લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 1103-1122

શુલ્કશાલાયા આગતઃ શૌલ્કશાલિકઃ ॥
વિદ્યાયોનિસંબન્ધેભ્યો વુઞ્

ઔપાધ્યાયકઃ । પૈતામહકઃ ॥
હેતુમનુષ્યેભ્યો ઽન્યતરસ્યાં રૂપ્યઃ

સમાદાગતં સમરૂપ્યમ્ । પક્ષે - ગહાદિત્વાચ્છઃ । સમીયમ્ । વિષમીયમ્ । દેવદત્તરૂપ્યમ્ । દૈવદત્તમ્ ॥
મયટ્ ચ

સમમયમ્ । દેવદત્તમયમ્ ॥
પ્રભવતિ

હિમવતઃ પ્રભવતિ હૈમવતી ગઙ્ગા ॥
તદ્ગચ્છતિ પથિદૂતયોઃ

સ્રુગ્ઘ્નં ગચ્છતિ સ્રૌગ્ધ્નઃ પન્થા દૂતો વા ॥
અભિનિષ્ક્રામતિ દ્વારમ્

સ્રુગ્ઘ્નમભિનિષ્ક્રામતિ સ્રૌગ્ઘ્નં કાન્યકુબ્જદ્વારમ્ ॥
અધિકૃત્ય કૃતે ગ્રન્થે

શારીરકમધિકૃત્ય કૃતો ગ્રન્થઃ શારીરકીયઃ ॥
સો ઽસ્ય નિવાસઃ

સ્રુગ્ઘ્નો નિવાસો ઽસ્ય સ્રૌગ્ઘ્નઃ ॥
તેન પ્રોક્તમ્

પાણિનિના પ્રોક્તં પાણિનીયમ્ ॥
તસ્યેદમ્

ઉપગોરિદમ્ ઔપગવમ્ ॥
ઇતિ શૈષિકાઃ ॥ 5 ॥
અથ વિકારાર્થકાઃ
તસ્ય વિકારઃ

(અશ્મનો વિકારે ટિલોપો વક્તવ્ય ઃ) । અશ્મનો વિકારઃ આશ્મઃ । ભાસ્મનઃ । માર્ત્તિકઃ ॥
અવયવે ચ પ્રાણ્યોષધિવૃક્ષેભ્યઃ

ચાદ્વિકારે । મયૂરસ્યાવયવો વિકારો વા માયૂરઃ । મૌર્વં કાણ્ડં ભસ્મ વા । પૈપ્પલમ્ ॥
મયડ્વૈતયોર્ભાષાયામભક્ષ્યાચ્છાદનયોઃ

પ્રકૃતિમાત્રાન્મયડ્વા સ્યાત્ વિકારાવયવયોઃ। અશ્મમયમ્, આશ્મનમ્। અભક્ષ્યેત્યાદિ કિમ્? મૌદ્ગઃ સૂપઃ। કાર્પાસમાચ્છાદનમ્ ॥
નિત્યં વૃદ્ધશરાદિભ્યઃ

આમ્રમયમ્ । શરમયમ્ ॥
ગોશ્ચ પુરીષે

ગોઃ પુરીષં ગોમયમ્ ॥
ગોપયસોર્યત્

ગવ્યમ્ । પયસ્યમ્ ॥
ઇતિ વિકારાર્થાઃ । (પ્રાગ્દીવ્યતીયાઃ) ॥ 6 ॥
અથ ઠગધિકારઃ
પ્રાગ્વહતેષ્ઠક્

તદ્વહતીત્યતઃ પ્રાક્ ઠગધિક્રિયતે ॥
તેન દીવ્યતિ ખનતિ જયતિ જિતમ્

અક્ષૈર્દીવ્યતિ ખનતિ જયતિ જિતો વા આક્ષિકઃ ॥
સંસ્કૃતમ્

દધ્ના સંસ્કૃતમ્ દાધિકમ્ । મારીચિકમ્ ॥
તરતિ