Laghusiddhāntakaumudī · Verses 1224-1243

etau ghasaṃjñau staḥ //
kimettiṅavyayaghādāmvadravyaprakarṣe

kima edantāttiṅo'vyayācca yo ghastadantādāmuḥ syānna tu dravyaprakarṣe / kintamām / prāhṇetamām / pacatimām / uccaistamām / dravyaprakarṣe tu uccaistamastaruḥ //
dvivacanavibhajyopapade tarabīyasunau

dvayorekasyātiśaye vibhaktavye copapade suptiṅantādetau staḥ / pūrvayorapavādaḥ / ayamanayoratiśayena laghuḥ laghutaro laghīyān / udīcyāḥ prācyebhyaḥ paṭutarāḥ paṭīyāṃsaḥ //
praśasyasya śraḥ

asya śrādeśaḥ syādajādyoḥ parataḥ //
prakṛtyaikāc

iṣṭhādiṣvekāc prakṛtyā syāt / śreṣṭhaḥ, śreyān //
jya ca

praśasyasya jyādeśaḥ syādiṣṭheyasoḥ / jyeṣṭhaḥ //
jyādādīyasaḥ

ādeḥ parasya / jyāyān //
bahorlopo bhū ca bahoḥ

bahoḥ parayorimeyasorlopaḥ syādbahośca bhūrādeśaḥ / bhūmā / bhūyān //
iṣṭhasya yiṭ ca

bahoḥ parasya iṣṭhasya lopaḥ syād yiḍāgamaśca / bhūyiṣṭhaḥ //
vinmatorluk

vino matupaśca luk syādiṣṭheyasoḥ / atiśayena sragvī srajiṣṭhaḥ / srajīyān / atiśayena tvagvān tvaciṣṭhaḥ / tvacīyān //
īṣadasamāptau kalpabdeśyadeśīyaraḥ

īṣadūno vidvān vidvatkalpaḥ / vidvaddeśyaḥ / vidvaddeśīyaḥ / pacatikalpam //
vibhāṣā supo bahuc purastāttu

īṣadasamāptiviśiṣṭer'the subantādbahujvā syātsa ca prāgeva na tu parataḥ / īṣadūnaḥ paṭurbahupaṭuḥ / paṭukalpaḥ / supaḥ kim ? jayati kalpam //
pragivātkaḥ

ive pratikṛtāvityataḥ prākkādhikāraḥ //
avyayasarvanāmnāmakac prāk ṭeḥ

kāpavādaḥ / tiṅaścetyanuvartate //
ajñāte

kasyāyamaśvo 'śvakaḥ/ uccakaiḥ/ nīcakaiḥ/ sarvake / ( okārasakārabhakārādau supi sarvanāmnaṣṭeḥ prāgakac, anyatra subantasya )/ yuṣmakābhiḥ / yuvakayoḥ / tvayakā //
kutsite

kutsito 'śvo 'śvakaḥ //
kiṃyattado nirdhāraṇe dvayorekasya ḍatarac

anayoḥ kataro vaiṣṇavaḥ / yataraḥ / tataraḥ //
vā bahūnāṃ jātiparipraśne ḍatamac

jātiparipraśna iti pratyākhyātamākare / bahūnāṃ madhye ekasya nirdhāraṇe ḍatamajvā syāt / katamo bhavatāṃ kaṭhaḥ / yatamaḥ / tatamaḥ / vāgrahaṇamakajartham / yakaḥ / sakaḥ //
iti prāgivīyāḥ // 15 //
atha svārthikāḥ
ive pratikṛtau

kan syāt / aśva iva pratikṛtiraśvakaḥ / ( sarvaprātipadikebhyaḥ svārthe kan ) / aśvakaḥ //
tatprakṛtavacane mayaṭ

prācuryeṇa prastutaṃ prakṛtam, tasya vacanaṃ pratipādanam / bhāve adhikaraṇe vā lyuṭ / ādye prakṛtamannamannamayam / apūpamayam / dvitīye tu annamayo yajñaḥ / apūpamayaṃ parva //
prajñādibhyaśca