Laghusiddhāntakaumudī · Verses 463-482

liṇnimittādeśādikaṃ na bhavati yadaṅgaṃ tadavayavasyāsaṃyuktahalmadhyasthasyāta etvamabhyāsalopaśca kiti liṭi / nedatuḥ / neduḥ //
thali ca seṭi

prāguktaṃ syāt / neditha / nedathuḥ / neda / nanāda, nanada / nediva / nedima / naditā / nadiṣyati / nadatu / anadat / nadet / nadyāt / anādīt, anadīt / anadiṣyat // ṭu nadi samṛddhau // 8 //
ādirñiṭuḍavaḥ

upadeśe dhātorādyā ete itaḥ syuḥ //
idito num dhātoḥ

nandati / nananda / nanditā / nandiṣyati / nandatu / anandat / nandet / nandyāt / anandīt / anandiṣyat / arca pūjāyām // 9 // arcati //
tasmānnuḍ dvihalaḥ

dvihalo dhātordīrghībhūtātparasya nuṭ syāt / ānarca / ānarcatuḥ / arcitā / arciṣyati / arcatu / ārcat / arcet / arcyāt / ārcīt / ārciṣyat // vraja gatau // 10 // vrajati / vavrāja / vrajitā / vrajiṣyati / vrajatu / avrajat / vrajet / vrajyāt //
vadavrajahalantasyācaḥ

eṣāmaco vṛddhiḥ sici parasmaipadeṣu / avrājīt / avrajiṣyat // kaṭe varṣāvaraṇayoḥ // 11 // kaṭati / cakāṭa / cakaṭatuḥ / kaṭitā / kaṭiṣyati / kaṭatu / akaṭat / kaṭet / kaṭyāt //
hmyantakṣaṇaśvasajāgṛṇiśvyeditām

hamayāntasya kṣaṇāderṇyantasya śvayatereditaśca vṛddhirneḍādau sici / akaṭīt / akaṭiṣyat // gupū rakṣaṇe // 12 //
gupūdhūpavicchipaṇipanibhya āyaḥ

ebhya āyaḥ pratyayaḥ syāt svārthe //
sanādyantā dhātavaḥ

sanādayaḥ kamerṇiṅantāḥ pratyayā ante yeṣāṃ te dhātusaṃjñakāḥ / dhātutvāllaḍādayaḥ / gopāyati //
āyādaya ārdhadhātuke vā

ārdhadhātukavivakṣāyāmāyādayo vā syuḥ / ( kāsyanekāca ām vaktavyaḥ) / liṭi āskāsorāmvidhānānmasya nettvam //
ato lopaḥ

ārdhadhātukopadeśe yadadantaṃ tasyāto lopa ārdhadhātuke //
āmaḥ

āmaḥ parasya luk //
kṛñ cānuprayujyate liṭi

āmantālliṭparāḥ kṛbhvastayo 'nuprayujyante / teṣāṃ dvitvādi //
urat

abhyāsaṛvarṇasyāt pratyaye / raparaḥ / halādiḥ śeṣaḥ / vṛddhiḥ / gopāyāñcakāra / dvitvātparatvādyaṇi prāpte ----- .
dvirvacane 'ci

dvitvanimitte 'ci aca ādeśo na dvitve kartavye / gopāyāñcakratuḥ //
ekāca upadeśe 'nudāttāt

upadeśe yo dhāturekājanudāttaśca tata ārdhadhātukasyeṇna /
ūdṝdantairyautirukṣṇuśīṅsnunukṣuśviḍīṅśribhiḥ /
vṛṅvṛñbhyāṃ ca vinaikāco 'janteṣu nihatāḥ smṛtāḥ //
kānteṣu śaklekaḥ / cānteṣu pacmucricvacvicsicaḥ ṣaṭ / chānteṣu pracchekaḥ / jānteṣu tyajnijirbhajbhañjbhujbhrasjmasjyajyujruj rañjvijirsvañjsañjsṛjaḥ pañcadaśa // dānteṣu adkṣudkhidchidtud nudpadyabhidvidyativinadvindśadsadsvidyaskandhadaḥ ṣoḍaśa / dhānteṣu krudhkṣudhbudhyabandhyudhrudhrādhvyadhsādhśudhsidhyā ekādaśa / nānteṣu manyahanī dvau / pānteṣu āpchupkṣiptaptiptṛpyadṛpyalipalupvapśapsvap sṛpastrayodaśa / bhānteṣu yabhrabhlabhastrayaḥ / mānteṣu gamyamnamramaścatvāraḥ / śānteṣu kraśdaṃśdiśdṛśmṛśriśruśliśviśspṛśo daśa / ṣānteṣu kṛṣ tviṣtuṣdviṣpuṣyapiṣviṣśiṣśuṣśliṣyā ekādaśa // sānteṣu ghasvasatī dvau / hānteṣu dahdihduhnahmihruhlihvaho 'ṣṭau /
anudāttā halanteṣu dhātavastryadhikaṃ śatam /
gopāyāñcakartha / gopāyāñcakrathuḥ / gopāyāñcakra / gopāyāñcakāra / gopāyāñcakara / gopāyāñcakṛva / gopāyāñcakṛma / gopāyāmbabhūva, gopāyāmāsa / jugopa / jugupatuḥ / jugupuḥ //
svaratisūtisūyatidhūñūdito vā

svaratyāderūditaśca parasya valāderārdhadhātukasyeḍ vā syāt / jugopitha, jugoptha / gopāyitā, gopitā, goptā / gopāyiṣyati, gopiṣyati, gopsyati / gopāyatu / agopāyat / gopāyet / gopāyyāt, gupyāt / agopāyīt //
neṭi

iḍādau sici halantasya vṛddhirna / agopīt, agaupsīt //
jhalo jhali

jhalaḥ parasya sasya lopo jhali / agauptām / agaupsuḥ / agaupsīḥ / agauptam / agaupta / agaupsam / agaupsva / agaupsma / agopāyiṣyat, agopiṣyat, agopsyat // kṣi kṣaye // 13 // kṣayati / cikṣāya / cikṣiyatuḥ / cikṣiyuḥ / ekāca iti niṣedhe prāpte -- .
kṛsṛbhṛvṛstudrusruśruvo liṭi

krādibhya eva liṭa iṇna syādanyasmādaniṭo 'pi syāt //
acastāsvatthalyaniṭo nityam