Mahabharata · Chapter 1.92

tato gacchanmahābāhureko'mātyānvisṛjya tān /
nāpaśyaccāśrame tasmiṃstamṛṣiṃ saṃśitavratam //

so'paśyamānastamṛṣiṃ śūnyaṃ dṛṣṭvā tathā'śramam /
uvāca ka ihetyuccairvanaṃ sannādayanniva //

śrutvā'tha tasya taṃ śabdaṃ kanyā śrīriva rūpiṇī /
niścakrāmāśramāttasmāttāpasīveṣadhāriṇī //

sā taṃ dṛṣṭvaiva rājānaṃ duṣyantamasitekṣaṇā /
suprītā'bhyāgataṃ taṃ tu pūjyaṃ prāptamatheśvaram //

rūpayauvanasampannā śīlācāravatī śubhā /
sā tamāyatapadmākṣaṃ vyūḍhoraskaṃ mahābhujam //

siṃhaskandhaṃ dīrghabāhuṃ sarvalakṣaṇapūjitam / spṛṣṭaṃ madhurayā vācā sā'bravījjanamejayā //

svāgataṃ ta iti kṣipramuvāca pratipūjya ca /
āsanenārcayitvā ca pādyenārghyeṇa caiva hi //

papracchānāmayaṃ rājankuśalaṃ ca narādhipam /
yathāvadarcayitvā'tha pṛṣṭvā cānāmayaṃ tadā //

uvāca smayamāneva kiṃ kāryaṃ kriyatāmiti /
āśramasyābhigamane kiṃ tvaṃ kāryaṃ cikīrṣasi //

kastvamadyeha samprāpto maharṣerāśramaṃ śubham / tāmabravīttato rājā kanyāṃ madhurabhāṣiṇīm //

dṛṣṭvā sarvānavadyāṅgīṃ yathāvatpratipūjitaḥ /
rājarṣestasya putro'hamilinasya mahātmanaḥ //

duṣyanta iti me nāma satyaṃ puṣkaralocane / āgato'haṃ mahābhāgamṛṣiṃ kaṇvamupāsitum //

kva gato bhagavānbhadre ganmamācakṣva śobhane /
śakuntalovāca /
gataḥ pitā me bhagavānphalānyāhartumāśramāt /
muhūrtaṃ sampratīkṣasva draṣṭāsyenamupāgatam //
vaiśampāyana uvāca /

apaśyamānastamṛṣiṃ tathā coktastayā ca saḥ /
tāṃ dṛṣṭvā ca varārohāṃ śrīmatīṃ cāruhāsinīm //

vibhrājamānāṃ vapuṣā tapasā ca damena ca /
rūpayauvanasampannāmityuvāca mahīpatiḥ //

kā tvaṃ kasyāsi suśroṇi kimarthaṃ cāgatā vanam /
evaṃrūpaguṇopetā kutastvamasi śobhane //

darśanādeva hi śubhe tvayā me'pahṛtaṃ manaḥ /
icchāmi tvāmahaṃ jñātuṃ tanmamācakṣva śobhane //

sthitosmyamitasaubhāgye vivakṣuścāsmi kiñcana /
śṛṇu me nāganāsoru vacanaṃ mattakāśini //

rājarṣeranvaye jātaḥ pūrorasmi viśeṣataḥ /
vṛṇve tvāmadya suśroṇi duṣyanto varavarṇini //

na me'nyatra kṣatriyāyā mano jātu pravartate /
ṛṣiputrīṣu cānyāsu nāvarāsu parāsu ca //

tasmātpraṇihitātmānaṃ viddi māṃ kalabhāṣiṇi /
yasyāṃ me tvayi bhāvo'sti kṣatriyā hyasi kā vadā //

na hi me bhīru viprāyāṃ manaḥ prasahate gatim / bhaje tvāmāyatāpāṅge bhaktaṃ bhajitumarhasi /
bhuṅkṣa rājyaṃ viśālākṣi buddhiṃ mātvanyathā kṛthāḥ //

evamuktā tu sā kanyā tena rājñā tamāśrame /
uvāca hasatī vākyamidaṃ sumadhurākṣaram //

kaṇvasyāhaṃ bhagavato duṣyanta duhitā matā /
tapasvino dhṛtimato dharmajñasya mahātmanaḥ //

asvatantrāsmi rājendra kāśyapo me guruḥ pitā / tameva prārthaya svārthaṃ nāyuktaṃ kartumarhasi //
duṣyanta uvāca /

ūrdhvaretā mahābhāge bhagavām̐llokapūjitaḥ /
caleddhi vṛttāddharmopi na caletsaṃśitavrataḥ //

kathaṃ tvaṃ tasya duhitā sambhūtā varavarṇinī /
saṃśayo me mahānatra tanme chettumihārhasi //
śakuntalovāca /

yathā'yamāgamo mahyaṃ yathā cedamabhūtpurā /
anyathā santamātmānamanyathā satsu bhāṣate //

sa pāpenāvṛto mūrkhastena ātmāpahārakaḥ / śṛṇu rājanyathātattvaṃ yathā'smi duhitā muneḥ //

ṛṣiḥ kaścidihāgamya mama janmābhyacodayat /
ūrdhvaretā yathāsi tvaṃ kutastveyaṃ śakuntalā //

putrī tvattaḥ kathaṃ jātā tattvaṃ me brūhi kāśyapa / tasmai provāca bhagavānyathā tacchṛṇu pārthivā //
kaṇva uvāca /

tapyamānaḥ kila purā viśvāmitro mahattapaḥ /
subhṛśaṃ tāpayāmāsa śakraṃ suragaṇeśvaram //

tapasā dīptavīryo'yaṃ sthānānmāṃ cyāvayediti /
bhītaḥ purandarastasmānmenakāmidamabravīt //

guṇairapsarasāṃ divyairmenake tvaṃ viśiṣyase /
śreyo me kuru kalyāṇi yattvāṃ vakṣyāmi tacchṛṇu //

asāvādityaśaṅkāśo viśvāmitro mahātapāḥ /
tapyamānastapo ghoraṃ mama kampayate manaḥ //

menake tava bhāro'yaṃ viśvāmitraḥ sumadhyame /
śaṃsitātmā sudurdharṣa ugre tapasi vartate //

sa māṃ na cyāvayetsthānāttaṃ vai gatvā pralobhaya /
cara tasya tapovighnaṃ kuru me priyamuttamam //

rūpayauvanamādhuryaceṣṭitasmitabhāṣaṇaiḥ /
lobhayitvā varārohe tapasastaṃ nivartaya //
menakovāca /

mahātejāḥ sa bhagavāṃstathaiva ca mahātapāḥ /
kopanaśca tathā hyenaṃ jānāti bhagavānapi //

tejastapasaścaiva kopasya ca mahātmanaḥ /
tvamapyudvijase yasya nodvijeyamahaṃ katham //

mahābhāgaṃ vasiṣṭhaṃ yaḥ putrairiṣṭairvyayojayat /
kṣatrajātaśca yaḥ pūrvamabhavadbrāhmaṇo balāt //

śaucārthaṃ yo nadīṃ cakre durgamāṃ bahubhirjalaiḥ /
yāṃ tāṃ puṇyatamāṃ loke kauśikīti vidurjanāḥ //

babhāra yatrāsya purā kāle durge mahātmanaḥ /
dārānmataṅgo dharmātmā rājarṣirvyādhatāṃ gataḥ //

atītakāle durbhikṣe abhyetya punarākṣamam /
muniḥ pāreti nadyā vai nāma cakre tadā prabhuḥ //

mataṅgaṃ yājayāñcakre yatra prītamanāḥ svayam /
tvaṃ ca somaṃ bhayādyasya gataḥ pātuṃ sureśvara //

cakārānyaṃ ca lokaṃ vai kruddho nakṣatrasampadā / pratiśravaṇapūrvāṇi nakṣatrāṇi cakāra yaḥ /
guruśāpahatasyāpi triśaṅkoḥ śaraṇaṃ dadau //

brahmarṣiśāpaṃ rājarṣiḥ kathaṃ mokṣyati kauśikaḥ /
avamatya tadā devairyajñāṅgaṃ tadvināśitam //

anyāni ca mahātejā yajñāṅgānyasṛjatprabhuḥ /
nināya ca tadā svargaṃ triśaṅkuṃ sa mahātapāḥ //

etāni yasya karmāṇi tasyāhaṃ bhṛśamudvije /
yathā'sau na dahetkruddhastathā'jñāpaya māṃ vibho //

tejasā nirdahellokānkampayeddharaṇīṃ padā /
sankṣipecca mahāmeruṃ tūrṇamāvartayeddiśaḥ //

tādṛśaṃ tapasā yuktaṃ pradīptamiva pāvakam /
kathamasmadvidhā nārī jitendriyamabhispṛśet //

hutāśanamukhaṃ dīptaṃ sūryacandrākṣitārakam /
kālajihvaṃ suraśreṣṭha kathamasmadvidhā spṛśet //

yamaśca somaśca maharṣayaśca sādhyā viśve vālasvilyāśca sarve /
ete'pi yasyodvijante prabhāvā- ttasmātkasmānmādṛśī nodvijeta //

tvayaivamuktā ca kathaṃ samīpa- mṛṣerna gaccheyamahaṃ surendra /
rakṣāṃ ca me cintaya devarāja yathā tvadarthaṃ rakṣitā'haṃ careyam //

kāmaṃ tu me mārutastatra vāsaḥ prakrīḍitāyā vivṛṇotu deva /
bhavecca me manmathastatra kārye sahāyabhūtastu tava prasādāt //

vanācca vāyuḥ surabhiḥ pravāyā- ttasminkāle tamṛṣiṃ lobhayantyāḥ /
tathetyuktvā vihite caiva tasmiṃ- stato yayau sā'śramaṃ kauśikasya //