Mahabharata · Chapter 1.186

te pratasthuḥ puraskṛtya mātaraṃ puruṣarṣabhāḥ /
samairudaṅmukairmārgairyathoddiṣṭaṃ ca bhārata //

ahorātreṇābhyagacchanpāñcālanagaraṃ prati /
abhyājagmurlokanadīṃ gaṅgāṃ bhāgīrathīṃ prati //

candrāstamayavelāyāmardharātrasamāgame / vāri caivānumajjantastīrthaṃ somāśrayāyaṇam /

āseduḥ puruṣavyāghrā gaṅgāyāṃ pāṇḍunandanāḥ // ulmukaṃ tu samudyamya teṣāmagre dhanañjayaḥ /

prakāśārthaṃ yayau tatra rakṣārthaṃ ca mahārathaḥ // tatra gaṅgājale ramye vivikte krīḍayan striyaḥ /

śabdaṃ teṣāṃ sa śuśrāva nadīṃ samupasarpatām /
tena śabdena cāviṣṭaścukrodha balavadbalī //

sa dṛṣṭvā pāṇḍavāṃstatra saha mātrā parantapān /
viṣphārayandhanurghoramidaṃ vacanamabravīt //

sandhyā saṃrajyate ghorā pūrvarātrāgameṣu yā /
aśītibhirlavairhīnaṃ tanmuhūrtaṃ pracakṣate //

vihitaṃ kāmacārāṇāṃ yakṣagandharvarakṣasām /
śeṣamanyanmanuṣyāṇāṃ karmacāreṣu vai smṛtam //

lobhātpracāraṃ caratastāsu velāsu vai narān /
upakrāntā nigṛhṇīmo rākṣasaiḥ saha bāliśān //

ato rātrau prāpnuvato jalaṃ brahmavido janāḥ /
garhayanti narānsarvānbalasthānnṛpatīnapi //

ārācca tiṣṭhatāsmākaṃ samīpaṃ nopasarpata /
kasmānmāṃ nābhijānīta prāptaṃ bhāgīrathījalam //

aṅgāraparṇaṃ gandharvaṃ vitta māṃ svabalāśrayam /
ahaṃ hi mānī cerṣyuśca kuberasya priyaḥ sakhā //

aṅgāraparṇamityevaṃ khyātaṃ cedaṃ vanaṃ mama /
anugaṅgaṃ carankāmāṃścitraṃ yatra ramāmyaham //

na kauṇapāḥ śṛṅgiṇo vā na devā na ca mānuṣāḥ /
kuberasya yathoṣṇīṣaṃ kiṃ māṃ samupasarpatha //
arjuna uvāca /

samudre himavatpārśve nadyāmasyāṃ ca durmate /
rātrāvahani sandhyāyāṃ kasya klṛptaḥ parigrahaḥ //

bhukto vā'pyatha vā'bhukto rātrāvahani khecara /
na kālaniyamo hyasti gaṅgāṃ prāpya saridvarāṃ //

vayaṃ ca śaktisampannā akāle tvāmadhṛṣṇuma /
aśaktā hi raṇe krūra yuṣmānarcanti mānavāḥ //

purā himavataścaiṣā hemaśṛṅgādviniḥsṛtā /
gaṅgā gatvā samudrāmbhaḥ saptadhā samapadyata //

gaṅgāṃ ca yamunāṃ caiva plakṣajātāṃ sarasvatīm /
rathasthāṃ sarayūṃ caiva gomatīṃ gaṇḍakīṃ tathā //

aparyuṣitapāpāste nadīḥ sapta pibanti ye /
iyaṃ bhūtvā caikavaprā śucirākāśagā punaḥ //

deveṣu gaṅgā gandharva prāpnotyalakanandatām / tathā pitṝnvaitaraṇī dustarā pāpakarmabhiḥ /
gaṅgā bhavati vai prāpya kṛṣṇadvaipāyano'bravīt //

asambādhā devanadī svargasampādanī śubhā /
kathamicchasi tāṃ roddhuṃ naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ //

anivāryamasambādhaṃ tava vācā kathaṃ vayam /
na spṛśema yathākāmaṃ puṇyaṃ bhāgīrathījalam //
vaiśampāyana uvāca /

aṅgāraparṇastacchrutvā kruddha ānāmya kārmukam /
mumoca bāṇānniśitānahīnāśīviṣāniva //

ulmukaṃ bhrāmayaṃstūrṇaṃ pāṇḍavaścarma cottaram /
vyapohata śarāṃstasya sarvāneva dhanañjayaḥ //
arjuna uvāca /

bibhīṣikā vai gandharva nāstrajñeṣu prayujyate /
astrajñeṣu prayukteyaṃ phenavatpravilīyate //

mānuṣānati gandharvānsarvān gandharva lakṣaye /
tasmādastreṇa divyena yotsye'haṃ na tu māyayā //

purā'stramimāgneyaṃ prādātkila bṛhaspatiḥ /
bharadvājāya gandharva gururmānyaḥ śatakratoḥ //

bharadvajādagniveśya agniveśyādgururmama /
sādhvidaṃ mahyamadadaddroṇo brāhmaṇasattamaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

ityuktvā pāṇḍavaḥ kruddho gandharvāya mumoca ha /
pradīptamastramāgneyaṃ dadāhāsya rathaṃ tu tat //

virathaṃ viplutaṃ taṃ tu sa gandhaṟvaṃ mahābalaḥ /
astratejaḥpramūḍhaṃ ca prapatantamavāṅmukham //

śiroruheṣu jagrāha mālyavatsu dhanañjayaḥ /
bhrātṝnprati cakarṣātha so'strapātādacetasam //

yudhiṣṭhiraṃ tasya bhāryā prapede śaraṇārthinī /
nāmnā kumbhīnasī nāma patitrāṇamabhīpsatī //
gandharvyuvāca /

trāyasva māṃ mahābhāga patiṃ cemaṃ vimuñca me /
gandharvī śaraṇaṃ prāptā nāmnā kumbhīnasī prabho //
yudhiṣṭhira uvāca /

yuddhe jitaṃ yaśohīnaṃ strīnāthamaparākramam /
ko nihanyādripuṃ tāta muñcemaṃ ripusūdana //
arjuna uvāca /

jīvitaṃ pratipadyasva gaccha gandharva mā śucaḥ /
pradiśatyabhayaṃ te'dya kururājo yudhiṣṭhiraḥ //
gandharva uvāca /

jito'haṃ pūrvakaṃ nāma muñcāmyaṅgāraparṇatām /
yaśohīnaṃ na ca ślāghyaṃ svaṃ nāma janasaṃsadi //

sādhvimaṃ labdhavām̐llābhaṃ yo'haṃ divyāstradhāriṇam /
gāndharvyā māyayecchāmi saṃyojayitumarjunam //

astrāgninā vicitro'yaṃ dagdho me ratha uttamaḥ /
so'haṃ citraratho bhūtvā nāmnā dagdharatho'bhavaṃ //

sambhṛtā caiva vidyeyaṃ tapaseha mayā purā /
nivedayiṣye tāmadya prāṇadāya mahātmane //

saṃstambhayitvā tarasā jitaṃ śaraṇamāgatam /
yo ripuṃ yojayetprāṇaiḥ kalyāṇaṃ kiṃ na so'rhati //

cākṣuṣī nāma vidyeyaṃ yāṃ somāya dadau manuḥ /
dadau sa viśvāvasave mama viśvāvasurdadau //

seyaṃ kāpuruṣaṃ prāptā gurudattā praṇaśyati /
āgamo'syā mayā prokto vīryaṃ pratinibodha me //

yaccakṣuṣā draṣṭumicchetriṣu lokeṣu kiñcana /
tatpaśyedyādṛśaṃ cecchettādṛśaṃ draṣṭumarhati //

ekapādena ṣaṇmāsānsthito vidyāṃ labhedimām /
anuneṣyāmyahaṃ vidyāṃ svayaṃ tubhyaṃ vrate kṛte //

vidyayā hyanayā rājanvayaṃ nṛbhyo viśeṣitāḥ /
aviśiṣṭāśca devānāmanubhāvapradarśinaḥ //

gandharvajānāmaśvānāmahaṃ puruṣasattama /
bhrātṛbhyastava tubhyaṃ ca pṛthagdātā śataṃ śataṃ //

devagandharvavāhāste divyavarṇā manojavāḥ /
kṣīṇākṣīṇā bhavantyete na hīyante ca raṃhasaḥ //

purā kṛtaṃ mahendrasya vajraṃ vṛtranibarhaṇam /
daśadhā śatadhā caiva tacchīrṇaṃ vṛtramūrdhani //

tato bhāgīkṛto devairvajrabhāga upāsyate /
loke yaśodhanaṃ kiñcitsaiva vajratanuḥ smṛtā //

vajrapāṇirbrāhmaṇaḥ syātkṣatraṃ vajrarathaṃ smṛtam /
vaiśyā vai dānavajrāśca karmavajrā yavīyasaḥ //

kṣatravajrasya bhāgena avadhyā vājinaḥ smṛtāḥ /
rathāṅgaṃ vaḍabā sūte śūrāścāśveṣu ye matāḥ //

kāmavarṇāḥ kāmajavāḥ kāmataḥ samupasthitāḥ /
iti gandharvajāḥ kāmaṃ pūrayiṣyanti me hayāḥ //
arjuna uvāca /

yadi prītena me dattaṃ saṃśaye jīvitasya vā /
vidyādhaṃ śrutaṃ vā'pi na tadgandharva rocaye //
gandharva uvāca /

saṃyogo vai prītikaro mahatsu pratidṛśyate /
jīvitasya pradānena prīto vidyāṃ dadāmi te //

tvatto'pyahaṃ grahīṣyāmi astramāgneyamuttamam /
tathaiva yogyaṃ bībhatso cirāya maratarṣabha //
arjuna uvāca /

tvatto'streṇa vṛṇomyaśvānsaṃyogaḥ śāsvato'stunau /
sakhe tadbrūhi gandharva yuṣmabhyo yadbhayaṃ bhavet //

kāraṇaṃ brūhi gandharva kiṃ tadyena sma dharṣitāḥ /
yānto vedavidaḥ sarve santo rātrāvarindamāḥ //
gandharva uvāca /

anagnayo'nāhutayo na ca viprapuraskṛtāḥ /
yūyaṃ tato dharṣitāḥ stha mayā vai pāṇḍunandanāḥ //

yakṣarākṣasagandharvapiśācapatagoragāḥ /
dharṣanti naravyāghra na brāhmaṇapuraskṛtān //

jānatāpi mayā tasmāttejaścābhijanaṃ ca vaḥ /
iyamagnimatāṃ śreṣṭha dharṣitā vai purāgatiḥ //

ko hi vastriṣu lokeṣu na veda bharatarṣabha /
svairguṇairvistṛtaṃ śrīmadyaśo'gryaṃ bhūrivarcasām //

yakṣarākṣasagandharvāḥ piśācoragadānavāḥ /
vistaraṃ kuruvaṃśasya dhīmantaḥ kathayanti te //

nāradaprabhṛtīnāṃ tu devarṣīṇāṃ mayā śrutam /
guṇānkathayatāṃ vīra pūrveṣāṃ tava dhīmatām //

svayaṃ cāpi mayā dṛṣṭaścaratā sāgarāmbarām /
imāṃ vasumatīṃ kṛtsnāṃ prabhāvaḥ sukulasya te //

vede dhanuṣi cācāryamabhijānāmi te'rjuna /
viśrutaṃ triṣu lokeṣu bhāradvājaṃ yaśasvinam //

sarvavedavidāṃ śreṣṭhaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam / droṇamiṣvastrakuśalaṃ dhanuṣyahgirasāṃ varam //

dharmaṃ vāyuṃ ca śakraṃ ca vijānāmyaśvinau tathā / pāṇḍuṃ ca kuruśārdūla ṣaḍetānkuruvardhanān /
pitṝnetānahaṃ pārtha devamānuṣasattamān //

divyātmāno mahātmānaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varāḥ /
bhavanto bhrātaraḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥ //

uttamāṃ ca manobuddhiṃ bhavatāṃ bhāvitātmanām /
jānannapi ca vaḥ pārtha kṛtavāniha dharṣaṇām //

strīsakāśe ca kauravya na pumānkṣantumarhati /
dharṣaṇāmātmanaḥ paśyanbrāhudraviṇamāśritaḥ //

naktaṃ ca balamasmākaṃ bhūya evābhivardhate /
yatastato māṃ kaunteya sadāraṃ manyurāviśat //

so'haṃ tvayeha vijitaḥ saṅkhye tāpatyavardhana /
yena teneha vidhinā kīrtyamānaṃ nibodha me //

brahmacaryaṃ paro dharmaḥ sa cāpi niyatastvayi /
yasmāttasmādahaṃ pārtha raṇe.ñasmi vijitastvayā //

yastu syātkṣatriyaḥ kaścitkāmavṛttaḥ parantapa /
naktaṃ ca yudhi yudhyeta na sa jīvetkathañcana //

yastu syātkāmavṛtto'pi pārtha brahmapuraskṛtaḥ /
jayennaktañcarānsarvānsa purohitadhūrgataḥ //

tasmāttāpatya yatkiñcinnṛṇāṃ śreya ihepsitam /
tasminkarmaṇi yoktavyā dāntātmānaḥ purohitāḥ //

vede ṣaḍaṅge niratāḥ śucayaḥ satyavādinaḥ /
dharmātyāgaḥ kṛtātmānaḥ syurnṛpāṇāṃ purohitāḥ //

jayaśca niyato rājñaḥ svargaśca tadanantaram /
yasya syāddharmavidvāgmī purodhāḥ śīlavāñśuciḥ //

lābhaṃ labdhumalabdhaṃ vā labdhaṃ vā parirakṣitum /
purohitaṃ prakurvīta rājā guṇasamanvitam //

purohitamate tiṣṭhedya icchedbhūtimātmanaḥ /
prāptuṃ vasumatīṃ sarvāṃ sarvaśaḥ sāgarāmbarām //

na hi kevalaśauryeṇa tāpatyābhijanena ca /
jayedabrāhmaṇaḥ kaścidbhūmiṃ bhūmipatiḥ kvacit //

tasmādevaṃ vijānīhi kurūṇāṃ vaṃśavardhana /
brāhmaṇapramukhaṃ rājyaṃ śakyaṃ pālayituṃ ciram //