Laghusiddhāntakaumudī · Verses 1144-1163

dantyam / kaṇṭhyam / nasyam //
ātmanviśvajanabhogottarapadātkhaḥ

ātmādhvānau khe

etau khe prakṛtyā staḥ / ātmane hitam ātmanīnam / viśvajanīnam / mātṛbhogīṇaḥ //
iti chayatoravadhiḥ / (prākkrītīyāḥ) // 9 //
atha ṭhañadhikāraḥ
prāgvateṣṭhañ

tena tulyamiti vatiṃ vakṣyati, tataḥ prāk ṭhañadhikriyate //
tena krītam

saptatyā krītaṃ sāptatikam / prāsthikam //
sarvabhūmipṛthivībhyāmaṇañau

tasyeśvaraḥ

sarvabhūmipṛthivībhyāmaṇañau staḥ / anuśatikādīnāṃ ca / sarvabhūmerīśvaraḥ sārvabhaumaḥ / pārthivaḥ //
paṅktiviṃśatitriṃśaccatvāriṃśatpañcāśatṣaṣṭisaptatyaśītinavatiśatam

ete rūḍhiśabdā nipātyante //
tadarhati

labdhuṃ yogyo bhavatītyarthe dvitīyāntāṭṭhañādayaḥ syuḥ / śvetacchatramarhati śvaitacchatrikaḥ //
daṇḍādibhyo yat

ebhyo yat syāt / daṇḍamarhati daṇḍyaḥ / arghyaḥ / vadhyaḥ //
tena nirvṛttam

ahnā nirvṛttam āhnikam //
iti ṭhaño 'vadhiḥ / (prāgvatīyāḥ) // 10 //
atha tvataloradhikāraḥ
tena tulyaṃ kriyā cedvatiḥ

brāhmaṇena tulyaṃ brāhmaṇavat adhīte / kriyā cediti kim ? guṇatulye mā bhūt / putreṇa tulyaḥ sthūlaḥ //
tatra tasyeva

mathurāyāmiva mathurāvat srugdhne prakāraḥ / caitrasyeva caitravanmaitrasya gāvaḥ //
tasya bhāvastvatalau

prakṛtijanyabodhe prakāro bhāvaḥ / gorbhāvo gotvam / gotā / tvāntaṃ klībam //
ā ca tvāt

brahmaṇastva ityataḥ prāk tvatalāvadhikriyete / apavādaiḥ saha samāveśārthamidam / cakāro nañsnañbhyāmapi samāveśārthaḥ / striyā bhāvaḥ - straiṇam / strītvam / strītā / pausnam / puṃstvam / puṃstā //
pṛthvādibhya imanijvā

vāvacanamaṇādisamāveśārtham //
ra ṛto halāderlaghoḥ

halāderlaghorṛkārasya raḥ syādiṣṭheyassu parataḥ / pṛthumṛdubhṛśakṛśadṛḍhaparivṛḍhā nāmeva ratvam //
ṭeḥ

bhasya ṭerlopa iṣṭhemeyassu / pṛthorbhāvaḥ prathimā - .
igantācca laghupūrvāt

igantāllaghupūrvāt prātipadikādbhāve 'ṇ pratyayaḥ / pārthavam / mradimā, mārdavam //
varṇadṛḍhādibhyaḥ ṣyañca

cādimanic / śauklyam / śuklimā / dārḍhyam / draḍhimā //
guṇavacanabrāhmaṇādibhyaḥ karmaṇi ca