Mahabharata · Chapter 1.148

pāṇḍavāndhārtarāṣṭrāṃśca kṛtāstrānprasamīkṣya saḥ /
gurvarthaṃ dakṣiṇāṃ kāle prāpte'manyata vai guruḥ //

astraśikṣāmanujñātānraṅgadvāramupāgatān /
bhāradvājastatastāṃstu sarvānevābhyabhāṣata //

icchāmi dattāṃ sahitāṃ mahyaṃ paramadakṣiṇām / evamuktāstataḥ sarve śiṣyā droṇamathābruvan /
bhagavankiṃ prayacchāma ājñāpayatu no guruḥ //

tataḥ śiṣyānsamāhūya ācāryo'rthamacodayat /
droṇaḥ sarvānaśeṣeṇa dakṣiṇārthaṃ mahīpate //

pañcālarājaṃ drupadaṃ gṛhitvā raṇamūrdhani /
paryānayata bhadraṃ vaḥ sā syātparamadakṣiṇā //

tathetyuktvā tu te sarve rathaistūrṇaṃ prahāriṇaḥ /
ācāryadhanadānārthaṃ droṇena sahitā yayuḥ //

tato'bhijagmuḥ pañcālānnighnantaste nararṣabhāḥ /
mamṛdustasya nagaraṃ drupadasya mahaujasaḥ //

duryodhanaśca karṇaśca yuyutsuśca mahābalaḥ /
duḥśāsano vikarṇaśca jalasandhaḥ sulocanaḥ //

ete cānye ca bahavaḥ kumārā bahuvikramāḥ /
ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamityevaṃ kṣatriyarṣabhāḥ //

tato vararāthārūḍhāḥ kumārāḥ sādibhiḥ saha /
praviśya nagaraṃ sarve rājamārgamupāyayuḥ //

tasminkāle tu pāñcālaḥ śrutvā dṛṣṭvā mahadbalam /
bhrātṛbhiḥ sahito rājaṃstvarayā niryayau gṛhāt //

tatastu kṛtasannāhā yajñasenasahodarāḥ /
śaravarṣāṇi muñcantaḥ praṇeduḥ sarva eva te //

tato rathena śubhreṇa samāsādya tu kauravān /
yajñasenaḥ śarānghorānvavarṣa yudhi durjayaḥ //

pūrvameva tu sammantrya pārtho droṇamathā'bravīt /
darpodrekātkumārāṇāmācāryaṃ dvijasattamam //

eṣāṃ parākramasyānte vayaṃ kuryāma sāhasam /
etairaśakyaḥ pāñcālo grahītuṃ raṇamūrdhani //

evamuktvā tu kaunteyo bhrātṛbhiḥ sahito'naghaḥ /
ardhakrośe tu nagarādatiṣṭhadbahireva saḥ //

drupadaḥ kauravāndṛṣṭvā prādhāvata samantataḥ /
śarajālena mahatā mohayankauravīṃ camūm //

tamudyataṃ rathenaikamāśukāriṇamāhave /
anekamiva santrāsānmenire tatra kauravāḥ //

drupadasya śarā ghorā viceruḥ sarvatodiśam /
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca mṛdaṅgāśca sahasraśaḥ //

prāvādyanta mahārāja pañcālānāṃ niveśane /
siṃhanādaśca sañjajñe pañcālānāṃ mahātmanām //

dhanurjyātalaśabdaśca saṃspṛśya gaganaṃ mahān /
duryodhano vikarṇaśca subāhurdīrghalocanaḥ //

duḥśāśanaśca sankruddhaḥ śaravarṣairavākiran /
so'tividdho maheṣvāsaḥ pārṣato yudhi durjayaḥ //

vyadhamattānyanīkāni tatkṣaṇādeva bhārata /
duryodhanaṃ vikarṇaṃ ca karṇaṃ cāpi mahābalam //

nānānṛpasutānvīrānsainyāni vividhāni ca /
alātacakravatsarvaṃ caranbāṇairatarpayat //

tatastu nāgarāḥ sarve musalairyaṣṭibhistadā /
abhyavarṣanta kauravyānvarṣamāṇā ghā iva //

sabālavṛddhāḥ kāmpilyāḥ kauravānabhyayustadā /
śrutvā sutumulaṃ yuddhaṃ kauravāneva bhārata //

dravantisma nadantisma krośantaḥ pāṇḍavānprati /
pāḍavāstu svanaṃ śrutvā ārtānāṃ romaharṣaṇam //

abhivādya tato droṇaṃ rathānāruruhustadā /
yudhiṣṭhiraṃ nivāryāśu mā yudhyasveti pāṇḍavam //

mādreyau cakrarakṣau tu phālgunaśca tadā'karot /
senāgrago bhīmasenastadābhūdgadayā saha //

tadā śatrusvanaṃ śrutvā bhrātṛbhiḥ sahito'naghaḥ /
āyājjavena kaunteyo rathenānādayandiśaḥ //

pañcālānāṃ tataḥ senāmuddhūtārṇavaniḥsvanām /
bhīmaseno mahābāhurdaṇḍapāṇirivāntakaḥ //

praviveśa mahāsenāṃ makaraḥ sāgaraṃ yathā / caturaṅgabalākīrṇe tatastasminraṇotsave //

svayamabhyadravadbhīmo nāgānīkaṃ gadādharaḥ //

sa yuddhakuśalaḥ pārtho bāhuvīryeṇa cātulaḥ /
ahanatkuñjarānīkaṃ gadayā kālarūpadhṛk //

te gajā girisaṅkāśāḥ kṣaranto rudhiraṃ bahu /
bhīmasenasya gadayā bhinnamastakapiṇḍakāḥ //

patanti dviradā bhūmau vajraghātādivācalāḥ /
gajānaśvānrathāṃścaiva pātayāmāsa pāṇḍavaḥ //

padātīṃśca rathāṃścaiva nyavadhīdarjunāgrajaḥ /
gopāla iva daṇḍena yathā paśugaṇānvane //

cālayanrathanāgāṃśca sañcacāla vṛkodaraḥ /
bhāradvājapriyaṃ kartumudyataḥ phālgunastadā //

pārṣataṃ śarajālena kṣipannāgātsa pāṇḍavaḥ /
hayaughāṃśca rathaughāṃśca gajaughāṃśca samantataḥ //

pātayansamare rājanyugāntāgririva jvalan /
tataste hanyamānā vai pañcālāḥ sṛñjayāstathā //

śarairnānāvidhaistūrṇaṃ pārthaṃ sañchādya sarvaśaḥ /
siṃhanādaṃ mukhaiḥ kṛtvā samayudhvanta pāṇḍavam //

tadyuddhamabhavaddhoraṃ samuhādbhutadarśanam /
siṃhanādasvanaṃ śrutvā nāmṛṣyatpākaśāsaniḥ //

tataḥ kirīṭī sahasā pañcālānsamare'dravat /
chādayanniṣujālena mahatā mohayanniva //

śīghramabhyasyato bāṇānsandadhānasya cāniśam /
nāntaraṃ dadṛśe kiñcitkaunteyasya yaśasvinaḥ //

na diśo nāntarikṣaṃ ca tadā naiva ca medinī /
adṛśyata mahārāja tatra kiñcinna saṅgare //

pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca sādhusādhviti nisvanaḥ / tatra tūryaninādaśca śaṅkhānāṃ ca mahāsvanaḥ //

siṃhanādaśca sañjajñe sādhuśabdena miśritaḥ /
tataḥ pāñcālarājastu tathā satyajitā saha //

tvaramāṇo'bhidudrāva mahendraṃ śambaro yathā /
mahatā śaravarṣeṇa pārthaḥ pāñcālamāvṛṇot //

tato halahalāśabda āsītpāñcālake bale /
jivṛkṣati mahāsiṃhe gajānāmiva yūthapam //

dṛṣṭvā pārthaṃ tadāyāntaṃ satyajitsatyavikramaḥ /
pāñcālaṃ vai pariprepsurdhanañjayamadudruvat //

tatastvarjunapāñcālau yuddhāya samupāgatau /
vyakṣobhayetāṃ tau sainyamindravairocanāviva //

tataḥ satyajitaṃ pārtho daśabhirmarmabhedibhiḥ /
vivyādha bavaladgāḍhaṃ tadadbhutamivābhavat //

tataḥ śaraśataiḥ pārthaṃ pāñcālaḥ śīghramārdayat /
pārthastu śaravarṣeṇa cchādyamāno mahārathaḥ //

vegaṃ cakre mahāvego dhanurjyāmavamṛjya ca /
tataḥ satyajitaścāpaṃ chitvā rājānamabhyayāt //

athānyaddhanurādāya satyajidvegavattaram /
sāśvaṃ sasūtaṃ sarathaṃ pārthaṃ vivyādha satvaraḥ //

sa taṃ na mamṛṣe pārthaḥ pāñcālenārdito yudhi /
tatastasya vināśārthaṃ satvaraṃ vyasṛjaccharān //

hayāndhvajaṃ dhanurmuṣṭimubhau tau pārṣṇisārathī /
sa tathā bhidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ //

hayeṣu vinikṛtteṣu vimukho'bhavadāhave /
sa satyajitamālekya tathā vimukhamāhave //

vegena mahatā rājannabhyadhāvata pārṣatam /
tadā cakre mahadyuddhamarjuno jayatāṃ varaḥ //

tasya pārtho dhanuśchittvā dhvajaṃ corvyāmapātayat /
pañcabhistasya vivyādha hayānsūtaṃ ca sāyakaiḥ //

tata utsṛjya taccāpamādadānaḥ śarāvaram /
khaḍgamuddhṛtya kaunteyaḥ siṃhanādamathākarot //

pāñcālasya rathasyeṣāmāplutya sahasā'patat /
pāñcālarathamāsthāya avitrasto dhanañjayaḥ //

vikṣobhyāmbhonidhintārkṣyastannāgamiva so'grahīt /
tatastu sarvapāñcālā vidravanti diśo daśa //

darśayansarvasainyānāṃ sa bāhvorbalamātmanaḥ /
siṃhanādasvanaṃ kṛtvā nirjagāma dhanañjayaḥ //

āyāntamarjunaṃ dṛṣṭvā kumārāḥ sahitāstadā /
mamṛdustasya nagaraṃ drupadasya mahātmanaḥ //
arjuna uvāca /

sambandhī kuruvīrāṇāṃ drupado rājasattamaḥ /
mā vadhīstadbalaṃ bhīma gurudānaṃ pradīyatām //
vaiśampāyana uvāca /

bhīmasenastadā rājannarjunena nivāritaḥ /
atṛpto yuddhadharmeṣu nyavartata mahābalaḥ //

te yajñasenaṃ drupadaṃ gṛhītvā raṇamūrdhani /
upājagmuḥ sahāmātyaṃ droṇāya bharatarṣabha //

bhagnadarpaṃ hṛtadhanaṃ taṃ tathā vaśamāgatam /
sa vairaṃ manasā dhyātvā droṇo drupadamabravīt //

vimṛjya tarasā rāṣṭraṃ puraṃ te mṛditaṃ mayā /
prāpya jīvanripuvaśaṃ sakhipūrvaṃ kimiṣyate //

evamuktvā prahasyainaṃ kiñcitsa punarabravīt /
mā bhaiḥ prāṇabhayādvīra kṣamiṇo brāhmaṇā vayam //

āśrame krīḍitaṃ yattu tvayā bālye mayā saha /
tena saṃvardhitaḥ snehaḥ prītiśca kṣatriyarṣabha //

prārthayeyaṃ tvayā sakhyaṃ punareva janādhipa /
varaṃ dadāmi te rājanrājyasyārdhamavāpnuhi //

arājā kila no rājñaḥ sakhā bhavitumarhati /
ataḥ prayatitaṃ rājye yajñasena mayā tava //

rājāsi dakṣiṇe kūle bhāgīrathyāhamuttare /
sakhāyaṃ māṃ vijānīhi pāñcāla yadi manyase //
drupada uvāca /

anāścaryamidaṃ brahmanvikrānteṣu mahātmasu /
prīye tvayā'haṃ tvattaśca prītimicchāmi śāśvatīm //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktaḥ sa taṃ droṇo mokṣayāmāsa bhārata /
satkṛtya cainaṃ prītātmā rājyārdhaṃ pratyapādayat //

mākandīmatha gaṅgāyāstīre janapadāyutām /
so'dhyāvasaddīnamanāḥ kāmpilyaṃ ca purottamam //

dakṣiṇāṃścāpi pañcālānyāvaccarmaṇvatī nadī /
droṇena caivaṃ drupadaḥ paribhūyātha pālitaḥ //

kṣātreṇa ca balenāsya nāpaśyatsa parājayam /
hīnaṃ viditvā cātmānaṃ brāhmeṇa sa balenatu //

putrajanma parīpsanvai pṛthivīmanvasañcarat /
ahicchatraṃ ca viṣayaṃ droṇaḥ samabhipadyata //

evaṃ rājannahicchatrā purījanapadāyutā /
yudhi nirjitya pārthena droṇāya pratipāditā //