લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 202-221

ધાત્વવયવસંયોગપૂર્વો ન ભવતિ ય ઇવર્ણસ્તદન્તો યો ધાતુસ્તદન્તસ્યાનેકાચો ઽઙ્ગસ્ય યણજાદૌ પ્રત્યયે । પ્રધ્યૌ । પ્રધ્યઃ । પ્રધ્યમ્ । પ્રધ્યૌ । પ્રધ્યઃ । પ્રધ્યિ । શેષં પપીવત્ । એવં ગ્રામણીઃ । ઙૌ તુ ગ્રામણ્યામ્ ॥ અનેકાચઃ કિમ્ ? નીઃ । નિયૌ । નિયઃ । અમિ શસિ ચ પરત્વાદિયઙ્, નિયમ્ । ઙેરામ્; નિયામ્ ॥ અસંયોગપૂર્વસ્ય કિમ્ ? સુશ્રિયૌ । યવક્રિયૌ ॥
ગતિશ્ચ

પ્રાદયઃ ક્રિયાયોગે ગતિસંજ્ઞાઃ સ્યુઃ । ( ગતિકારકેતરપૂર્વપદસ્ય યણ્ નેષ્યતે ) । શુદ્ધધિયૌ ॥
ન ભૂસુધિયોઃ

એતયોરચિ સુપિ યણ્ન । સુધિયૌ । સુધિય ઇત્યાદિ ॥ સુખમિચ્છતીતિ સુખીઃ । સુતીઃ । સુખ્યૌ । સુત્યૌ । સુખ્યુઃ । સુત્યુઃ । શેષં પ્રધીવત્ । શમ્ભુર્હરિવત્ । એવં ભાન્વાદયઃ ॥
તૃજ્વત્ક્રોષ્ટુઃ

અસમ્બુદ્ધૌ સર્વનામસ્થાને પરે । ક્રોષ્ટુશબ્દસ્ય સ્થાને ક્રોષ્ટૃશબ્દઃ પ્રયોક્તવ્ય ઇત્યર્થઃ ॥
ઋતો ઙિસર્વનામસ્થાનયોઃ

ઋતો ઽઙ્ગસ્ય ગુણો ઙૌ સર્વનામસ્થાને ચ । ઇતિ પ્રાપ્તે -- .
ઋદુશનસ્પુરુદંસો ઽનેહસાં ચ

ઋદન્તાનામ્ ઉશનસાદીનામ્ ચ અનઙ્ સ્યાત્ અસંબુદ્ધૌ સૌ ॥
અપ્તૃન્તૃચ્સ્વસૃનપ્તૃનેષ્ટૃત્વષ્ટૃક્ષત્તૃહોતૃપોતૃપ્રશાસ્તૄણામ્

અબાદીનામ્ ઉપધાયા દીર્ઘઃ અસંબુદ્ધૌ સર્વનામસ્થાને । ક્રોષ્ટા । ક્રોષ્ટારૌ । ક્રોષ્ટારઃ । ક્રોષ્ટૂન્ ॥
વિભાષા તૃતીયાદિષ્વચિ

અજાદિષુ તૃતીયાદિષુ ક્રોષ્ટુર્વા તૃજ્વત્ । ક્રોષ્ટ્રા । ક્રોષ્ટ્રે ॥
ઋત ઉત્

ઋતો ઙસિઙસોરતિ ઉદેકાદેશઃ । રપરઃ ॥
રાત્સસ્ય

રેફાત્સંયોગાન્તસ્ય સસ્યૈવ લોપો નાન્યસ્ય । રસ્ય વિસર્ગઃ । ક્રોષ્ટુઃ 2 । ક્રોષ્ટ્રોઃ 2 । (નુમચિરતૃજ્વદ્ભાવેભ્યો નુટ્ પૂર્વવિપ્રતિષેધેન ) । ક્રોષ્ટૂનામ્ । ક્રોષ્ટરિ । પક્ષે હલાદૌ ચ શમ્ભુવત્ ॥ હૂહૂઃ । હૂહ્વૌ । હૂહ્વઃ । હૂહૂમ્ ઇત્યાદિ ॥ અતિચમૂ શબ્દે તુ નદીકાર્ય્યં વિશેષઃ । હે અતિચમુ । અતિચમ્વૈ । અતિચમ્વાઃ । અતિચમૂનામ્ ॥ ખલપૂઃ ॥
ઓઃ સુપિ

ધાત્વવયવસંયોગપૂર્વો ન ભવતિ ય ઉવર્ણસ્તદન્તો યો ધાતુસ્તદન્તસ્યાનેકાચો ઽઙ્ગસ્ય યણ્ સ્યાદચિ સુપિ । ખલપ્વૌ । ખલપ્વઃ । એવં સુલ્વાદયઃ ॥ સ્વભૂઃ । સ્વભુવૌ । સ્વભુવઃ ॥ વર્ષાભૂઃ ॥
વર્ષાભ્વશ્ચ

અસ્ય યણ્ સ્યાદચિ સુપિ । વર્ષાભ્વાવિત્યાદિ ॥ દૃન્ભૂઃ । ( દૃન્કરપુનઃ પૂર્વસ્ય ભુવો યણ્ વક્તવ્ય ઃ) । દૃન્ભ્વૌ । એવં કરભૂઃ ॥ ધાતા । હે ધાતઃ । ધાતારૌ । ધાતારઃ । ( ઋવર્ણાન્નસ્ય ણત્વં વાચ્યમ્ ) । ધાતૄણામ્ । એવં નપ્ત્રાદયઃ ॥ નપ્ત્રાદિગ્રહણં વ્યુત્પત્તિપક્ષે નિયમાર્થમ્ । તેનેહ ન । પિતા । પિતરૌ । પિતરઃ । પિતરમ્ । શેષં ધાતૃવત્ । એવં જામાત્રાદયઃ ॥ ના । નરૌ ॥
નૃ ચ

અસ્ય નામિ વા ધીર્ઘઃ । નૃણામ્ । નૄણામ્ ॥
ગોતો ણિત્

ઓકારાદ્વિહિતં સર્વનામસ્થાનં ણિદ્વત્ । ગૌઃ । ગાવૌ । ગાવઃ ॥
ઔતો ઽમ્શસોઃ

ઓતો ઽમ્શસોરચિ આકાર એકાદેશઃ । ગામ્ । ગાવૌ । ગાઃ । ગવા । ગવે । ગોઃ । ઇત્યાદિ ॥
રાયો હલિ

અસ્યાકારાદેશો હલિ વિભક્તૌ । રાઃ । રાયૌ । રાયઃ । રામ્યામિત્યાદિ ॥ ગ્લૌઃ । ગ્લાવૌ । ગ્લાવઃ । ગ્લૌભ્યામિત્યાદિ ॥
ઇત્યજન્તપુંલ્લિઙ્ગાઃ ।
અથાજન્તસ્ત્રીલિઙ્ગાઃ
રમા ।
ઔઙ આપઃ

આબન્તાદઙ્ગાત્પરસ્યયૌઙઃ શી સ્યાત્ । ઔઙિત્યૌકારવિભક્તેઃ સંજ્ઞા । રમે । રમાઃ ॥
સમ્બુદ્ધૌ ચ

આપ એકારઃ સ્યાત્સમ્બુદ્ધૌ । એઙ્હ્રસ્વાદિતિ સંબુદ્ધિલોપઃ । હે રમે । હે રમે । હે રમાઃ । રમામ્ । રમે । રમાઃ ॥
આઙિ ચાપઃ

આઙિ ઓસિ ચાપ એકારઃ । રમયા । રમાભ્યામ્ । રમાભિઃ ॥
યાડાપઃ

આપો ઙિતો યાટ્ । વૃદ્ધિઃ । રમાયૈ । રમાભ્યામ્ । રમાભ્યઃ । રમાયાઃ । રમયોઃ । રમાણામ્ । રમાયામ્ । રમાસુ । એવં દુર્ગામ્બિકાદયઃ ॥
સર્વનામ્નઃ સ્યાડ્ઢ્રસ્વશ્ચ