Mahabharata · Chapter 1.163

tena vikramamāṇena ūruvegasamīritam /
vanaṃ savṛkṣaviṭapaṃ vyāghūrṇitamivābhavat //

jaṅgāvāto vavau cāsya śuciśukrāgame yathā /
āvarjitālatāvṛkṣaṃ mārgaṃ cakre mahābalaḥ //

sa mṛdganpuṣpitāṃścaiva phalitāṃśca vanaspatīn /
avarujya yayau gulmānpathastasya samīpajān //

sa roṣita iva kruddho vane bhañjanmahādrumān /
triprasrutamadaḥ śuṣmī ṣaṣṭivarṣo mataṅgarāṭ //

gacchatastasya vegena tārkṣyamārutaraṃhasaḥ /
bhīmasya pāṇḍuputrāṇāṃ mūrccheva samajāyata //

asakṛccāpi satīrya dūrapāraṃ bhujaplavaiḥ /
pathi pracchannamāsedurdhārtarāṣṭrabhayāttadā //

kṛcchreṇa mātaraṃ caiva sukumārīṃ yaśasvinīm /
avahatsa tu pṛṣṭhena rodhaḥsu viṣameṣu ca //

agamacca vanoddeśamalpamūlaphalodakam /
krūrapakṣimṛgaṃ ghoraṃ sāyāhne bharatarṣabha //

ghorā samabhavatsandhyā dāruṇā mṛgapakṣiṇaḥ /
aprakāśā diśaḥ sarvā vātairāsannanārtavaiḥ //

śīrṇaparṇaphalai rājanbahugulmakṣupadrumaiḥ /
bhagnāvabhugnabhūyiṣṭhairnānādrumasamākulaiḥ //

te śrameṇa ca kauravyāstṛṣṇayā ca prapīḍitāḥ /
nāśaknuvaṃstadā gantuṃ nidrayā ca pravṛddhayā //

nyaviśanti hi te sarve nirāsvāde mahāvane / rātryāmeva gatāstūrṇaṃ caturviṃśatiyojanam /
tatastṛṣā pariklantā kuntī vacanamabravīt //

mātā satī pāṇḍavānāṃ pañcānāṃ madhyataḥ sthitā /
tṛṣṇayā hi parītā'hamanātheva mahāvane //

itaḥ paraṃ tu śaktāhaṃ gantuṃ ca na padātpadam /
śayiṣye vṛkṣamūle'tra dhārtarāṣṭrā harantu mām //

śṛṇu bhīma vaco mahyaṃ tava bāhubalātpuraḥ /
sthātuṃ na śaktāḥ kauravyāḥ kiṃ bibheṣi pṛthāsuta //

anyo ratho na me'stīha bhīmasenādṛte bhuvi /
dhārtarāṣṭrādvṛthā bhīrurna māṃ svaptumihecchasi //
vaiśampāyana uvāca /

bhīmapṛṣṭhasthitā cetthaṃ dūyamānena cetasā / niśyadhvani rudantī sā nidrāvaśmupāgatā //

tacchrutvā bhīmasenasya mātṛsnehātprajalpitam /
kāruṇyena manastaptaṃ gamanāyopacakrame //

tato bhīmo vanaṃ ghoraṃ praviśya vijanaṃ mahat /
nyagrodhaṃ vipulacchāyaṃ ramaṇīyaṃ dadarśa ha //

tatra nikṣipya tānsarvānuvāca bharatarṣabhaḥ /
pānīyaṃ mṛgayāmīha tāvadviśramyatāmiha //

ete ruvanti madhuraṃ sārasā jalacāriṇaḥ /
dhruvamatra jalasthānaṃ mahacceti matirmama //

anujñātaḥ sa gaccheti bhrātrā jyeṣṭhena bhārata /
jagāma tatra yatra sma sārasā jalacāriṇaḥ //

apaśyatpadminīkhaṇḍamaṇḍitaṃ sa sarovaram / sa tatra pītvā pānīyaṃ snātvā ca bharatarṣabha //

teṣāmarthe ca jagrāha bhrātṝṇāṃ bhrātṛvatsalaḥ /
uttarīyeṇa pānīyamānayāmāsa bhārata //

paṅkajānāmanekaiśca patrairbadhvā pṛthakpṛthak / gavyūtimātrādāgatya tvarito mātaraṃ prati /
śokaduḥkhaparītātmā niśaśvāsorago yathā //

sa suptāṃ mātaraṃ bhrātṝnnidrāvidrāvitaujasaḥ /
mahāraudre vane ghore vṛkṣamūle suśītale //

vikṣiptakarapādāṃśca dīrghocchvāsānmahābalān /
ūrdhvavaktrānmahākāyānpañcendrāniva bhūpate //

ajñātavṛkṣanityasthapretarākṣasasādhvasān / dṛṣṭvā vai bhṛśaśokārto bilalāpānilātmajaḥ //

bhṛśaṃ śokaparītmā vilalāpa vṛkodaraḥ //

ataḥ kaṣṭataraṃ kiṃ nu draṣṭavyaṃ hi bhaviṣyati /
yatpaśyāmi mahīsuptānbhrātṝnadya sumandabhāk //

śayaneṣu parārdhyeṣu ye purā vāraṇāvate /
nādhijagmustadā nidrāṃ te'dya suptā mahītale //

svasāraṃ vasudevasya śatrusaṅghāvamardinaḥ /
kuntirājasutāṃ kuntīṃ sarvalakṣaṇapūjitām //

snuṣāṃ vicitravīryasya bhāryāṃ pāṇḍormahātmanaḥ /
tathaiva cāsmajjananīṃ puṇḍarīkodaraprabhām //

sukumāratarāmenāṃ mahārhaśayanocitām /
śayānāṃ paśyatā'dyeha pṛthivyāmatathocitām //

dharmādindrācca vātācca supuve yā sutānimān /
seyaṃ bhūmau pariśrāntā śeṣe prāsādaśāyinī //

kiṃ nu duḥkhataraṃ śakyaṃ mayā draṣṭumataḥ param /
yo'hamadya naravyāghrānsuptānpaśyāmi bhūtale //

triṣu lokeṣu yo rājyaṃ dharmanityo'rhate nṛpaḥ /
so'yaṃ bhūmau pariśrāntaḥ śete prākṛtavatkatham //

ayaṃ nīlāmbudaśyāmo nareṣvapratimo'rjunaḥ /
śete prākṛtavadbhūmau tato duḥkhataraṃ nu kim //

aśvināviva devānāṃ yāvimau rūpasampadā /
tau prākṛtavadadyemau prasuptau dharaṇītale //

jñātayo yasya nai syurviṣamāḥ kulapāṃsanāḥ /
sa jīveta sukhaṃ loke grāmadruma ivaikajaḥ //

eko vṛkṣo hi yo grāme bhavetparṇaphalānvitaḥ /
caityo bhavati nirjñātiradhvanīnaiśca pūjitaḥ //

yeṣāṃ ca bahavaḥ śūrā jñātayo dharmamāśritāḥ /
te jīvanti sukhaṃ loke bhavanti ca nirāmayāḥ //

balavantaḥ samṛddhārthā mitrabāndhavanandanāḥ /
jīvantyanyonyamāśritya drumāḥ kānanajā iva //

vayaṃ tu dhṛtarāṣṭreṇa duṣputreṇa durātmanā /
rājyalubdhena mūrkheṇa durmantrisahitena vai //

duṣṭenādharmaśīlena svārthaniṣṭhaikabuddhinā / vivāsitā na dagdhāśca kṣatturbuddhiparākramāt //

tasmānmuktā vayaṃ dāhādimaṃ vṛkṣamupāśritāḥ /
kāṃ diśaṃ pratipatsyāmaḥ prāptāḥ kleśamanuttamam //

sakāmo bhava durbuddhe dhārtarāṣṭrālpadarśana /
nūnaṃ devāḥ prasannāste nānujñāṃ me yudhiṣṭhiraḥ //

prayacchati vadhe tubhyaṃ tena jīvasi durmate /
nanvadya sasutāmātyaṃ sakarṇānujasaubalam //

gatvā krodhasamāviṣṭaḥ preṣayiṣye yamakṣayam /
kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ yattena krudhyate nṛpaḥ //

dharmātmā pāṇḍavaśreṣṭhaḥ pāpācāra yudhiṣṭhiraḥ /
evamuktvā mahābāhuḥ krodhasandīptamānasaḥ //

karaṃ kareṇa niṣpiṣya niḥśvasandīnamānasaḥ /
punardīnamanā bhūtvā śāntārciriva pāvakaḥ //

bhrātṝnmahītale suptānavaikṣata vṛkodaraḥ /
viśvastāniva saṃviṣṭānpṛthagjanasamāniva //

nātidūreṇa nagaraṃ vanādasmāddhi lakṣaye /
jāgartavye svapantīme hanta jāgarmyahaṃsvayam //

prāśyantīme jalaṃ paścātpratibuddhā jitaklamāḥ /
iti bhīmo vyavasyaiva jajāgāra svayaṃ tadā //