥ satvaṃ śīlaṃ vidyā ca vikramaḥ //

dhṛṣṇuprakṛtibhāvau ca āvartā romarājayaḥ /
samā yasya yadā syuste tasya putro na saṃśayaḥ //

sādṛśyenoddhaṛtaṃ bimbaṃ tava dehādviśāmpate /
tāteti bhāṣamāṇaṃ vai mā sma rājanvṛthā kṛthāḥ //

ṛte ca gardabhīkṣīrātpayaḥ pāsyati me sutaḥ / ṛtepi tvāṃ ca duṣyanta śailarājāvataṃsikām /
caturantāmimāmurvīṃ putro me pālayiṣyati //

śakuntale tava sutaścakravartī bhaviṣyati /
evamuktaṃ mahendreṇa bhaviṣyati na cānyathā //

sākṣitve bahavo hyuktā devadūtādayo mayā /
na bruvanti tathā satyamutāho nānṛtaṃ kila //

asākṣiṇī mandabāgyā gamiṣyāmi yathāgatam //
vaiśampāyana uvāca /

etāvaduktvā vacanaṃ prātiṣṭhata śakuntalā /
tasyāḥ krodhasamutthogniḥ sadhūmo mūrdhnyadṛśyata //

sanniyamyātmano'ṅgeṣu tataḥ krodhāgnimātmajam /
prasthitaivānavadyāṅgī saha putreṇa vai vanam //