Laghusiddhāntakaumudī · Verses 242-261

acāṃ madhye yo 'ntyastasmātparastasyaivāntāvayavo mitsyāt / upadhādīrghaḥ / jñānāni / punastadvat / śeṣaṃ puṃvat // evaṃ dhana vana phalādayaḥ //
adḍḍatarādibhyaḥ pañcabhyaḥ

ebhyaḥ klībebhyaḥ svamoḥ adḍādeśaḥ syāt //
ṭeḥ

ḍiti bhasya ṭerlopaḥ / katarat , katarad / katare / katarāṇi / he katarat / śeṣaṃ puṃvat // evaṃ katamat / itarat / anyat / anyatarat / anyatamasya tvanyatamamityeva / ( ekatarātpratiṣedho vaktavyaḥ )/ ekataram //
hrasvo napuṃsake prātipadikasya

ajantasyetyeva / śrīpaṃ jñānavat //
svamornapuṃsakāt

luk syāt / vāri //
iko 'ci vibhaktau

igantasya klībasya numaci vibhaktau / vāriṇī / vārīṇi / na lumatetyasyānityatvātpakṣe saṃbuddhinimitto guṇaḥ / he vāre, he vāri / gherṅitīti guṇe prāpte ( vṛddhyauttvatṛjvadbhāvaguṇebhyo num pūrvavipratiṣedhena ) / vāriṇe / vāriṇaḥ / vāriṇoḥ / numacireti nuṭ / vārīṇām / vāriṇi / halādau harivat //
asthidadhisakthyakṣṇāmanaṅudāttaḥ

eṣāmanaṅ syāṭṭādāvaci //
allopo 'naḥ

aṅgāvayavo 'sarvanāmasthānayajādisvādiparo yo 'n tasyākārasya lopaḥ / dadhnā / dadhne / dadhnaḥ / dadhnaḥ / dadhnoḥ / dadhnoḥ //
vibhāṣā ṅiśyoḥ

aṅgāvayavo 'sarvanāmasthānayajādisvādiparo yo 'n tasyākārasya lopo vā syāṅat ṅiśyoḥ parayoḥ / dadhni, dadhani / śeṣaṃ vārivat // evamasthisakthyakṣi // sudhi / sudhinī / sudhīni / he sudhe, he sudhi //
tṛtīyādiṣu bhāṣitapuṃskaṃ puṃvadgālavasya

pravṛttinimittaikye bhāṣitapuṃskamigantaṃ klībaṃ puṃvadvā ṭādāvaci / sudhiyā, sudhinetyādi // madhu / madhunī / madhūni / he madho, he madhu // sulu / sulunī / sulūni / sulunetyādi // dhātṛ / dhātṛṇī / dhātṝṇi / he dhātaḥ, he dhātṛ / dhātṝṇām // evaṃ jñātrādayaḥ //
eca igghrasvādeśe

ādiśyamāneṣu hrasveṣu eca igeva syāt / pradyu / pradyunī / pradyūni / pradyunetyādi // prari / prariṇī / prarīṇi / prariṇā / ekadeśavikṛtamananyavat / prarābhyām / prarīṇām // sunu / sununī / sunūni / sununetyādi //
ityajantanapuṃsakaliṅgāḥ /
atha halanta puṃlliṅgāḥ
ho ḍhaḥ

hasya ḍhaḥ syājjhali padānte ca / liṭ , liḍ / lihau / lihaḥ / liḍbhyām / liṭtsu, liṭsu //
dāderdhātorghaḥ

jhali padānte copadeśe dāderdhāterhasya ghaḥ //
ekāco baśo bhaṣ jhaṣantasya sdhvoḥ

dhātvavayavasyaikāco jhaṣantasya baśo bhaṣ se dhve padānte ca / dhuk , dhug / duhau / duhaḥ / dhugbhyām / dhukṣu //
vā druhamuhaṣṇuhaṣṇihām

eṣāṃ hasya vā gho jhali padānte ca / dhruk , dhrug, dhruṭ, dhruḍ / druhau / druhaḥ / dhrugbhyām, dhruḍbhyām / dhrukṣu, dhruṭtsu, dhruṭsu // evaṃ muk, mug ityādi //
dhātvādeḥ ṣaḥ saḥ

snuk , snug, snuṭ, snuḍ / evaṃ snik, snig, sniṭ, sniḍ // viśvavāṭ , viśvavāḍ / viśvavāhau / viśvavāhaḥ / viśvavāham / viśvavāhau //
igyaṇaḥ saṃprasāraṇam

yaṇaḥ sthāne prayujyamāno ya ik sa saṃprasāraṇasaṃjñaḥ syāt //
vāha ūṭh

bhasya vāhaḥ saṃprasāraṇamūṭh //
saṃprasāraṇācca

saṃprasāraṇādaci pūrvarūpamekādeśaḥ / etyedhatyūṭhsviti vṛddhiḥ / viśvauhaḥ, ityādi //
caturanaḍuhorāmudāttaḥ

anayorām syātsarvanāmasthāne pare //
sāvanaḍuhaḥ