Mahabharata · Chapter 1.187

tāpatya iti yadvākyamuktavānasi māmiha /
tadahaṃ jñātumicchāmi tāpatyārthaṃ viniścitam //

tapatī nāma kā caiṣā tāpatyā yatkṛte vayam /
kaunteyā hi vayaṃ sādho tattvamicchāmi veditum //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktaḥ sa gandharvaḥ kuntīputraṃ dhanañjayam /
viśrutaṃ triṣu lokeṣu śrāvayāmāsa vai kathām //

hanta te kathayiṣyāmi kathāmetāṃ manoramām /
yathāvadakhilāṃ pārtha sarvabuddhimatāṃ vara //

uktavānasmi yena tvāṃ tāpatya iti yadvacaḥ /
tatte'haṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā bhava //

ya eṣa divi dhiṣṇyena nākaṃ vyāpnoti tejasā /
etasya tapatī nāma babhūva sadṛśī sutā //

vivasvato vai devasya sāvitryavarajā vibho /
viśrutā triṣu lokeṣu tapatī tapasā yutā //

na devī nāsurī caiva na yakṣī na ca rākṣasī /
nāpsarā na ca gandharvī tathā rūpeṇa kācana //

suvibhaktānavadyāṅgī svasitāyatalocanā /
svācārā caiva sādhvī ca suveṣā caiva bhāminī //

ta tasyāḥ sadṛśaṃ kañcittriṣu lokeṣu bhārata /
bhartāraṃ savitā mene rūpaśīlaguṇaśrutaiḥ //

samprāptayauvanāṃ paśyandeyāṃ duhitaraṃ tu tām / dvyaṣṭavarṣāṃ tu tāṃ śyāmāṃ savitā rūpaśālinīm /
nopalebhe tataḥ śāntiṃ sampradānaṃ vicintayan //

atharkṣaputraḥ krānteya kurūṇāmṛṣabho balī /
sūryamārādhayāmāsa nṛpaḥ saṃvaraṇastadā //

ardhyamālyopahārādyairgandhaiśca niyataḥ śuciḥ /
niyamairupavāsaiśca tapobhirvividhairapi //

suśrūṣuranahaṃvādī śuciḥ pauravanandana /
aṃśumantaṃ samudyantaṃ pūjayāmāsa bhaktimān //

tataḥ kṛtajñaṃ dharmajñaṃ rūpeṇāsadṛśaṃ bhuvi /
tapatyāḥ sadṛśaṃ mene sūryaḥ saṃvaraṇaṃ patim //

dātumaicchattataḥ kanyāṃ tasmai saṃvaraṇāya tām /
nṛpottamāya kauravya viśrutābhijanāya ca //

yathā hi divi dīptāṃśuḥ prabhāsayati tejasā /
tathā bhuvi mahipālo dīptyā saṃvaraṇo'bhavat //

yathā'rcayanti cādityamudyantaṃ brahmavādinaḥ /
tathā saṃvaraṇaṃ pārtha brāhmaṇāvarajāḥ prajāḥ //

sa somamati kāntatvādādityamati tejasā /
babhūva nṛpatiḥ śrīmānsuhṛdāṃ durhṛdāmapi //

evanguṇasya nṛpatestathāvṛttasya kaurava /
tasmai dātuṃ manaścakre tapatīṃ tapanaḥ svayam //

sa kadācidatho rājā śrīmānamitavikramaḥ /
cacāra mṛgayāṃ pārtha parvatopavane kila //

carato mṛgayāṃ tasya kṣutpipāsāsamanvitaḥ /
mamāra rājñaḥ kaunteya girāvapratimo hayaḥ //

sa mṛtāśvaścaranpārtha padbhyāmeva girau nṛpaḥ /
dadarśāsadṛśīṃ loke kanyāmāyatalocanām //

sa eva ekāmāsādya kanyāṃ parabalārdanaḥ /
tasthau nṛpatiśārdūlaḥ paśyannavicalekṣaṇaḥ //

sa hi tāṃ tarkayāmāsa rūpato nṛpatiḥ śriyam /
punaḥ santarkayāmāsa raverbhraṣṭāmiva prabhām //

vapuṣā varcasā caiva śikhāmiva vibhāvasoḥ /
prasannatvena kāntyā ca candrarekhāmivāmalām //

giripṛṣṭhe tu sā yasminsthitā svasitalocanā /
vibhrājamānā śuśubhe pratimeva hiraṇmayī //

tasyā rūpeṇa sa girirveṣeṇa ca viśeṣataḥ /
sasavṛkṣakṣupalato hiraṇmaya ivābhavat //

avamene ca tāṃ dṛṣṭvā sarvalokeṣu yoṣitaḥ /
avāptaṃ cātmano mene sa rājā cakṣuṣaḥ phalaṃ //

janmaprabhṛti yatkicinddṛṣṭavānsa mahīpatiḥ /
rūpaṃ na sadṛśaṃ tasyāstarkayāmāsa kiñcana //

tayā baddhamanaścakṣuḥ pāśairguṇamayaistadā /
na cacāla tato deśādbubudhe na ca kiñcana //

asyā nūnaṃ viśālākṣyāḥ sadevāsuramānuṣam /
lokaṃ nirmathya dhātredaṃ rūpamāviṣkṛtaṃ kṛtam //

evaṃ santarkayāmāsa rūpadraviṇasampadā /
kanyāmasadṛśīṃ loke nṛpaḥ saṃvaraṇastadā //

tāṃ ca dṛṣṭvaiva kalyāṇīṃ kalyāṇābhijano nṛpaḥ /
jagāma manasā cintāṃ kāmabāṇena pīḍitaḥ //

dahyamānaḥ sa tīvreṇa nṛpatirmanmathāgninā /
apragalbhāṃ pragalbhastāṃ tadovāca manoharām //

kā'si kasyāsi rambhoru kimarthaṃ ceha tiṣṭhasi /
kathaṃ ca nirjane'raṇye carasyekā śucismite //

tvaṃ hi sarvānavadyāṅgī sarvābharaṇabhūṣitā /
vibhūṣaṇamivaiteṣāṃ bhūṣaṇānāmabhīpsitam //

na devīṃ nāsurīṃ caiva na yakṣīṃ na ca rākṣasīm /
na ca bhogavatīṃ manye na gandhavīṃ na mānuṣīm //

yā hi dṛṣṭā mayā kāścicchrutā vā'pi varāṅganāḥ /
na tāsāṃ sadṛśīṃ manye tvāmahaṃ mattakāśini //

dṛṣṭvaiva cāruvadane candrātkāntataraṃ tava /
vadanaṃ padmapatrākṣaṃ māṃ mathnātīva manmathaḥ //

evaṃ tāṃ sa mahīpālo babhāṣe na tu sā tadā /
kāmārtaṃ nirjane'raṇye pratyabāṣatha kiñcana //

tato lālapyamānasya pārthivasyāyatekṣaṇā /
saudāminīva cābhreṣu tatraivāntaradhīyata //

tāmanveṣṭuṃ sa nṛpatiḥ paricakrāma sarvataḥ /
vanaṃ vanajapatrākṣīṃ bhramannunmattavattadā //

apaśyamānaḥ sa tu tāṃ bahu tatra vilapya ca /
niśceṣṭaḥ pārthivaśreṣṭho muhūrtaṃ sa vyatiṣṭhata //