Mahabharata · Chapter 1.218

saumadattervacaḥ śrutvā karṇo vaikartano vṛṣā /
uvāca vacanaṃ kāle kālajñaḥ sarvakarmaṇām //

nītipūrvamidaṃ sarvamuktaṃ vacanamarthavat /
vacanaṃ nābhyasūyāmi śrūyatāṃ yadvacastviti //

dvaidhībhāvo na gantavyaḥ sarvakarmasu mānavaiḥ /
dvidhābhūtena manasā anyatkarma na sidhyati //

samprayāṇāsanābhyāṃ tu karśanena tathaiva ca /
naitacchakyaṃ puraṃ hartumākrandaścāpyaśobhanaḥ //

avamardanakālo'tra mataścintayato mama /
yāvanno vṛṣṇayaḥ pārṣṇiṃ na gṛhṇantiraṇapriyāḥ //

bhavantaśca tathā hṛṣṭāḥ svabāhubalaśālinaḥ /
prākāramavamṛdrantu parighāḥ pūrayantvapi //

prasrāvayantu salilaṃ kriyatāṃ viṣamaṃ samam /
tṛṇakāṣṭhena mahatā khātamasya prapūryatām //

ghuṣyatāṃ rājamārgeṣu pareṣāṃ yo haniṣyati /
nāgamaśvaṃ padātiṃ vā dānamānaṃ sa lapsyati //

nāge daśasahasrāṇi pañca cāśvapadātiṣu /
rathe vai dviguṇaṃ nāgādvasu dāsyanti pārthivāḥ //

yaśca kāmasukhe sakto bālaśca sthaviraśca yaḥ /
ayuddhamanaso ye ca te tu tiṣṭhantu bhīravaḥ //

pradaraśca na dātavyo na gantavyamacoditaiḥ /
yaśo rakṣata bhadraṃ vo jeṣyāmo vai ripūnvayam //

anulomāśca no vātāḥ satataṃ mṛgapakṣiṇaḥ /
agnayaśca virājante śastrāṇi kavacāni ca //
vaiśampāyana uvāca /

tataḥ karṇavacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭrapriyaiṣiṇaḥ /
niryayuḥ pṛthivīpālāścālayantaḥ parānraṇe //

na hi teṣāṃ manaḥsaktirindriyārtheṣu sarvaśaḥ /
yathā parirapughnānāṃ prasabhaṃ yuddha eva ca //

vaikartanapurovrātaḥ saindhavormimahāsvanaḥ /
duḥśāsanamahāmatsyo duryodhanamahāgrahaḥ //

sa rājasāgaro bhīmo bhīmaghoṣapradarśanaḥ /
abhidudrāva vegena puraṃ tadapasavyataḥ //

tadanīkamanādhṛṣyaṃ śastrāgnivyāladīpitam /
samutkampitamājñāya cukruśurdrupadātmajāḥ //

te meghasamanirghoṣairbalinaḥ syandanottamaiḥ / niryayurnagaradvārāttrāsayantaḥ parānra

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca sumitraḥ priyadarśanaḥ /
citraketuḥ suketuśca dhvajaketuśca vīryavān //

putrā drupadarājasya balavanto jayaiṣiṇaḥ /
drupadasya mahāvīryaḥ pāṇḍaroṣṇīṣaketanaḥ //

pāṇḍaravyajanacchatraḥ pāṇḍaradhvajavāhanaḥ /
sa putragaṇamadhyasthaḥ śuśubhe rājasattamaḥ //

candramā jyotiṣāṃ madhye paurṇamāsyāmivoditaḥ /
athoddhūtapatākāgramajihmagatimavyayam //

drupadānīkamāyāntaṃ kurusainyamabhidravat /
tayorubhayato jajñe teṣāṃ tu tumulaḥ svanaḥ //

balayoḥ samprasaratoḥ saritāṃ srotasoriva /
prakīrṇarathanāgāśvaistānyanīkāni sarvaśaḥ //

jyotīṃṣaīva prakīrṇāni sarvataḥ pracakāśire /
utkṛṣṭabherīninade sampravṛtte mahārave //

amarṣitā mahātmānaḥ pāṇḍavā niryayustataḥ /
rathāṃśca meghanirghoṣānyuktānparamavājibhiḥ //

dhūnvanto dhvajinaḥ śubhrānāsthāya bharatarṣabhāḥ /
tataḥ pāṇḍusutāndṛṣṭvā rathasthānāttakārmukān //

nṛpāṇāmabhavatkampo vepathurhṛdayeṣu ca /
niryāteṣvatha pārtheṣu dropadaṃ tadbalaṃ raṇe //

āviśatparamo harṣaḥ pramodaśca jayaṃ prati /
sumuhūrtaṃ vyatikaraḥ sainyānāmabhavadbhṛśam //

tato dvandvamayudhyanta mṛtyuṃ kṛtvā puraskṛtam /
jaghnatuḥ samare tasminsumitrapriyadarśanau //

jayadrathaśca karṇaśca paśyataḥ savyasācinaḥ /
arjunaḥ prekṣya nihatau saumitrapriyadarśanau //

jayadrathasutaṃ tatra jaghāna piturantike /
vṛṣasenādavarajaṃ sudāmānaṃ dhanañjayaḥ //

karṇaputraṃ maheṣvāsaṃ rathanīḍādapātayat /
tau sutau nihatau dṛṣṭvā rājasiṃhau tarasvinau //

nāmṛṣyetāṃ mahābāhū prahāramiva sadgajau /
tau jagmaturasambhrāntau phalgunasya rathamprati //

pratimuktatalatrāṇau śapamānau parasparam /
sannipātastayorāsīdatighoro mahāmṛdhe //

vṛtraśambarayoḥ saṅkye vajriṇeva mahāraṇe /
trīnaśvāñjaghnatustasya phalgunasya narṣabhau //

tataḥ kilikilāśabdaḥ kurūṇāmabhavattadā /
tānhayānnihatāndṛṣṭvā bhīmasenaḥ pratāpavān //

nimeṣāntaramātreṇa rathamaśvairayojayat /
upayātaṃ rathaṃ dṛṣṭvā duryodhanapuraḥsarau //

saubalaḥ saumadattiśca sameyātāṃ parantapau /
taiḥ pañcabhiradīnātmā bhīmaseno mahābalaḥ //

ayudhyata tadā vīrairindriyārthairiveśvaraḥ /
tairniruddho na santrāsaṃ jagāma samitiñjayaḥ //

pañcabhirdviradairmattairniruddha iva kesarī /
tasyaite yugapatpañca pañcabhirniśitaiḥ śaraiḥ //

sārathiṃ vājinaścaiva ninyurvaivasvatakṣayam /
hatāśvātsyandanaśreṣṭhādavaruhya mahārathaḥ //

cacāra vividhānmārgānasimudyamya pāṇḍavaḥ /
aśvaskandheṣu cakreṣu yugeṣvīṣāsu caiva hi //

vyacaratpātayañśatrūnsuparṇa iva bhoginaḥ /
vidhanuṣkaṃ vikavacaṃ virathaṃ ca samīkṣya tam //

abhipeturnavyāghrā arjunapramukhā rathāḥ /
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca yamau ca yudhi durjayau //

tasminmahārathe yuddhe pravṛtte śaravṛṣṭibhiḥ /
rathadhvajapatākāśca savarmantaradhīyata //

tatpravṛttaṃ ciraṃ kālaṃ yuddhaṃ samamivābhavat /
rathena tānmahābāhurarjuno vyadhamatpunaḥ //

tamāpatantaṃ dṛṣṭveva mahābāhurdhanurdharaḥ /
karṇo'straviduṣāṃ śreṣṭho vārayāmāsa sāyakaiḥ //

sa tenābhihataḥ pārtho vāsavirvajrasannibhān /
trīñśarānsandadhe kruddho vadhātkruddhasya pāṇḍavaḥ //

taiḥ śarairāhataṃ karṇaṃ dhvajayaṣṭimupāśritam /
apovāha rathāccāśu sūtaḥ parapurañjayam //

tataḥ parājite karṇe dhārtarāṣṭrānmahābhayam /
viveśa samudagrāṃśca pāṇḍavānprasamīkṣya tu //

tatprakampitamatyarthaṃ taddṛṣṭvā saubalo balam /
girā madhurayā cāpi samāśvāsayatāsakṛt //

dhārtarāṣṭraistataḥ sarvairduryodhanapuraḥsaraiḥ /
dhṛtaṃ tatpunarevāsīdbalaṃ pārthaprapīḍitam //

tato duryodhanaṃ dṛṣṭvā bhīmo bhīmaparākramaḥ /
akrudhyatsa mahābāhuragāraṃ jātuṣaṃ smaran //

tataḥ sangrāmaśirasi dadarśa vipuladrumam /
āyāmabhūtaṃ tiṣṭhantaṃ skandhapañcāśadunnatam //

mahāskandhaṃ mahotsedhaṃ śakradhvajamivocchritam /
tamutpāṭhya ca pāṇibhyāmudyamya caraṇāvapi //

abhipede parānsaṅkhye vajrapāṇirivāsurān /
bhīmasenabhayārtāni phalgunābhihatāni ca //

na śekustānyanīkāni dhārtarāṣṭrāṇyudīkṣitum /
tāni sambhrāntayodhāni śrāntavājigajāni ca //

diśaḥ prākālayadbhīmo divīvābhrāṇi mārutaḥ /
tānnivṛttānnirānandānnaravāraṇavājinaḥ //

nānusasrurna cājaghnurnocuḥ kiñcicca dāruṇam /
svameva śibiraṃ jagmuḥ kṣatriyāḥ śaravikṣatāḥ //

pare'pyabhiyayurhṛṣṭāḥ puraṃ paurasukhāvahāḥ /
muhūrtamabhavadyuddhaṃ teṣāṃ vai pāṇḍavaiḥ saha //

yāvattadyuddhamabhavanmahaddevāsuropamam /
tāvadevābhavacchāntaṃ nivṛttā vai mahārathāḥ //

suvrataṃ cakrire sarve suvṛtāmabruvanvadhūm /
kṛtārthaṃ drupadaṃ cocurdhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam //

śakuniḥ sindhurājaśca karṇaduryodhanāvapi /
teṣāṃ tadābhavadduḥkhaṃ hṛdi vācā tu nābruvan //

tataḥ prayātā rājānaḥ sarva eva yathāgatam /
dhārtarāṣṭrā hi te sarve gatā nāgapuraṃ tadā //

prāgeva pūrnirodhāttu pāṇḍavairaśvasādinaḥ /
preṣitā gacchatāriṣṭānasmānākhyāta śauraye //

te'cireṇaiva kālena samprāptā yādavīṃ purīm /
ūcuḥ sankarṣaṇopendrau vacanaṃ vacanakṣamau //

kuśalaṃ pāṇḍavāḥ sarvānāhuḥ smāndhakavṛṣṇayaḥ /
ātmanaścāhatānāhurvimuktāñjātuṣādgṛhāt //

samāje draupadīṃ labdhāmāhū rājīvalocanām /
ātmanaḥ sadṛśīṃ sarvaiḥ śīlavṛttasamādhibhiḥ //

tacchrutvā vacanaṃ kṛṣṇastānuvācottaraṃ vacaḥ /
sarvametadahaṃ jāne vadhāttasya tu rakṣasaḥ //

tata udyojayāmāsa mādhavaścaturaṅgiṇīm /
senāmupānayattūrṇaṃ pāñcālanagarīṃ prati //

tataḥ sankarṣaṇaścaiva keśavaśca mahābalaḥ /
yādavaiḥ saha sarvaiśca pāṇḍavānabhijagmatuḥ //

pitṛṣvasāraṃ sampūjya natvā caiva tu yādavīm /
draupadīṃ bhūṣaṇaiḥ śubhrairbhūṣayitvā yathāvidhi //

pāṇḍavānharṣayitvā tu pūjayāmāsatuśca tān /
nyāyataḥ pūjitau rājñā drupadena mahātmanā //

yādavāḥ pūjitāḥ sarve pāṇḍavaiśca mahātmabhiḥ /
remire pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ te pāñcālapure tadā //