Mahabharata · Chapter 1.128

evamuktastayā rājā tāṃ devīṃ punarabravīt /
dharmaviddharmasaṃyuktamidaṃ vacanamuttamam //
pāṇḍuruvāca /

evametatpurā kunti vyuṣitāśvaścakāra ha /
yathā tvayoktaṃ kalyāṇi sa hyāsīdamaropamaḥ //

atha tvidaṃ pravakṣyāmi dharmatattvaṃ nibodha me /
purāṇamṛṣibhirdṛṣṭaṃ dharmavidbhirmahātmabhiḥ //

anāvṛtāḥ kila purā striya āsanvarānane /
kāmacāravihāriṇyaḥ svatantrāścāruhāsini //

tāsāṃ vyuccaramāṇānāṃ kaumārātsubhage patīn /
nādharmo'bhūdvarārohe sa hi dharmaḥ purā'bhavat //

taṃ caiva dharmaṃ paurāṇaṃ tiryagyonigatāḥ prajāḥ /
adyāpyanuvidhīyante kāmakrodhavivarjitāḥ //

pramāṇadṛṣṭo dharmo'yaṃ pūjyate ca maharṣibhiḥ / uttareṣu ca rambhoru kuruṣvadyāpi pūjyate /
strīṇāmanugrahakaraḥ sa hi dharmaḥ sanātanaḥ //

nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ /
nāntakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanāḥ //

evaṃ tṛṣṇā tu nārīṇāṃ puruṣaṃ puruṣaṃ prati /
agamyāgamanaṃ strīṇāṃ nāsti nityaṃ śucismite //

putraṃ vā kila pautraṃ vā kāsāñciddhātaraṃ tathā /
rahasīha naraṃ dṛṣṭvā yonirutklidyate tadā //

etatsvābhāvikaṃ strīṇāṃ na nimittakṛtaṃ śubhe / asmiṃstu loke nacirānmaryādeyaṃ śucismite //

sthāpitā yena yasmācca tanme vistarataḥ śṛṇu /
babhūvoddālako nāma maharṣiriti naḥ śrutam //

śvetaketuriti khyātaḥ putrastasyābhavanmuniḥ /
maryādeyaṃ kṛtā tena dharmyā vai śvetaketunā //

kopātkamalapatrākṣi yadarthaṃ tannibodha me //

śvetaketoḥ pitā devi tapa ugraṃ samāsthitaḥ /
grīṣme pañcatapā bhūtvā varṣāsvākāśago'bhavat //

śiśaire salilasthāyī saha patnyā mahātapāḥ /
uddālakaṃ tapasyantaṃ niyamena samāhitam //

tasya putraḥ śvetaketuḥ paricaryāṃ cakāra ha /
abhyāgacchaddvijaḥ kaścidvalīpalitasantataḥ //

taṃ dṛṣṭvaiva muniḥ prītaḥ pūjayāmāsa śāstrataḥ /
svāgatena ca pādyena mṛduvākyaiśca bhārata //

śākamūlaphalādyaiśca vanyairanyairapūjayat /
kṣutpipāsāśrameṇṇārtaḥ pūjitaśca maharṣiṇā //

viśrānto munimāsādya paryapṛcchaddvijastadā /
uddālaka maharṣe tvaṃ satyaṃ me brūhi mā'nṛtam //

ṛṣiputraḥ kumāro'yaṃ darśanīyo viśeṣataḥ /
tava putramimaṃ manye kṛtakṛtyo'si tadvada //
uddālaka uvāca /

mama patnī mahāprājña kuśikasya sutā matā /
māmevānugatā patnī mama nityamanuvratā //

arundhatīva patnīnāṃ tapasā karśitastanī /
asyāṃ jātaḥ śvetaketurmama putro mahātapāḥ //

vedavedāṅgavidvipra macchāsanaparāyaṇaḥ /
lokajñaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ satyavāgghṛṇī //
brāhmaṇa uvāca /

aputrī bhāryayā cārthī vṛddho'haṃ mandacākṣuṣaḥ /
pitryādṛṇādanirmuktaḥ pūrvamevākṛtastriyaḥ //

prajāraṇistu patnī te kulaśīlasamanvitā /
sadṛśī mama gotreṇa vahāmyenāṃ kṣamasva me //
pāṇḍuruvāca /

ityuktvā mṛgaśāvākṣīṃ cīrakṛṣṇājināmbarām /
yaṣṭyādhāraḥ srastagātro mandacakṣurabuddhimān //

svavyāpārākṣamāṃ śreṣṭhamacittāmātmani dvijaḥ / śvetaketoḥ kila purā samakṣaṃ mātaraṃ pituḥ //

jagrāha brāhmaṇaḥ pāpau gacchāva iti cābravīt /
ṛṣiputrastadā kopaṃ cakārāmarṣitastadā //

mātaraṃ tāṃ tathā dṛṣṭvā nīyamānāṃ balādiva /
tapasā dīptavīryo hi śvetaketurna cakṣame //

sangṛhya mātaraṃ haste śvetaketurabhāṣata /
durbrāhmaṇa vimuñca tvaṃ mātaraṃ me pativratām //

svayaṃ pitā me brahmarṣiḥ kṣamāvānbrahmavittamaḥ /
śāpānugrahayoḥ śaktaḥ tūṣṇīmbhūto mahāvrataḥ //

tasya patnī damopetā mama mātā viśeṣataḥ /
pativratāṃ tapovṛddhāṃ sādhvācārairalaṅkṛtām //

apramādena te brahmanmātṛbhūtāṃ vimuñca vai //

evamuktvā tu yācantaṃ vimuñceti muhurmuhuḥ /
pratyavocaddvijo rājannapragalbhamidaṃ vacaḥ //
brāhmaṇa uvāca /

apatyārthī śvetaketo vṛddho'haṃ mandacākṣuṣaḥ /
pitā te ṛṇanirmuktastvayā putreṇa kāśyapa //

ṛṇādahamanirmukto vṛddho'haṃ vigataspṛhaḥ /
mama ko dāsyati sutāṃ kanyāṃ samprāptayauvanām //

prajāraṇimimāṃ patnīṃ vimuñca tvaṃ mahātapaḥ /
ekayā prajayā prīto mātaraṃ te dadāmyaham //

evamuktaḥ śvetaketurlajjayā krodhameyivān / kruddhaṃ taṃ tu pitā dṛṣṭvā śvetaketumuvāca ha //

mā tāta kopaṃ kārṣīstvameṣa dharmaḥ sanātanaḥ /
anāvṛtā hi sarveṣāṃ varṇānāmaṅganā bhuvi //

yathā gāvaḥ sthitāḥ putra svesve varṇe tathā prajāḥ /
tathaiva ca kuṭumbeṣu na pramādyanti karhicit //

ṛtukāle tu samprāpte bhartāraṃ na jahustadā / ṛṣiputro'tha taṃ dharmaṃ śvetaketurna cakṣame //

cakāra caiva maryādāmimāṃ strīpuṃsayorbhuvi /
mānuṣeṣu mahābhāge na tvevānyeṣu jantuṣu //

tadāprabhṛti maryādā sthiteyamiti naḥ śrutam /
vyuccarantyāḥ patiṃ nāryā adyaprabhṛti pātakam //

bhrūṇahatyāsamaṃ ghoraṃ bhaviṣyatyasukhāvaham /
adyāpyanuvidhīyante kāmakrodhavivarjitāḥ //

uttareṣu mahābhāge kuruṣvevaṃ yaśasvini / purāṇadṛṣṭo dharmo'yaṃ pūjyate ca maharṣibhiḥ //

bhāryāṃ tathā vyuccarataḥ kaumārabrahmacāriṇīm /
pativratāmetadeva bhavitā pātakaṃ bhuvi //

niyuktā patinā bhāryā yadyapatyasya kāraṇāt / na kuryāttattathā bhīru sainaḥ sumahadāpnuyāt /
iti tena purā bhīru maryādā sthāpitā balāt //

uddālakasya putreṇa dharmyā vai śvetaketunā /
saudāsena ca rambhoru niyuktā putrajanmani //

madayantī jagāmarṣiṃ vasiṣṭhamiti naḥ śrutam /
tasmāllebhe ca sā putramaśmakaṃ nāma bhāminī //

evaṃ kṛtavatī sāpi bhartuḥ priyacikīrṣayā /
asmākamapi te janma viditaṃ kamalekṣaṇe //

kṛṣṇadvaipāyanādbhīru kurūṇāṃ vaṃśavṛddhaye /
ata etāni sarvāṇi kāraṇāni samīkṣya vai //

mamaitadvacanaṃ dharmyaṃ kartumarhasyanindite /
ṛtāvṛtau rājaputri striyā bhartā pativrate //

nātivartavya ityevaṃ dharmaṃ dharmavido viduḥ /
śeṣeṣvanyeṣu kāleṣu svātantryaṃ strī kilārhati //

dharmamevaṃ janāḥ santaḥ purāṇaṃ paricakṣate /
bhartā bhāryāṃ rājaputri dharmyaṃ vā'dharmyameva vā //

yadbrūyāttattathā kāryamiti vedavido viduḥ /
viśeṣataḥ putragṛddhī hīnaḥ prajananātsvayam //

yathā'hamanavadyāṅgi putradarśanalālasaḥ /
ayaṃ raktāṅgulinakhaḥ padmapatranibhaḥ śubhe //

prasādanārthaṃ suśroṇi śirasyabhyudyato'ñjaliḥ /
manniyogātsukeśānte dvijātestapasā'dhikāt //

putrānguṇasamāyuktānutpādayitumarhasi /
tvatkṛte'haṃ pṛthuśroṇi gaccheyaṃ putriṇāṃ gatim //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktā tataḥ kuntī pāṇḍuṃ parapurañjayam /
pratyuvāca varārohā bhartuḥ priyahite ratā //

adharmaḥ sumahāneṣu strīṇāṃ bharatasattama / yatprasādayate bhartā prasādyaḥ kṣatriyarṣabha /
śṛṇu cedaṃ mahābāho mama prītikaraṃ caḥ //

pitṛveśmanyahaṃ bālā niyuktā'tithipūjane /
ugraṃ paryacaraṃ tatra brāhmaṇaṃ saṃśitavratam //

nigūḍhaniścayaṃ dharme yaṃ taṃ durvāsasaṃ viduḥ /
tamahaṃ saṃśitātmānaṃ sarvayatnairatoṣayam //

sa me'bhicārasaṃyuktamācaṣṭa bhagavānvaram /
mantraṃ tvimaṃ ca me prādādabravīccaiva māmidam //

yaṃ yaṃ devaṃ tvametena mantreṇāvāhayiṣyasi /
akāmo vā sakāmo vā vaśaṃ te samupaiṣyati //

tasya tasya prasādātte rājñi putro bhaviṣyati /
ityuktā'haṃ tadā tena pitṛveśmani bhārata //

brāhmaṇasya vacastathyaṃ tasya kālo'yamāgataḥ /
anujñātā tvayā devamāhvayeyamahaṃ nṛpa //

yāṃ me vidyāṃ mahārāja adadātsa mahāyaśāḥ / tayā'hūtaḥ suraḥ putraṃ pradāsyati suropamam /
anapatyakṛtaṃ yaste śokaṃ vīra vineṣyati //