Laghusiddhāntakaumudī · Verses 763-782
labhernumāgamo vā syāt / alambhi, alābhi //
iti bhāvaprakriyā //
atha karmakartṛprakriyā
yadā karmaiva kartṛtvena vivakṣitaṃ tadā sakarmakāṇāmapyakarmakatvātkartari bhāve ca lakāraḥ //
karmavatkarmaṇā tulyakriyaḥ
karmasthayā kriyayā tulyakriyaḥ kartā karmavatsyāt / kāryātideśo 'yam / tena yagātmanepadaciṇvadiṭaḥ syuḥ / pacyate phalam / bhidyate kāṣṭham / abhedi / bhāve, bhidyate kāṣṭhena //
iti karmakartṛprakriyā //
atha lakārārthaprakriyā
abhijñāvacane ḷṭ
smṛtibodhinyupapade bhūtānadyatane dhātorḷṭ / laṅo'pavādaḥ // vasa nivāse // smarasi kṛṣṇa gokule vatsyāmaḥ / evaṃ budhyase, cetayase, ityādiprayoge 'pi //
na yadi
yadyoge uktaṃ na / abhijānāsi kṛṣṇa yadvane abhuñjmahi //
laṭ sme
liṭo 'pavādaḥ / yajati sma yudhiṣṭhiraḥ //
vartamānasamīpye vartamānavadvā
vartamāne ye pratyayā uktāste vartamānasāmīpye bhūte bhaviṣyati ca vā syuḥ / kadāgato 'si / ayamāgacchāmi, ayamāgamaṃ vā / kadā gamiṣyasi / eṣa gacchāmi, gamiṣyāmi vā //
hetuhetumatorliṅ
vā syāt / kṛṣṇaṃ nameccetsukhaṃ yāyāt / kṛṣṇaṃ naṃsyati cetsukhaṃ yāsyati / ( bhaviṣyatyeveṣyate ) / neha / hantīti palāyate // vidhinimantraṇeti liṅ / vidhiḥ preraṇaṃ bhṛtyādernikṛṣṭasya pravartanam / yajeta // nimantraṇaṃ niyogakaraṇam, āvaśyake śrāddhabhojanādau dauhitrādeḥ pravartanam / iha bhuñjīta // āmantraṇaṃ kāmacārānujñā / ihāsīta // adhīṣṭa ṃ satkārapūrvako vyāpāraḥ / putramadhyāpayed bhavān // saṃpraśnaḥ saṃpradhāraṇam / kiṃ bho vedamadhīyīya uta tarkam // prārthanaṃ yācñā / bho bhojanaṃ labheya / evaṃ loṭ //
iti lakārārthaprakriyā //
iti tiṅantaṃ samāptam //
atha kṛdante kṛtprakriyā
dhātoḥ
ātṛtīyādhyāyasamāpterye pratyayāste dhātoḥ pare syuḥ / kṛdatiṅiti kṛtsaṃjñā //
vāsarūpo 'striyām
asmindhātvadhikāre 'sarūpo 'pavādapratyaya utsargasya bādhako vā syāt stryadhikāroktaṃ vinā //
kṛtyāḥ
ṇvultṛcāvityataḥ prāk kṛtyasaṃjñāḥ syuḥ //
kartari kṛt
kṛtpratyayaḥ kartari syāt / iti prāpte --.
tayoreva kṛtyaktakhalarthāḥ
ete bhāvakarmaṇoreva syuḥ //
tavyattavyānīyaraḥ
dhātorete pratyayāḥ syuḥ / edhitavyam, edhanīyaṃ tvayā / bhāve autsargikamekavacanaṃ klībatvaṃ ca / cetavyaścayanīyo vā dharmastvayā (kelimara upasaṃkhyānam) pacelimā māṣāḥ / paktavyā ityarthaḥ / bhidelimāḥ saralāḥ / bhettavyā ityarthaḥ / karmaṇi pratyayaḥ //
kṛtyalyuṭo bahulam
kvacitpravṛttiḥ kvacidapravṛttiḥ kvacidvibhāṣā kvacidanyadeva /
vidhervidhānaṃ bahudhā samīkṣya caturvidhaṃ bāhulakaṃ vadanti // 1 //
snātyaneneti snānīyaṃ cūrṇam / dīyate 'smai dānīyo vipraḥ //
aco yat
ajantāddhātoryat syāt / ceyam //
īdyati
yati pare āta ītsyāt / deyam / gleyam //
poradupadhāt
pavargāntādadupadhādyatsyāt / ṇyato 'pavādaḥ / śapyam / labhyam //
etistuśāsvṛdṛjuṣaḥ kyap
ebhyaḥ kyap syāt //
hrasvasya piti kṛti tuk
ityaḥ / stutyaḥ / śāsu anuśiṣṭau //
śāsa idaṅhaloḥ
śāsa upadhāyā itsyādaṅi halādau kṅiti / śiṣyaḥ / vṛtyaḥ / ādṛtyaḥ / juṣyaḥ //
mṛjervibhāṣā
Original text: Laghusiddhāntakaumudī (= Laghukaumudi) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0