Laghusiddhāntakaumudī · Verses 1103-1122

śulkaśālāyā āgataḥ śaulkaśālikaḥ //
vidyāyonisaṃbandhebhyo vuñ

aupādhyāyakaḥ / paitāmahakaḥ //
hetumanuṣyebhyo 'nyatarasyāṃ rūpyaḥ

samādāgataṃ samarūpyam / pakṣe - gahāditvācchaḥ / samīyam / viṣamīyam / devadattarūpyam / daivadattam //
mayaṭ ca

samamayam / devadattamayam //
prabhavati

himavataḥ prabhavati haimavatī gaṅgā //
tadgacchati pathidūtayoḥ

srugghnaṃ gacchati sraugdhnaḥ panthā dūto vā //
abhiniṣkrāmati dvāram

srugghnamabhiniṣkrāmati sraugghnaṃ kānyakubjadvāram //
adhikṛtya kṛte granthe

śārīrakamadhikṛtya kṛto granthaḥ śārīrakīyaḥ //
so 'sya nivāsaḥ

srugghno nivāso 'sya sraugghnaḥ //
tena proktam

pāṇininā proktaṃ pāṇinīyam //
tasyedam

upagoridam aupagavam //
iti śaiṣikāḥ // 5 //
atha vikārārthakāḥ
tasya vikāraḥ

(aśmano vikāre ṭilopo vaktavya ḥ) / aśmano vikāraḥ āśmaḥ / bhāsmanaḥ / mārttikaḥ //
avayave ca prāṇyoṣadhivṛkṣebhyaḥ

cādvikāre / mayūrasyāvayavo vikāro vā māyūraḥ / maurvaṃ kāṇḍaṃ bhasma vā / paippalam //
mayaḍvaitayorbhāṣāyāmabhakṣyācchādanayoḥ

prakṛtimātrānmayaḍvā syāt vikārāvayavayoḥ/ aśmamayam, āśmanam/ abhakṣyetyādi kim? maudgaḥ sūpaḥ/ kārpāsamācchādanam //
nityaṃ vṛddhaśarādibhyaḥ

āmramayam / śaramayam //
gośca purīṣe

goḥ purīṣaṃ gomayam //
gopayasoryat

gavyam / payasyam //
iti vikārārthāḥ / (prāgdīvyatīyāḥ) // 6 //
atha ṭhagadhikāraḥ
prāgvahateṣṭhak

tadvahatītyataḥ prāk ṭhagadhikriyate //
tena dīvyati khanati jayati jitam

akṣairdīvyati khanati jayati jito vā ākṣikaḥ //
saṃskṛtam

dadhnā saṃskṛtam dādhikam / mārīcikam //
tarati