Mahabharata · Chapter 1.84

yadā'vaso nandane kāmarūpī saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānām /
kiṃ kāraṇaṃ kārtayugapradhāna hitvā ca tvaṃ vasudhāmanvapadyaḥ //
yayātiruvāca /

jñātiḥ suhṛtsvajano vā yatheha kṣīṇe vitte tyajyate mānavairhi /
tathā tatra kṣīṇapuṇyaṃ manuṣyaṃ tyajanti sadyaḥ seśvarā devasaṅghāḥ //
aṣṭaka uvāca /

tasminkathaṃ kṣīṇapuṇyā bhavanti sammuhyate me'tra mano'timātram /
kiṃ vā viśiṣṭāḥ kasya dhāmopayānti tadvai brūhi kṣetravittvaṃ mato me //
yayātiruvāca /

imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti lalāpyamānā naradeva sarve /
te kaṅkagomāyubalāśanārthe kṣīṇe puṇye bahudhā pravrajanti //

tasmādetadvarjanīyaṃ narendra duṣṭaṃ loke garhaṇīyaṃ ca karma /
ākhyātaṃ te pārthiva sarvameva bhūyaścedānīṃ vada kiṃ te vadāmi //
aṣṭaka uvāca /

yadā tu tānvitudante vayāṃsi tathā gṛdhrāḥ śitikaṇṭhāḥ pataṅgāḥ /
kathaṃ bhavanti kathamābhavanti na bhaumamanyaṃ narakaṃ śṛṇomi //
yayātiruvāca /

ūrdhvaṃ dehātkarmaṇo jṛmbhamāṇā- dvyaktaṃ pṛthivyāmanusañcaranti /
imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti nāvekṣante varṣapūgānanekān //

ṣaṣṭiṃ sahasrāṇi patanti vyomni tathā aśītiṃ parivatsarāṇi /
tānvai tudanti patataḥ prapātaṃ bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥ //
aṣṭaka uvāca /

yadenasaste patatastudanti bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥ /
kathaṃ bhavanti kathamābhavanti kathambhūtā garbhabhūtā bhavanti //
yayātiruvāca /

asraṃ retaḥ puṣpaphalānupṛkta- manveti tadvai puruṣeṇa sṛṣṭam /
sa vai tasyā raja āpadyate vai sa garbhabhūtaḥ samupaiti tatra //

vanaspatīnoṣadhīścāviśanti āpo vāyuṃ pṛthivīṃ cāntarikṣam /
catuṣpadaṃ dvipadaṃ cāti sarva- mevambhūtā garbhabhūtā bhavanti //
aṣṭaka uvāca /

anyadvapurvidadhātīha garbha- mutāhosvitsvena kāyena yāti /
āpadyamāno narayonimetā- mācakṣva me saṃśayātprabravīmi //

śarīradehātisamucchrayaṃ ca cakṣuḥśrotre labhate kena sañjñām /
etattattvaṃ sarvamācakṣva pṛṣṭaḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tāta manyāma sarve //
yayātiruvāca /

vāyuḥ samutkarṣati garbhayoni- mṛtau retaḥ puṣpaphalānupṛktam /
sa tatra tanmātrakṛtādhikāraḥ krameṇa saṃvardhayatīha garbham //

sa jāyamāno vigṛhītamātraḥ sañjñāmadhiṣṭhāya tato manuṣyaḥ /
sa śrotrābhyāṃ vedayatīha śabdaṃ sa vai rūpaṃ paśyati cakṣuṣā ca //

ghrāṇena gandhaṃ jihvayā'tho rasaṃ ca tvacā sparśaṃ manasā vedabhāvam /
ityaṣṭakehopahitaṃ hi viddhi mahātmanaḥ prāṇabhṛtaḥ śarīre //
aṣṭaka uvāca /

yaḥ saṃsthitaḥ puruṣo dahyate vā nikhanyate vāpi nikṛṣyate vā /
abhāvabhūtaḥ sa vināśametya kenātmānaṃ cetayate parastāt //
yayātiruvāca /

hitvā so'sūnsuptavanniṣṭanitvā purodhāya sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā /
anyāṃ yoniṃ pavanāgrānusārī hitvā dehaṃ bhajate rājasiṃha //

puṇyāṃ yoniṃ puṇyakṛto vrajanti pāpāṃ yoniṃ pāpakṛto vrajanti /
kīṭāḥ pataṅgāśca bhavanti pāpā na me vivakṣāsti mahānubhāva //

catuṣpadā dvipadāḥ ṣaṭpadāśca tathābhūtā garbhabhūtā bhavanti /
ākhyātametannikhilena sarvaṃ bhūyastu kiṃ pṛcchasi rājasiṃha //
aṣṭaka uvāca /

kiṃsvitkṛtvā labhate tāta lokā- nmartyaḥ śreṣṭhāṃstapasā vidyayā ca /
tanme pṛṣṭaḥ śaṃsa sarvaṃ yathāva- cchubhām̐llokānyena gacchetkrameṇa //
yayātiruvāca /

tapaśca dānaṃ ca śamo damaśca hrīrārjavaṃ sarvabhūtānukampā /
svargasya lokasya vadanti santo dvārāṇi saptaiva mahānti puṃsām / naśyanti mānena tamo'bhibhūtāḥ puṃsaḥ sadaiveti vadanti santaḥ //

adhīyānaḥ paṇḍitammanyamāno yo vidyayā hanti yaśaḥ pareṣām /
tasyāntavantaśca bhavanti lokā na cāsya tadbrahma phalaṃ dadāti //

catvāri karmāṇyabhayaṅkarāṇi bhayaṃ prayacchantyayathākṛtāni /
mānāgnihotramuta mānamaunaṃ mānenādhītamuta mānayajñaḥ //

na mānamānyo mudamādadīta na santāpaṃ prāpnuyāccāvamānāt /
santaḥ sataḥ pūjayantīha loke nāsādhavaḥ sādhubuddhiṃ labhante //

iti dadyāmiti yaja ityadīya iti vratam /
ityetāni bhayānyāhustāni varjyāni sarvaśaḥ //

ye cāśrayaṃ vedayante purāṇaṃ manīṣiṇo mānasamārgaruddham /
tanniḥśreyastena saṃyogametya parāṃ śāntiṃ pratyuḥ pretya ceha //