Mahabharata · Chapter 1.149

droṇena vairaṃ drupado na suṣvāpa smaraṃstadā /
kṣātreṇa vai balenāsya nā'śaśaṃse parājayam //

hīnaṃ viditvā cātmānaṃ brāhmeṇāpi balena ca /
drupado'marṣaṇādrājā karmasiddhāndvijottamān //

anvicchanparicakrāma brāhmaṇāvasathānbahūn /
nāsti śreṣṭhaṃ mamāpatyaṃ dhigbandhūniti ca bruvan //

niśvāsaparamo hyāsīddroṇaṃ praticikīrṣayā /
na santi mama mitrāṇi loke'sminnāsti vīryavān //

putrajanma parīpsanvai pṛthivīmanvayādimām /
prabhāvaśikṣāvinayāddroṇasyāstrabalena ca //

kartuṃ prayatamāno vai na śaśāka parājayam /
abhitaḥ so'tha kalmāṣīṃ gaṅgātīre paribhraman //

brāhmaṇāvasathaṃ puṇyamāsasāda mahīpatiḥ /
tatra nāsnātakaḥ kaścinna cāsīdavrato dvijaḥ //

tathaiva tau mahābhāgau so'paśyacchaṃsitavratau /
yājopayājau brahmarṣī bhrātarau pṛṣatātmajaḥ //

saṃhitādhyayane yuktau gotrataścāpi kāśyapau /
araṇye yuktarūpau tau brāhmaṇāvṛṣisattamau //

sa upāmantrayāmāsa sarvakāmairatandritaḥ /
buddhvā tayorbalaṃ buddhiṃ kanīyāṃsamupahvare //

prapede chandayankāmairupayājaṃ dhṛtavratam /
guruśuśrūṣaṇe yuktaḥ priyakṛtsarvakāmadam //

pādyenāsanadānena tathā'rghyeṇa phalaiśca tam /
arhayitvā yathānyāyamupayājo'bravīttataḥ //

yena kāryaviśeṣeṇa tvamasmānabhikāṅkṣase /
kṛtaścāyaṃ samudyogastadbravītu bhavāniti //
vaiśampāyana uvāca /

sa buddhvā prītisaṃyuktamṛṣīṇāmuttamaṃ tadā /
uvāca chandayankāmairdrupadaḥ sa tapasvinam //

yena me karmaṇā brahmanputraḥ syāddroṇamṛtyeva /
upayāja carasvaitatpradāsyāmi dhanaṃ tava //
upayāja uvāca /

nāhaṃ phalārthī drupada yo'rthī syāttatra gamyatām /
vaiśampāyana uvāca /
pratyākhyātastu tenaivaṃ sa vai sajjanasannidhau //

ārādhayiṣyandrupadaḥ sa taṃ paryacarattadā /
tataḥ saṃvatsarasyānte drupadaṃ dvijasattamaḥ //

upayājo'bravīdvākyaṃ kāle madhurayā girā /
jyeṣṭho bhrātā na me'tyākṣīdvicaranvijane vane //

aparijñātaśaucāyāṃ bhūmau nipatitaṃ phalam /
tadapaśyamahaṃ bhrāturasāmpratamanuvrajan //

vimarśaṃ hi phalādāne nāyaṃ kuryātkathañcana /
nāpaśyatphalaṃ dṛṣṭvā doṣāṃstasyā'nubandhikān //

vivinakti na śaucārthī so'nyatrāpi kathaṃ bhavet /
saṃhitādhyayanasyānte pañcayajñānnirūpya ca //

bhaikṣamuñchena sahitaṃ bhuñjānastu tadā tadā /
kīrtayatyeva rājarṣe bhojanasya rasaṃ punaḥ //

saṃhitādhyayanaṃ kurvanvane gurukule vasan /
bhaikṣamucchiṣṭamanyeṣāṃ bhuṅkte sma satataṃ tathā //

kīrtayanguṇamannānāmatha prīto muhurmuhuḥ /
evaṃ phalārthinastsamānmanye'haṃ tarkacakṣuṣā //

taṃ vai gaccheha nṛpate tvāṃ sa saṃyājayiṣyati //
vaiśampāyana uvāca /

upayājavacaḥ śrutvā yājasyāśramamabhyagāt /
jugupsamāno nṛpatirmanasedaṃ vicintayan //

bhṛśaṃ sampūjya pūjārhamṛṣiṃ yājamuvāca ha /
gośatāni dadānyaṣṭau yāja yājaya māṃ vibho //

droṇavairāntare taptaṃ viṣaṇṇaṃ śaraṇāgatam /
brahmabandhupraṇihitaṃ na kṣatraṃ kṣatriyo jayet //

tasmāddroṇabhayārtaṃ māṃ bhavāṃstrātumihārhati /
yena me karmaṇā brahmanputraḥ syāddroṇamṛtyave //

arjunasyāpi vai bhāryā bhavedyā varavarṇinī /
sa hi brahmavidāṃ śreṣṭho brāhme kṣātre'pyanuttamaḥ //

tato droṇastu mā'jaiṣītsakhivigrahakāraṇāt /
kṣatriyo nāsti tulyo'sya pṛthivyāṃ kaścidagraṇīḥ //

bhāratācāryamukhyasya bhāradvājasya dhīmataḥ /
droṇasya śarajālāni ripudehaharāṇi ca //

ṣaḍaratni dhanuścāsya khaḍgamapratima tathā /
sa hi brāhmaṇaveṣeṇa kṣātraṃ vegamasaṃśayam //

pratihanti maheṣvāso bhāradvājo mahāmanāḥ /
kārtavīryasamo hyeṣa khaṭvāṅgapratimo raṇe //

kṣatrocchedāya vihito jāmadagnya ivāsthitaḥ //

sahitaṃ kṣatravegena brahmavegena sāmpratam /
upapannaṃ hi manye'haṃ bhāradvājaṃ yaśasvinam //

neṣavastamapākuryurna ca prāsā na cāsayaḥ /
brāhmaṃ tasya mahātejo mantrāhutihutaṃ yathā //

tasya hyastrabalaṃ ghoramaprasahyaṃ parairbhuvi /
śatrūnsametya jayati kṣatraṃ brahmapuraskṛtam //

brahmakṣatre ca sahite brahmatejo viśiṣyate /
so'haṃ kṣatrabalāddīno brahmatejaḥ prapedivān //

droṇādviśiṣṭamāsādya bhavantaṃ brahmavittamam /
droṇāntakamahaṃ putraṃ labheyaṃ yudhi durjayam //

droṇamṛtyuryathā me'dya putro jāyeta vīryavān /
tatkarma kuru me yāja nirvapāmyarbuddhaṃ gavām //
vaiśampāyana uvāca /

tathetyuktvā tuṃ taṃ yājo yajñārthamupakalpayan /
gurvartha iti cākāmamupayājamacodayat //

drupadaṃ ca mahārājamidaṃ vacanamabravīt /
mā bhaistvaṃ sampradāsyāmi karmaṇā bhavataḥ sutam //

kṣipramuttiṣṭha cāvyagraḥ sambhārānupakalpaya /
vaiśampāyana uvāca /
evamuktvā pratijñāya karma cāsyādade muniḥ //

brāhmaṇo dvipadāṃ śreṣṭho yathāvidhi kathākramam /
yājo droṇavināśāya yājayāmāsa taṃ nṛpam //

gurvarthe'yojayatkarma yājasyāpi samīpataḥ /
tatastasya narendrasya upayājo mahātapāḥ //

ācavyau karma vaitānaṃ tathā putraphalāya vai / iha putro mahāvīryo mahātejā mahābalaḥ /
iṣyate yadvidho rājanbhavitā sa tathāvidhaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

bhāradvājasya hantāraṃ so'bhisandhāya pārthivaḥ /
ājahe'tha tadā rājandrupadaḥ karma siddhaye //

brāhmaṇo dvipadāṃ śreṣṭho juhāva ca yathāvidhi /
kausavī nāma tasyāsīdyā vai tāṃ putragṛddhinaḥ //

sautrāmaṇiṃ tathā patnīṃ tataḥ kāle'bhyayāttadā /
yājastu savanasyānte devīmāhvāpayattadā //

prehi māṃ rājñi pṛṣati mithunaṃ tvāmupasthitam /
kumāraśca kumārī ca pitṛvaṃśavivṛddhaye //
pṛṣatyuvāca /

nāliptaṃ vai mama mukhaṃ puṇyāngandhānbibharmi ca /
na patnī te'smi sūtyarthe tiṣṭha yāja mama priye //
yāja uvāca /

yājena śrapitaṃ havyamupayājena mantritam /
kathaṃ kāmaṃ na sandadhyātpṛṣati prehi tiṣṭha vā //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā tu yājena hute haviṣi saṃskṛte /
uttasthau pāvakāttasmātkumāro devasannibhaḥ //

jvālāvarṇo ghorarūpaḥ kirīṭī varma dhārayan /
vīraḥ sakhaṅgaḥ saśaro dhanuṣmānsa nadanmuhuḥ //

so'bhyarohadrathavaraṃ tena ca prayayau tadā /
jātamātre kumāre ca vākkilāntarhitābravīt //

eṣa śiṣyaśca mṛtyuśca bhāradvājasya jāyate /
bhayāpaho rājaputraḥ pāñcālānāṃ yaśaskaraḥ //

rājñaḥ śokāpaho jāta eṣa droṇavadhāya hi /
ityavocanmahadbhūtamadṛśyaṃ khecaraṃ tadā //

tataḥ praṇeduḥ pāñcālāḥ prahṛṣṭāḥ sādhusādhviti /
dvitīyāyāṃ ca hotrāyāṃ hute haviṣi mantrite //

kumārī cāpi pāñcālī vedimadhyātsamutthitā /
pratyākhyāte pṛṣatyā ca yājake bharatarṣabha //

punaḥ kumārī pāñcālī subhagā vedimadhyagā /
antarvedyāṃ samudbhūtā kanyā sā sumanoharā //

śyāmā padmapalāśākṣī nīlakuñcitamūrdhajā /
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā sākṣācchrīriva varṇinī //

tāmratuṅganakhī subhrūścārupīnapayodharā /
nīlotpalasamo gandho yasyāḥ krośātpradhāvati //

yā bibharti paraṃ rūpaṃ yasyā nāstyupamā bhuvi /
devadānavayakṣāṇāmīpsitā varavarṇinī //

tāṃ cāpi jātāṃ suśroṇīṃ vāguvācāśarīriṇī /
sarvayoṣidvarā kṛṣṇā kṣayaṃ kṣatrasya neṣyati //

surakāryamiyaṃ kāle kariṣyati sumadhyamā /
asyā hetoḥ kṣatriyāṇāṃ mahadutpatsyate bhayam //

tacchrutvā sarvapāñcālāḥ praṇeduḥ siṃhasaṅghavat /
na cainānharṣasampannāniyaṃ sehe vasundharā //

tathā tu mithunaṃ jajñe drupadasya mahātmanaḥ /
kumāraśca kumārī ca manojñau tau nararṣabhau //

śriyā paramayā yuktau kṣātreṇa vapuṣā tathā /
tau dṛṣṭvā pṛṣatī yājaṃ prapede sā sutārthinī //

na vai madanyāṃ jananīṃ jānīyātāmimāviti /
tathetyuvāca tāṃ yājo rājñaḥ priyacikīrṣayā //

tayostu nāmanī cakrurdvijāḥ sampūrṇamānasāḥ /
dhṛṣṭatvādapradhṛṣyatvāt dyumnādyutsambhavādapi //

dhṛṣṭadyumnaḥ kumāro'yaṃ drupadsaya bhavatviti /
kṛṣṇetyevābhavatkanyā kṛṣṇā bhūtsā hi varṇataḥ //

tathā tanmithunaṃ jajñe drupadasya mahāmakhe /
vaidikādhyayane pāraṃ dhṛṣṭadyumno gatastadā //

dhṛṣṭadyumnaṃ tu pāñcālyamānīya svaṃ niveśanam /
upākarodastrahetorbhāradvājaḥ pratāpavān //

amokṣaṇīyaṃ daivaṃ hi bhāvi matvā mahāmatiḥ /
tathā tatkṛtavāndroṇa ātmakīrtyanurakṣaṇāt //

sarvāstrāṇi sa tu kṣipramāptavānparayā dhiyā //