Mahabharata · Chapter 1.172

na santāpastvayā kāryaḥ prākṛteneva karhicit /
na hi santāpakālo'yaṃ vaidyasya tava vidyate //

avaśyaṃ nidhanaṃ sarvairgantavyamiha mānavaiḥ /
avaśyabhāvinyarthe vai santāpo neha vidyate //

bhāryā putro'tha duhitā sarvamātmārthamiṣyate /
vyathāṃ jahi subuddhyā tvaṃ svayaṃ yāsyāmi tatra ca //

etaddhi paramaṃ nāryāḥ kāryaṃ loke sanātanam /
prāṇānapi parityajya yadbharturhitamācaret //

tacca tatra kṛtaṃ karma tavāpīdaṃ sukhāvaham /
bhavatyamutra cākṣayyaṃ loke'smiṃśca yaśaskaram //

eṣa caiva gururdharmo yaṃ pravakṣyāmyahaṃ tava /
arthaśca tava dharmaśca bhūyānatra pradṛśyate //

yadarthamiṣyate bhāryā prāptaḥ so'rthastvayā mayi /
kanyā caikā kumāraśca kṛtāhamanṛṇā tvayā //

samarthaḥ poṣaṇe cāsi sutayo rakṣaṇe tathā /
na tvahaṃ sutayoḥ śaktā tathā rakṣaṇapoṣaṇe //

mama hi tvadvihīnāyāḥ sarvaprāṇadhaneśvara /
kathaṃ syātāṃ sutau bālau bhareyaṃ ca kathaṃ tvaham //

kathaṃ hi vidhavā'nāthā bālaputrā vinā tvayā /
mithunaṃ jīvayiṣyāmi sthitā sādhugate pathi //

ahaṃ kṛtāvalepaiśca prārthyamānāmimāṃ sutām /
ayuktaistava sambandhe kathaṃ śakṣyāmi rakṣitum //

utsṛṣṭamāmiṣaṃ bhūmau prārthayanti yathā khagāḥ /
prārthayanti janāḥ sarve patihīnāṃ tathā striyam //

sā'haṃ vicālyamānā vai prārthyamānā durātmabhiḥ /
sthātuṃ pathi na śakṣyāmi sajjaneṣṭe dvijottama //

strījanma garhitaṃ nātha loke duṣṭajanākule /
mātāpitrorvaśe kanyā prauḍhā bhartṛvaśe tathā //

abhāve cānayoḥ putre khatantrā strī vigarhitā //

anāthatvaṃ striyo dvāraṃ duṣṭānāṃ vivṛtaṃ hi tat / vastrakhaṇḍaṃ ghṛtāktaṃ hi yathā sankṛṣyate śvabhiḥ //

kathaṃ tava kulasyaikamimaṃ bālamanāgasam /
pitṛpaitāmahe mārge niyoktumahamutsahe //

kathaṃ śakṣyāmi bāle'sminguṇānādhātumīpsitān /
anāthe sarvato lupte yathā tvaṃ dharmadarśivān //

imāmapi ca te bālāmanāthāṃ paribhūya mām /
anarhāḥ prārthayiṣyanti śūdrā vedaśrutiṃ yathā //

tāṃ cedahaṃ na ditseyaṃ sadguṇairupabṛṃhitām /
pramathyaināṃ hareyuste havirdhvāṅkṣā ivādhvarāt //

samprekṣamāṇā putrīṃ te nānurūpamivātmanaḥ /
anarhavaśamāpannāmimāṃ cāpi sutāṃ tava //

avajñātā ca lokeṣu tathānmānamajānatī /
avaliptairairbrahmanmariṣyāmi na saṃśayaḥ //

tau ca hīnau mayā bālau tvayā caiva tathātmajau /
vinaśyetāṃ na sandeho matsyāviva jalakṣaye //

tritayaṃ sarvathāpyevaṃ vinaśiṣyatyasaṃśayam /
tvayā vihīnaṃ tasmāttvaṃ māṃ parityaktumarhasi //

vyuṣṭireṣā parā strīṇāṃ pūrvaṃ bhartuḥ parā gatiḥ /
nanu brahmansaputrāṇāmiti dharmavido viduḥ //

aniṣṭamiha putrāṇāṃ viṣaye parivartitum /
haridrāñjanapuṣpādisaumaṅgalyayutā satī //

maraṇaṃ yāti yā bhartustaddattajalapāyinī /
bhartṛpādārpitamanāḥ sā yāti girijāpadam //

girājāyāḥ sakhī bhūtvā modate nagakanyayā /
mitaṃ dadāti hi pitā mitaṃ mātā mitaṃ sutaḥ //

amitasya hi dātāraṃ kā patiṃ nābhinandati /
āśramāścāgnisaṃskārā japahomavratāni ca //

strīṇāṃ naite vidhātavyā vinā patimaninditam / kṣamā śaucamanāhārametāvadvihitaṃ striyāḥ //

parityaktaḥ sutaścāyaṃ duhiteyaṃ tathā mayā /
bāndhavāśca parityaktāstvadarthaṃ jīvitaṃ ca me //

yajñaistapobhirniyamairdānaiśca vividhaistathā /
viśiṣyate striyā bharturnityaṃ priyahite sthitiḥ //

tadidaṃ yaccikīrṣāmi dharmaṃ paramasammatam /
iṣṭaṃ caiva hitaṃ caiva tava caiva kulasya ca //

iṣṭāni cāpyapatyāni dravyāṇi suhṛdaḥ priyāḥ /
āpaddharmapramokṣāya bhāryā cāpi satāṃ matam //

āpadarthe dhanaṃ rakṣeddārānrakṣeddhanairapi /
ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi //

dṛṣṭādṛṣṭaphalārthaṃ hi bhāryā putro dhanaṃ gṛham /
sarvametadvidhātavyaṃ budhānāmeṣa niścayaḥ //

ekato vā kulaṃ kṛtsnamātmā vā kulavardhanaḥ /
ubhayoḥ kodhiko vidvannātmā caivādhikaḥ kulāt //

ātmano vidyamānatvādbhuvanāni caturdaśa /
vidyante dvijaśārdūla ātamā rakṣyastatastvayā //

ātmanyavidyamāne cedasya nāstīha kiñcana / etajjagadidaṃ sarvamātmanā na samaṃ kila //

sa kuruṣva mayā kāryaṃ tārayātmānamātmanā /
anujānīhī māmārya sutau me paripālaya //

avadhyāḥ striya ityāhurdharmajñā dharmaniścaye /
dharmajñānrākṣasānāhurna hanyātsa ca māmapi //

niḥsaṃśayaṃ vadhaḥ puṃsāṃ strīṇāṃ saṃśayito vadhaḥ /
ato māmeva dharmajña prasthāpayitumarhasi //

bhuktaṃ priyāṇyavāptāni dharmaśca carito mayā / tvacchuśrūṣaṇasambhūtā kīrtiścāpyatulā mama /
tvatprasūtiḥ priyā prāptā na māṃ tapsyatyajīvitaṃ //

jātaputrā ca vṛddhā ca priyakāmā ca te sadā /
samīkṣyaitadahaṃ sarvaṃ vyavasāyaṃ karomyataḥ //

utsṛjyāpi hi māmārya prāpsyasyanyāmapi striyam /
tataḥ pratiṣṭhito dharmo bhaviṣyati punastava //

na cāpyadharmaḥ kalyāṇa bahupatnīkatā nṛṇām /
strīṇāmadharmaḥ sumahānbhartuḥ pūrvasya laṅghane //

etatsarvaṃ samīkṣya tvamātmatyāgaṃ ca garhitam /
ātmānaṃ tārayādyāśu kulaṃ cemau ca dārakau //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastayā bhartā tāṃ samāliṅgya bhārata /
mumoca bāṣpaṃ śanakaiḥ sabhāryo bhṛśaduḥkhitaḥ //

maivaṃ vada tvaṃ kalyāṇi tiṣṭha ceha sumadhyame /
na tu bhāryāṃ tyajetprājñaḥ putrānvāpi kadācana //

viśeṣataḥ striyaṃ rakṣetpuruṣo buddhimāniha / tyaktvā tu puruṣo jīvenna hātavyānimānsadā /
na vetti kāmaṃ dharmaṃ ca arthaṃ mokṣaṃ ca tattvataḥ //