Laghusiddhāntakaumudī · Verses 202-221

dhātvavayavasaṃyogapūrvo na bhavati ya ivarṇastadanto yo dhātustadantasyānekāco 'ṅgasya yaṇajādau pratyaye / pradhyau / pradhyaḥ / pradhyam / pradhyau / pradhyaḥ / pradhyi / śeṣaṃ papīvat / evaṃ grāmaṇīḥ / ṅau tu grāmaṇyām // anekācaḥ kim ? nīḥ / niyau / niyaḥ / ami śasi ca paratvādiyaṅ, niyam / ṅerām; niyām // asaṃyogapūrvasya kim ? suśriyau / yavakriyau //
gatiśca

prādayaḥ kriyāyoge gatisaṃjñāḥ syuḥ / ( gatikāraketarapūrvapadasya yaṇ neṣyate ) / śuddhadhiyau //
na bhūsudhiyoḥ

etayoraci supi yaṇna / sudhiyau / sudhiya ityādi // sukhamicchatīti sukhīḥ / sutīḥ / sukhyau / sutyau / sukhyuḥ / sutyuḥ / śeṣaṃ pradhīvat / śambhurharivat / evaṃ bhānvādayaḥ //
tṛjvatkroṣṭuḥ

asambuddhau sarvanāmasthāne pare / kroṣṭuśabdasya sthāne kroṣṭṛśabdaḥ prayoktavya ityarthaḥ //
ṛto ṅisarvanāmasthānayoḥ

ṛto 'ṅgasya guṇo ṅau sarvanāmasthāne ca / iti prāpte -- .
ṛduśanaspurudaṃso 'nehasāṃ ca

ṛdantānām uśanasādīnām ca anaṅ syāt asaṃbuddhau sau //
aptṛntṛcsvasṛnaptṛneṣṭṛtvaṣṭṛkṣattṛhotṛpotṛpraśāstṝṇām

abādīnām upadhāyā dīrghaḥ asaṃbuddhau sarvanāmasthāne / kroṣṭā / kroṣṭārau / kroṣṭāraḥ / kroṣṭūn //
vibhāṣā tṛtīyādiṣvaci

ajādiṣu tṛtīyādiṣu kroṣṭurvā tṛjvat / kroṣṭrā / kroṣṭre //
ṛta ut

ṛto ṅasiṅasorati udekādeśaḥ / raparaḥ //
rātsasya

rephātsaṃyogāntasya sasyaiva lopo nānyasya / rasya visargaḥ / kroṣṭuḥ 2 / kroṣṭroḥ 2 / (numaciratṛjvadbhāvebhyo nuṭ pūrvavipratiṣedhena ) / kroṣṭūnām / kroṣṭari / pakṣe halādau ca śambhuvat // hūhūḥ / hūhvau / hūhvaḥ / hūhūm ityādi // aticamū śabde tu nadīkāryyaṃ viśeṣaḥ / he aticamu / aticamvai / aticamvāḥ / aticamūnām // khalapūḥ //
oḥ supi

dhātvavayavasaṃyogapūrvo na bhavati ya uvarṇastadanto yo dhātustadantasyānekāco 'ṅgasya yaṇ syādaci supi / khalapvau / khalapvaḥ / evaṃ sulvādayaḥ // svabhūḥ / svabhuvau / svabhuvaḥ // varṣābhūḥ //
varṣābhvaśca

asya yaṇ syādaci supi / varṣābhvāvityādi // dṛnbhūḥ / ( dṛnkarapunaḥ pūrvasya bhuvo yaṇ vaktavya ḥ) / dṛnbhvau / evaṃ karabhūḥ // dhātā / he dhātaḥ / dhātārau / dhātāraḥ / ( ṛvarṇānnasya ṇatvaṃ vācyam ) / dhātṝṇām / evaṃ naptrādayaḥ // naptrādigrahaṇaṃ vyutpattipakṣe niyamārtham / teneha na / pitā / pitarau / pitaraḥ / pitaram / śeṣaṃ dhātṛvat / evaṃ jāmātrādayaḥ // nā / narau //
nṛ ca

asya nāmi vā dhīrghaḥ / nṛṇām / nṝṇām //
goto ṇit

okārādvihitaṃ sarvanāmasthānaṃ ṇidvat / gauḥ / gāvau / gāvaḥ //
auto 'mśasoḥ

oto 'mśasoraci ākāra ekādeśaḥ / gām / gāvau / gāḥ / gavā / gave / goḥ / ityādi //
rāyo hali

asyākārādeśo hali vibhaktau / rāḥ / rāyau / rāyaḥ / rāmyāmityādi // glauḥ / glāvau / glāvaḥ / glaubhyāmityādi //
ityajantapuṃlliṅgāḥ /
athājantastrīliṅgāḥ
ramā /
auṅa āpaḥ

ābantādaṅgātparasyayauṅaḥ śī syāt / auṅityaukāravibhakteḥ saṃjñā / rame / ramāḥ //
sambuddhau ca

āpa ekāraḥ syātsambuddhau / eṅhrasvāditi saṃbuddhilopaḥ / he rame / he rame / he ramāḥ / ramām / rame / ramāḥ //
āṅi cāpaḥ

āṅi osi cāpa ekāraḥ / ramayā / ramābhyām / ramābhiḥ //
yāḍāpaḥ

āpo ṅito yāṭ / vṛddhiḥ / ramāyai / ramābhyām / ramābhyaḥ / ramāyāḥ / ramayoḥ / ramāṇām / ramāyām / ramāsu / evaṃ durgāmbikādayaḥ //
sarvanāmnaḥ syāḍḍhrasvaśca