Language

ENहिગુ
Scripture Library

Laghubhāgavatāmṛta · Chapter 1.5

1.5.1

iti avatāra-tat-sthāna-nirūpaṇam |
pañcamaḥ paricchedaḥ
parāvasthā-nirūpaṇam
atha kṛṣṇo nara-bhrātur avatāra iti kvacit |
upendrasyeti ca kvāpi bhrātāsau nātikovidām

1.5.2

yathā skānde -
dharma-putro harer aṃśau nara-nārāyaṇābhidhau |
candra-vaṃśam anu prāpya jātau kṛṣṇārjunāv ubhau

1.5.3

śrī-caturthe ca (4.1.59) -
tāv imau vai bhagavato harer aṃśāv ihāgatau |
bhāra-vyayāya ca bhuvaḥ kṛṣṇau yadu-kurūdvahau

1.5.4

etad-upodbodhakaṃ śrī-daśame (10.69.16) --
sampūjya devarṣi-varyam ṛṣiḥ purāṇo
nārāyaṇo nara-sakho vidhinoditena |
vāṇyābhibhāṣya mitayāmṛtam iṣṭayā taṃ
prāha prabho bhagavate karavāma he kim

1.5.5

upendrāvatāratvaṃ ca yathā harivaṃśe śakra-vacane (2.70.34) -
aindraṃ vaiṣṇavam asyaiva mune bhāgam ahaṃ dadau |
yavīyāṃsam ahaṃ premnā kṛṣṇaṃ praśyāmi nārada

1.5.6

iti |
tad etad ubhayatvaṃ na bhavet kṛṣṇe virodhataḥ |
aṃśatvaṃ hi tayor uktaṃ parāvasthatvam asya tu

1.5.7

nara-bhrātur ihāṃśatvaṃ ete cāṃśeti vakṣyate |
upendrasya tathātvaṃ ca harivaṃśe'pi dṛśyate

1.5.8

tathā hi devarṣi-vacanam (2.71.21-23) -
adityā tapasā viṣṇur mahātmārādhitaḥ purā |
vareṇa cchanditā tena parituṣṭena cāditiḥ |
tayoktas tvādṛśaṃ putram icchāmīti surottama

1.5.9

tenoktaṃ bhuvane nāsti mat-samaḥ puruṣo'paraḥ |
aṃśena tu bhaviṣyāmi putraḥ khalv aham eva te

1.5.10

iti |
atha kṛṣṇe parāvastha-bhāvo'gre vakṣyate sphuṭam |
parāvasthaś c a sampūrṇāvasthaḥ śāstre prakīrtitaḥ ||
tasmād-aṃśatvam evāsya viruddhaṃ sphuṭam īkṣate

1.5.11

arthagatyantaraṃ teṣāṃ vacanānāṃ ca dṛśyate

1.5.12

tatra dharma-putrāv ity ādau kārikā -
nara-nārāyaṇau prāpyety ātma-sātkṛtya tau svayam |
kṛṣṇārjunau candra-vaṃśam anu prakaṭatāṃ gatau

1.5.13

tāv imāv ity ādi kārikā -
kartārau tau harer aṃśau nara-nārāyaṇāv iha |
dvāparānte karma-bhūtau āyātau kṛṣṇa-phālgunau

1.5.14

sampūjyety ādau kārikāḥ -
sarvādāv upadeṣṭṛtvād yaḥ purāṇarṣir ucyate |
nārāṇāṃ puruṣāṇāṃ yas trayāṇām āśrayaḥ sa tu ||
nareṣ martya-lokeṣu sahacārī bhavan svayam |
tad-dharmam anukṛtyātra pūjayāmāsa taṃ munim ||
nārāyaṇākhyenāṃśena kṛṣṇo yadyapi tad-guruḥ |
nāradaṃ pūjayāmāsa tathāpi kṣatra-līlayā

1.5.15

aindram ity ādau kārikā -
indras tu nātikauvidyānmatsarāc coktavān idam |
tasmāt kṛṣṇasya no tat-tad-rūpatvaṃ ghaṭate kvacit

1.5.16

atha parāvarasthāḥ | yathā pādme -
nṛsiṃha-rāma-kṛṣṇeṣu ṣāḍguṇyaṃ paripūritam |
parāvasthās tu te tasya dīpād-utpanna-dīpavat

1.5.17

tatra śrī-nṛsiṃhaḥ (from Bhāvārtha-dīpikā 1.1.1, 10.87.1) -
prahlāda-hṛdayāhlādaṃ bhaktāvidyā-vidāraṇam |
śarad-indu-ruciṃ vande pārīndra-vadanaṃ harim

1.5.18

vāgīśā yasya vadane lakṣmīr yasya ca vakṣasi |
yasyāste hṛdaye saṃvit taṃ nṛsiṃham ahaṃ bhaje

1.5.19

gambhīra-garjitārambha-stambhitāmbhoja-sambhavaḥ |
saṃrambhaḥ stambha-putrasya muninojjṛmbhito nṛpe

1.5.20

yathā śrī-saptame (7.8.32-33) --
saṭāvadhūtā jaladāḥ parāpatan
grahāś ca tad-dṛṣṭi-vimuṣṭa-rociṣaḥ |
ambhodhayaḥ śvāsa-hatā vicukṣubhur
nirhrāda-bhītā digibhā vicukruśuḥ

1.5.21

dyaus tat-saṭotkṣipta-vimāna-saṅkulā
protsarpata kṣmā ca padābhipīḍitā |
śailāḥ samutpetur amuṣya raṃhasā
tat-tejasā khaṃ kakubho na rejire

1.5.22

iti |
ugro'py anugra evāyaṃ svabhaktānāṃ nṛkeśarī |
keśarīva svapotānām anyeṣām ugra-vigrahaḥ

1.5.23

[*From Śrīdhara Svāmī's commentary to 7.9.1.]
asya śrī-divya-siṃhasya parmānanda-tundilaḥ |
śrīman-nṛsiṃhatāpanyāṃ mahimā prakaṭīkṛtaḥ

1.5.24

nṛsiṃhasya bhaved vāso jana-loke mahātmanaḥ |
sarvopariṣṭāc ca tathā viṣṇuloke prakīrtitaḥ

1.5.25

śrī-rāghavendraḥ -
pūrvato'py eṣa niḥśeṣa-mādhuryāmṛta-candramāḥ |
bhāti sad-guṇa-saṅghena tuṅgaḥ śrī-raghu-puṅgavaḥ

1.5.26

pādme -
vandāmahe maheśānaṃ hara-kodaṇḍa-khaṇḍanam |
jānakī-hṛdayānanda-candanaṃ raghunandanam

1.5.27

asya janmotsavaṃ brūte śrī-rāmārcana-candrikā

1.5.28

uccasthe graha-pañcake sura-gurau sendau navamyāṃ tithau
lagne karkaṭake punar vasumate meghaṃ gate pūṣaṇi |
nirdagdhuṃ nikhilāḥ palāśa-samidho medhyādayodhyāraṇer
āvirbhūtam abhūd apūrva-vibhavaṃ yat kiñcid ekaṃ mahaḥ

1.5.29

ekādaśe (11.5.34) --
tyaktvā su-dustyaja-surepsita-rājya-lakṣmīṃ
dharmiṣṭha ārya-vacasā yad agād araṇyam |
māyā-mṛgaṃ dayitayepsitam anvadhāvad
vande mahā-puruṣa te caraṇāravindam

1.5.30

śrī-navame (9.11.20-21) -
nedaṃ yaśo raghupateḥ sura-yācñayātta-
līlā-tanor adhika-sāmya-vimukta-dhāmnaḥ |
rakṣo-vadho jaladhi-bandhanam astra-pūgaiḥ
kiṃ tasya śatru-hanane kapayaḥ sahāyāḥ

1.5.31

yasyāmalaṃ nṛpa-sadaḥsu yaśo 'dhunāpi
gāyanty agha-ghnam ṛṣayo dig-ibhendra-paṭṭam
taṃ nākapāla-vasupāla-kirīṭa-juṣṭa-
pādāmbujaṃ raghupatiṃ śaraṇaṃ prapadye

1.5.32

iti |
atra kārikā --
āttā prakaṭitā līlātanurlīlāmayī tanuḥ |
yena tasyeti sāmyeti svārthe ṣyañ pratyayo mataḥ ||
dhāma-svarūpaṃ vijñeyam adhikena samena ca |
vimuktaṃ dhāma yasyeti māhātmyaṃ sarvato'dhikam |
yasyādhikaḥ samaś cātra kvāpi nāstīti niścayaḥ

1.5.33

nāka-pālā mahendrādyā vasupā vasudhādhipāḥ

1.5.34

vāsudevādi-rūpāṇām avatārāḥ prakīrtitāḥ |
viṣṇu-dharmottare rāma-lakṣmaṇādyāḥ kramādamī

1.5.35

pādme tu rāmo bhagavān nārāyaṇa itīritaḥ |
śeṣaś cakraṃ ca śaṅkhaś ca kramāt syur lakṣmaṇādayaḥ

1.5.36

madhya-deśa-sthitāyodhyā-pure 'sya vasatiḥ smṛtā |
mahā-vaikuṇṭhaloke ca rāghavedrasya kīrtitā

1.5.37

śrī-kṛṣṇaḥ | bilvamaṅgale -
santv avatārā bahavaḥ puṣkara-nābhasya sarvatobhadrāḥ |
kṛṣṇād anyaḥ ko vā latāsv api premado bhavati

1.5.38

paramaiśvarya-mādhurya-pīyūṣāpūrva-vāridhiḥ |
devakī-nandanas tv eṣa puraḥ paricariṣyate

1.5.39

yasya vāsaḥ purāṇādau khyātaḥ sthāna-catuṣṭaye |
vraje madhupure dvāra-vatyāṃ goloka eva ca

1.5.40

nanu siṃhāsya-rāmābhyāṃ sāmyam asyāgataṃ sphuṭam |
iti viṣṇupurāṇīya-prakriyātra vilokyate

1.5.41

tatra maitreya-praśnaḥ caturthe'ṃśe (4.15.1-2)
hiraṇyakaśiputve ca rāvaṇatve ca viṣṇunā |
avāpa nihato bhogān aprāpyān amarair api

1.5.42

nālabhat tatra caiveha sāyujyaṃ sa kathaṃ punaḥ |
samprāptaḥ śiśupālatve sāyujyaṃ śāśvate harau

1.5.43

śrī-parāśarottaram (4.15.4-17) -
daityeśvarasya vadhāyākhila-lokotpatti-sthiti-vināśa-kāriṇā pūrvaṃ tanu-grahaṇaṃ
kurvatā nṛsiṃha-rūpam āviṣkṛtam || tatra ca hiraṇyakaśipor viṣṇur ayam ity etan
na manasy abhūt || niratiśaya-puṇya-samudbhūtam etat sattva-jātam iti |
raja-udreka-preritaikāgra-matis tad-bhāvanāyogāt tato'vāpta-vadha-haitukīṃ
niratiśayām evākhila-trailokyādhikya-dhāriṇīṃ daśānanatve bhoga-sampadam
avāpa

1.5.44

na tu sa tasminn anādi-nidhane para-brahma-bhūte bhagavaty anālambini kṛte
manasas tal-layam avāpa

1.5.45

evaṃ daśānanatve'py anaṅga-parādhīnatayā jānakī-samāsakta-cetasā bhagavatā
dāśarathi-rūpa-dhāriṇā hatasya tad-rūpa-darśanam evāsīt nāyam acyuta ity āsaktir
vipadyato'ntaḥ-karaṇe mānuṣa-buddhir eva kevalam asyābhūt | punar apy
acutavinipāta-mātra-phalam akhilabhūmaṇḍala-ślāghya-cedi-rāja-kule janma
avyāhataiśvaryaṃ śiśupālatve'py avāpa

1.5.46

tatra tv akhilānām eva sa bhagavan-nāmnāṃ tvaṅkāra-kāraṇam abhavat | tataś ca
tat-kāla-kṛtānāṃ teṣām aśeṣāṇām evācyuta-nāmnām anavaratam aneka-janmasu
vardhita-vidveṣānubandhi-citto vinindana-santarjanādiṣūccāraṇam akarot | tac ca
rūpam utphulla-padma-dalāmalākṣamaty-ujjvala-pīta-vastra-dhāry
amala-kirīṭa-keyūra-hāra-kaṭakādi-śobhitam
udāra-catur-bāhu-śaṅkha-cakra-gadādharam atiprarūḍha-vairānubhāvād
aṭana-bhojana-snānāsana-śayanādiṣv aśeṣāvasthāntareṣu nānyaatropayayāv asya
cetasaḥ

1.5.47

tatas tam evākrośeṣūccārayaṃs tam eva hṛdayena dhārayann ātma-vadhāya
yāvad-bhagavad-dhasta-cakrāṃśu-mālojjvalam akṣaya-tejaḥ-svarūpaṃ
brahma-bhūtam apagata-dveṣādi-doṣaṃ bhagavantam adrākṣīt

1.5.48

tāvac ca bhagavac-cakreṇāśu vyāpāditas tat-smaraṇa-dagdhākhilāgha-sañcayo
bhagavatāntam upanītas tasminn eva layam upayayau

1.5.49

etat tavākhilaṃ mayābhihitam | ayaṃ hi bhagavān kīrtitaś ca saṃsmṛtaś ca
dveṣānubandhenāpi akhila-surāsurādi-durlabhaṃ phalaṃ prayacchati kim uta
samyag-bhaktimatām iti

1.5.50

noktaṃ parāśareṇātra sthitau tau pārṣadāv iti |
kintūbhayos tayor āsīj janma-trayam itīritam

1.5.51

ataḥ sarveṣu kalpeṣu na tau pārṣada-jau matau |
anyathā na tayoḥ pātaḥ prati-kalpaṃ samañjasaḥ

1.5.52

parāśareṇa yad gadyaṃ maitreyāyottarīkṛtam |
ślokīkṛtya tad evedaṃ saṅkṣepeṇa vilikhyate

1.5.53

nṛsiṃha-rūpaṃ hariṇā yad āviṣkṛtam adbhutam |
hiraṇyakaśipor asmin viṣṇu-buddhir na niścitā

1.5.54

kintv eṣa puṇya-sampannaḥ ko'pīti kṛta-niścayaḥ |
raja-udriktatā-nunna-matis tad-bhāva-yogataḥ

1.5.55

tato'vāpta vināśaika-hetukām akhilottamām |
avāpa bhoga-sampattiṃ rāvaṇatve sudurlabhām

1.5.56

viṣṇutvān niścayān nātidveṣān nāveśa-santatiḥ |
tāṃ vinā ca bhavet dveṣo narakāyaiva veṇavat

1.5.57

kintv asya sampat-samprāptis tat-kareṇa mṛteḥ param |
evam āhaiva-śabdena tat-sādguṇyam anusmaran

1.5.58

āveśābhāvato doṣānāśāc chuddham apaśyataḥ |
prakaṭe'pi para-brahma-rūpe tatrāsya no layaḥ

1.5.59

rāvaṇatve mahākāma-parādhīnīkṛtātmanaḥ |
tadvan manuṣya-dhīr asya śrī-rāme'bhūn mṛtāv api

1.5.60

ato'sau cedirājatve punar āpottamāṃ śriyam

1.5.61

tatra kṛṣṇe samastānām eva nāmnāṃ ramāpateḥ |
kāraṇāni pravṛttes tu nimittāny abhavaṃs tadā

1.5.62

tena niścitya taṃ viṣṇuṃ svasya dvir-maraṇaṃ yataḥ |
atidveṣān mahāveśāt tāni nāmāni sarvaśaḥ |
jajalpa satataṃ śaśvan nindā-santarjanādiṣu

1.5.63

rūpaṃ ca tādṛśaṃ dṛṣṭvā viṣṇur eveti niścayāt |
nāmavat tac ca sarvatra sarvadā caiva saṃsmaran ||
dagdha-tad-dveṣajāghaudhaḥ kṣipte cakre ca tad-rucā |
apeta-daitya-bhāvo'nte tathā saṃskṛta-dṛṣṭikaḥ |
tadā tūjjvalam adrākṣīt paraṃ brahma narākṛti

1.5.64

tadaiva cakra-ghātena daitya-dehe vināśite |
tad eva brahma paramam anulīnatvam āyayau

1.5.65

ity uktvāpy atra bakyāder mokṣam apy arbha-līlayā |
amokṣaṃ kālanemyāder anyatrāpīśa-ceṣṭayā |
muniḥ smṛtvā punaḥ prākhyat ayaṃ hi bhagavān iti

1.5.66

[ViP 4.15.17]
hi prasiddham ayaṃ kṛṣṇo bhagavān svayam eva yat |
prīṇatāṃ dviṣatāṃ cātaś cetāṃsy ākarṣati drutam |
tasmāt kīrtita ity ādi māhātmyam citram atra na

1.5.67

iti vijñāya gadyānāṃ hārdaṃ sauhārdataḥ sphuñam |
tasmāt sa eva kaimutyād bhajanīyatayeṣyate

1.5.68

athākhilānāṃ nāmnāṃ ca pravṛttau kāraṇaṃ śṛṇu

1.5.69

lakṣmīśa-nāmāny evātra pravṛtter hetu-sāmyataḥ |
tathaiva hetubhedāc ca vartante yadu-puṅgave

1.5.70

daityāriḥ puṇḍarīkākṣaḥ śārṅgī garuḍa-vāhanaḥ |
pītāmbaraś cakra-pāṇiḥ śrīvatsāṅkaś caturbhujaḥ |
ity ādīny atra nāmāni pravṛtter hetu-sāmyataḥ

1.5.71

vasudevasya putratvāt vāsudevo nigadyate |
madhu-vaṃśe yato jātaḥ kathyate mādhavas tataḥ

1.5.72

śrī-hari-vaṃśe'pi (2.7.36)[* According to the critical edition, this is 51.36 or verse 3473.
The GM edition quotes it as 63.36.] -
sa ca tenaiva nāmnātra kṛṣṇo vai dāma-bandhanāt |
goṣṭhe dāmodara iti gopībhiḥ parigīyate

1.5.73

tatraiva (158.30-32)[* Alternative numbering given in KṛṣṇaS 57 is 101.30-32. I haven't
yet been able to find these verses in the critical or Gita Press editions.] -
adho'nena śayānena śakaṭāntara-cāriṇā |
rākṣasī nihatā raudrī śakunī-veśa-dhāriṇī ||
pūtanā-nāma sā ghorā mahākāyā mahābalā |
viṣa-digdhaṃ stanaṃ kṣudrā prayacchantī janārdane

1.5.74

dadṛśur nihatāṃ tatra rākṣasīṃ vana-gocarāḥ |
punar jāto'yam ity āhur uktas tasmād adhokṣajaḥ ||
iti

1.5.75

eṣo'dhaḥ śakaṭasyākṣe punar jāta ivety ataḥ |
adhokṣaja iti prāhur iti ṭīkā kṛtoditam

1.5.76

tatraiva (2.9.45)[* Alternative numberings HV 62.43 or 4005.] --
ahaṃ kilendro devānāṃ tvaṃ gavām indratāṃ gataḥ |
govinda iti lokās tvāṃ gāsyanti bhuvi śāśvatam

1.5.77

tatraiva (2.9.46) -
mamopari yathendratvaṃ sthāpito gobhir īśvaraḥ |
upendra iti kṛṣṇa tvāṃ gāsyanti divi devatāḥ

1.5.78

śrī-viṣṇu-purāṇe (5.16.23) -
yasmāt tvayaiva duṣṭātmā hataḥ keśī janārdana |
tasmāt keśava-nāmnā tvaṃ loke jñeyo bhaviṣyasi

1.5.79

iti |
ity ādiny atra nāmāni pravṛtter hetu-bhedataḥ |
eṣāṃ pravṛtter hetutvam anyad eva ramāpatau

1.5.80

kiṃ cāsurāṇāṃ dviṣatāṃ kṛṣṇam aprāpya nānyataḥ |
kuto'pi muktir ity ākhyād eva-kāra-dvayena saḥ

1.5.81

tathā hi śrī-gītāyāṃ (16.19-20)
tān ahaṃ dviṣataḥ krūrān saṃsāreṣu narādhamān |
kṣipāmy ajasram aśubhān āsurīṣv eva yoniṣu

1.5.82

āsurīṃ yonim āpannā mūḍhā janmani janmani |
mām aprāpyaiva kaunteya tato yānty adhamāṃ gatim

1.5.83

iti |
māṃ kṛṣṇa-rūpiṇaṃ yāvan nāpnuvanti mama dviṣaḥ |
tāvad evādhamaṃ yoniṃ prāpnuvantīti hi sphuṭam

1.5.84

tasmāt trayāṇām evāyaṃ śreṣṭha ity atra vismayaḥ |
ko vā syāt na tathā yasmāt svabhāvo'nyatra dṛśyate

1.5.85

ato manvakṣara-manoḥ kalpe svāyambhuvāgame |
pūjyante'syāvṛtitvena rāma-siṃhānanādayaḥ

1.5.86

nanv idaṃ śrūyate śāstre mahā-vārāha-vākyataḥ |
sarve nityāḥ śāśvatāś ca dahās tasya parātmanaḥ |
hānopādāna-rahitā naiva prakṛtijāḥ kvacit ||
paramānanda-sandohā jñāna-mātrāś ca sarvataḥ |
sarve sarva-guṇaiḥ pūrṇā sarva-doṣa-vivarjitāḥ

1.5.87

kiṃ ca nārada-pañcarātre -
maṇir yathā vibhāgena nīla-pītādibhir yutaḥ |
rūpa-bhedam avāpnoti dhyāna-bhedāt tathā vibhuḥ

1.5.88

iti |
tasmāt kathaṃ tāratamyaṃ teṣāṃ vyākhyāyate |
atrocyate pareśvatvāt pūrṇā yadyapi te'khilāḥ |
tathāpy akhila-śaktīnāṃ prākaṭyaṃ tatra no bhavet

1.5.89

aṃśatvaṃ nāma śaktīnāṃ sadālpāṃśa-prakāśitā |
pūrṇatvaṃ ca svacchayaiva nānā-śakti-prakāśitā

1.5.90

śaktir aiśvarya-mādhurya-kṛpā-tejo-mukhā guṇāḥ |
śakter vyaktis tathāvyaktis tāratamyasya kāraṇam

1.5.91

śaktiḥ samāpi pūryādi-dāhe dīpāgni-puñjayoḥ |
śītādy-ārti-kṣayenāgni-puñjād eva sukhaṃ bhavet

1.5.92

evam eva guṇādīnām āviṣkārānusārataḥ |
bhava-dhvaṃsena saukhyaṃ syāt bhaktādīnāṃ yathāyatham

1.5.93

ekatvaṃ ca pṛthaktvaṃ ca tathāṃśatvam utāṃśitā |
tasminn ekatra nāyuktam acintyānanta-śaktitaḥ

1.5.94

tatraikatve'pi pṛthak prakāśitā, yathā śrī-daśame (10.69.2)--
citraṃ bataitad ekena vapuṣā yugapat pṛthak |
gṛheṣu dvy-aṣṭa-sāhasraṃ striya eka udāvahat

1.5.95

pṛthaktve'py ekarūpatāpattiḥ, yathā pādme -
sa devo bahudhā bhūtvā nirguṇaḥ puruṣottamaḥ |
ekībhūya punaḥ śete nirdoṣo harir ādikṛt

1.5.96

iti |
yathā śrī-daśame (10.40.7) -
yajanti tva-mayās tvāṃ vai bahu-mūrty-eka-mūrtikam

1.5.97

iti |
kaurme ca --
asthūlaś cānaṇuś caiva sthūlo'ṇuś caiva sarvataḥ |
avarṇaḥ sarvataḥ proktaḥ śyāmo raktākta-locanaḥ |
aiśvarya-yogād bhagavān viruddhārtho'bhidhīyate

1.5.98

tathāpi doṣāḥ parame naivāhāryaḥ kathañcana |
guṇā viruddhā apy ete samāhāryāḥ samantataḥ

1.5.99

śrī-ṣaṣṭha-skandhe [6.9.33-35] ca mitho viruddhācintya-śaktitvaṃ yathā gadyeṣu -
duravabodha ivāyaṃ tava vihāra-yogo yad aśaraṇo'śarīra idam
anavekṣitāsmat-samavāya ātmanaivāvikriyamāṇena sa-guṇam aguṇaḥ sṛjasi harasi
pāsi

1.5.100

atha tatra bhavān kiṃ deva-dattavad iha guṇa-visarga-patitaḥ pāratantryeṇa
svakṛta-kuśalākuśalaṃ phalam upādadāti | aho svid ātmārāma upaśama-śīlaḥ
samañjasa-darśana upāste iti ha vāva na vidāmaḥ

1.5.101

na hi virodha ubhayaṃ bhagavaty aparigaṇita-guṇa-gaṇe īśvare
anavagāhya-māhātmye'rvācīna-vikalpa-vitarka-vicāra-pramāṇābhāsa-kutarka-ś
āstra-kalitāntaḥ-karaṇāśaya-duravagraha-vādināṃ vivādānavasare
uparata-samasta-māyā-maye kevala evātma-māyām antardhāya ko nv artho
durghaṭa iva bhavati svarūpa-dvayābhāvāt sama-viṣama-matīnāṃ matam anusarasi
yathā rajju-khaṇḍaḥ sarpādi-dhiyām

1.5.102

vinā śarīra-ceṣṭatvaṃ vinā bhūmyādi-saṃśrayam |
vinā sahāyāṃs te karmāvikriyasya sudurgamam

1.5.103

ukto guṇa-visargeṇa devāsura-raṇādikaḥ |
tasmin patita āsaktaḥ pāratantryas tu tad bhavet |
yadāśriteṣu deveṣu pāravaśyaṃ kṛpākṛtam

1.5.104

tena svakṛtam ātmīya-kṛtaṃ śubha-śubhetarat |
sukha-duḥkhādi-rūpaṃ kiṃ phalaṃ svīkurute bhavān

1.5.105

ātmārāmatayā kiṃvā tatrodāstetarām iti |
na vidmaḥ kintu naivedaṃ viruddham ubhayaṃ tvayi

1.5.106

tatra hetur bhagavatīty ādi proktaṃ pada-dvayam |
tathaiveśvara ity ādi-padānāṃ pañcakaṃ matam

1.5.107

bhagavattvena sārvajñaṃ sad-guṇatvaṃ tathānyataḥ |
brahmatvaṃ kevalatvena labhyate tatra ca sphuṭam

1.5.108

yadyapi brahmatā-hetoḥ sarvatra syāt taṭasthatā |
tathāpy ādi-guṇa-dvayyā bhaved bhatānukūlatā

1.5.109

nanv ekasya svarūpasya dvairūpyaṃ katham ekadā |
tatrāha arvācīneti tādṛśānāṃ hi vādinām |
vivādasyānavasare tasya tāvad agocare

1.5.110

ato'cintyātma-śaktiṃ tāṃ madhyekṛtyātra durghaṭaḥ |
ko nv arthaḥ syād viruddho'pi tathaivāsyā hy acintyatā |
sā ca nānāviruddhānāṃ kāryāṇām āśrayān matā

1.5.111

śrutes tu śabda-mūlatvād iti ca brahma-sūtra-kṛt |
acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃs tarkeṇa yojayet |
iti skānda-vacas tac ca maṇyādiṣv api dṛśyate

1.5.112

tādṛśīṃ ca vinā śaktiṃ na sidhyet parameśatā |
yataś cānavagāhyatvenāsya māhātmyam ucyate

1.5.113

ajñānam indra-jālaṃ vā vīkṣyate yatra kutracit |
ato na pāramaiśvaryaṃ tena tasya prasidhyati

1.5.114

tac ca tasya na hīty āha sphuṭaṃ coparatety adaḥ |
tathā bhagavatīty ādi-padānāṃ ṣaṭ-tayasya ca |
bhavet prayoga-tātparyam atra niṣphalam eva hi

1.5.115

tasmān na śāstra-yuktibhyām ubhayaṃ tad virudhyate |
tathāpy uccāvaca-dhiyām anevaṃ-tattva-vedinām |
matānusārato bhāsi rajjūvat tvaṃ tathā tathā

1.5.116

nanu bhoḥ kevalaṃ jñānaṃ brahma syād bhagavān punaḥ |
nānādharmeti tatrāpi svarūpa-dvaym īkṣyate ||
iti prāha svarūpeti tat-svarūpasya naiva hi |
kadāpi dvaitam ekasya dharma-dvayam idaṃ dhruvam

1.5.117

tato virodhas tac-chakti-vilāsānāṃ yad īkṣyate |
tad evācintyam aiśvaryaṃ bh”ṣaṇaṃ na tu dūṣaṇam

1.5.118

iyam eva virodhoktis tṛtīye'pi ca dṛśyate ||
karmāṇy anīhasya bhavo 'bhavasya te
durgāśrayo 'thāri-bhayāt palāyanam |
kālātmano yat pramadā-yutāśramaḥ
svātman-rateḥ khidyati dhīr vidām iha

1.5.119

iti |
tat tan na vāstavaṃ cet syāt vidyāṃ buddhi-bhramas tadā |
na syād evety acintyaiva śaktir līlāsu kāraṇam ||
yathā yathā ca tasyecchā sā vyanakti tathā tathā

1.5.120

evaṃ prāsaṅgikaṃ procya prakṛtārtho nirūpyate |
nanu yaḥ prakṛti-svāmī yo'ntaryāmī ca puruṣaḥ |
tābhyām adhikatā nāsya kaṃsārer upapadyate

1.5.121

tathā hi śrī-prathame (1.3.1-5) --
jagṛhe pauruṣaṃ rūpaṃ bhagavān mahad-ādibhiḥ |
sambhūtaṃ ṣoḍaśa-kalam ādau loka-sisṛkṣayā

1.5.122

yasyāmbhasi śayānasya yoga-nidrāṃ vitanvataḥ |
nābhi-hradāmbujād āsīd brahmā viśva-sṛjāṃ patiḥ

1.5.123

yasyāvayava-saṃsthānaiḥ kalpito loka-vistaraḥ |
tad vai bhagavato rūpaṃ viśuddhaṃ sattvam ūrjitam

1.5.124

paśyanty ado rūpam adabhra-cakṣuṣā
sahasra-pādoru-bhujānanādbhutam |
sahasra-mūrdha-śravaṇākṣi-nāsikaṃ
sahasra-mauly-ambara-kuṇḍalollasat

1.5.125

etan nānāvatārāṇāṃ nidhānaṃ bījam avyayam |
yasyāṃśāṃśena sṛjyante deva-tiryaṅ-narādayaḥ
iti |
atra kārikāḥ -
ādau sarvāvatārāgre bhagavān puruṣottamaḥ |
mahat-tattvādibhiḥ kṛtvā bhuvanānāṃ sisṛkṣayā

1.5.126

pauruṣaṃ puruṣākāram athavā puruṣābhidham |
rūpam ānanda-cin-mūrtiṃ jagṛhe prādurācarat

1.5.127

arthaḥ sambhūta-śabdasya samyak satyam itīratiḥ |
sambhūtaṃ yuktam iti vā bhuvanānāṃ sisṛkṣayā |
ṣoḍaśaiva kalā yasmiṃs tat ṣoḍaśa-kalaṃ matam

1.5.128

tāḥ ṣoḍaśa-kalāḥ proktā vaiṣṇavaiḥ śāstra-darśanāt |
śaktitvena ca tā bhakti-vivekādiṣu sammatāḥ

1.5.129

śrīr bhūḥ kīrtir ilā līlā kāntir vidyeti saptakam |
vimalādyā navety etā mukhyāḥ ṣoḍaśa śaktayaḥ

1.5.130

iti |
tad idaṃ pauruṣaṃ rūpaṃ trividhaṃ pūrvam īritam |
tatra procya mahat-sraṣṭṛ-rūpam aṇḍa-stham ucyate

1.5.131

yasyājāṇḍa-praveśena śayānasya tad ambhasi |
nābhihradāmbujād āsīd iti suvyaktam eva hi

1.5.132

yasya nābhi-hradābjasyāvayavāḥ karṇikādayaḥ |
saṃsthānāny atra vidyā-sa-viśeṣās tais tu kalpitaḥ |
lokānāṃ sarva-jagatāṃ vistāro vitatiḥ kila

1.5.133

sa śete yena rūpeṇa tac chuddhaṃ sattvam ūrjitam

1.5.134

paśyantīty-ādi-padyena tad evedaṃ viśiṣyate |
etad-rūpaṃ tu nānāvatārāṇām udayāspadam

1.5.135

yathaikādaśe (11.4.3) --
bhūtair yadā pañcabhir ātma-sṛṣṭaiḥ
puraṃ virājaṃ viracayya tasmin |
svāṃśena viṣṭaḥ puruṣābhidhānam
avāpa nārāyaṇa ādidevaḥ

1.5.136

atra sārdha-kārikā -
nārāyaṇo'tra parama-vyomeśānaḥ sa ātmanā |
puṃsvarūpeṇa sṛṣṭais tair bhūtaiḥ sṛṣṭvā virāṭ-tanum |
viṣṭaḥ svāṃśena tenaiva samprāptaḥ puruṣābhidhām

1.5.137

prastute tu kim āyātam ity āśaṅkya nigadyate |
so'sya garbhodaśayyasya vilāso yaś caturbhujaḥ |
śete praviśya lokābjaṃ viṣṇv-ākhyaḥ kṣīra-vāridhau

1.5.138

ayaṃ ca sthāvarāntānāṃ syrādīnāṃ śarīriṇām |
hṛdy-antaryāmitāṃ prāpto nānā-rūpa iva sthitaḥ

1.5.139

tṛtīyaṃ sarva-bhūta-stham iti viṣṇor yad ucyate |
rūpaṃ sātvata-tantre tad-vilāso'syaiva sammataḥ

1.5.140

[* See above 1.2.9, quote from Sātvata-tantra.]
ataḥ kṣīrāmbudhes tīre kṛtopasthānakaḥ suraiḥ |
eṣa evāvatīrṇo'bhūt kṛṣṇākhya iti yujyate

1.5.141

athātra pūrva-pakṣe vaḥ siddhāntaḥ pratipadyate |
yathā śrī-daśame teṣu sureṣv evāśarīragīḥ

1.5.142

vasudeva-gṛhe sākṣād bhagavān puruṣaḥ paraḥ |
janiṣyate tat-priyārthaṃ sambhavantu sura-striyaḥ

1.5.143

iti (BhP 10.1.23)
atra kārikāḥ -
puruṣasya paratvena sākṣāc ca bhagavān iti |
etasyaiva mahat-sraṣṭā so'ṃśa ity abhiviśrutaḥ

1.5.144

atra śrī-svāmi-pādānām api sammatir īkṣyate |
yad aṃśabhāgenety asya vyākhyāṃ kurvadbhir eva taiḥ ||
aṃśena bhāgo māyāyā yenety aṃśo'sya puruṣaḥ |
bhāgo bhajanam ity evaṃ pūrṇatāsya sphuṭīkṛtā

1.5.145

kiṃ ca tatraiva devakyā kṛte stotre nirūpitam

1.5.146

yathā (10.85.31) --
yasyāṃśāṃśāṃśa-bhāgena
viśvotpatti-layodayāḥ |
bhavanti kila viśvātmaṃs
taṃ tv ādyāhaṃ gatiṃ gatā

1.5.147

atra kārikā -
yasyāṃśaḥ puruṣasya syād aṃśaḥ prakṛtis tu sā |
tasyā aṃśā guṇās teṣāṃ bhāgenāsyodbhavādayaḥ

1.5.148

kiṃ ca tatraiva (10.14.14)
nārāyaṇas tvaṃ na hi sarva-dehinām
ātmāsy adhīśākhila-loka-sākṣī |
nārāyaṇo'ṅgaṃ nara-bhū-jalāyanāt
tac cāpi satyaṃ na tavaiva māyā

1.5.149

iti |
atra kārikāḥ -
jagat-trayeti padyena śrī-nārāyaṇatāṃ vadan |
kṛṣṇasyātha svayaṃ dṛṣṭvā paramaiśvaryam adbhutam ||
paryāptyājāṇḍa-niyutaṃ svayaṃ bhītibharākulaḥ |
nārāyaṇas tvaṃ nety āha sāparādha ivātmabhūḥ

1.5.150

he adhīśety ajāṇḍaugha-sthitāntaryāmi-puruṣāḥ |
īśās tebhyo'dhiko'dhīśo hi yataḥ sarva-dehinām ||
samaṣṭīnāṃ savikuṇṭha-jīvānāṃ tvaṃ prakāśakaḥ |
teṣām akhila-lokānāṃ sākṣī draṣṭāpy asi svayam

1.5.151

ato yo narabhū-nīrāyaṇān nārāyaṇaḥ smṛtaḥ |
sa te'ṅgam aṃśaḥ pūrṇasya cini-māyā-śakti-vaibhavaiḥ |
cātuṣpādikam aiśvaryaṃ tava tasya tu pādikam

1.5.152

viṣṭabhyāham idaṃ kṛtsnam ekāṃśeneti te vacaḥ |
tac cāṃśatvaṃ bhavet satyaṃ virāḍvan na tu māyikam

1.5.153

śrī-brahma-saṃhitāyāṃ (5.48) -
yasyaika-niśvasita-kālam athāvalambya
jīvanti loma-vilajā jagad-aṇḍa-nāthāḥ |
viṣṇur mahān sa iha yasya kalā-viśeṣo
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi

1.5.154

ataḥ puruṣa evāsya kṛṣṇasyāṃśo bhaved yadi |
tad-vilāsas tu nitarāṃ bhavet kṣīrābdhi-nāyakaḥ

1.5.155

nanu dvitīya-skandhe tu yo'vatīrṇo yadoḥ kule |
kiṃ vidhātrā sa hi sita-kṛṣṇa-keśatayoditaḥ

1.5.156

tathā hi (2.7.26)
bhūmeḥ suretara-varūtha-vimarditāyāḥ
kleśa-vyayāya kalayā sita-kṛṣṇa-keśaḥ |
jātaḥ kariṣyati janānupalakṣya-mārgaḥ
karmāṇi cātma-mahimopanibandhanāni

1.5.157

iti |
maivaṃ bhoḥ śrūyatām asya padyasārtho vidhīyate |
kalayā śilpa-naipuṇya-viśeṣa-vidhinā sitāḥ |
baddhāḥ kṛṣṇā atiśyāmāḥ keśā yeneti vigrahaḥ |
sa evetyasya vaidagdhī-viśeṣotkarṣa īritaḥ

1.5.158

kiṃvā yaḥ kalayāṃśena syāt sita-śyāma-keśakaḥ |
sa evātrāvatīrṇo'bhūt śrī-līlā-puruṣottamaḥ

1.5.159

kiṃ ca -
mārkaṇḍeyena vajrāya viṣṇudharmottare sphuṭam |
layābdhistho'niruddho'yaṃ pitā te iti kīrtitam

1.5.160

tatra vajra-praśnaḥ - (1.79.1)
kas tv asau bāla-rūpeṇa kalpānteṣu punaḥ punaḥ |
dṛṣṭo yo na tvayā jñātas tatra kautūhalaṃ mama

1.5.161

mārakaṇḍeyottaram - (1.79.2-3)
bhūyo bhūyas tva asau dṛṣṭo mayā devo jagat-patiḥ |
kalpa-kṣaye na vijñātaḥ sa mayā mohitena vai

1.5.162

kalpa-kṣaye vyatīte tu taṃ tu devaṃ pitāmahāt |
aniruddhaṃ vijānāmi pitaraṃ te jagat-patim

1.5.163

iti |
atra kārikā --
anyathā munivarṣe'yam avadiṣyad idaṃ tadā |
taṃ śrī-kṛṣṇaṃ vijānāmi prapitāmaham eva te

1.5.164

ataḥ keśāvatāratva-bhramo'py ārāt parāhataḥ

1.5.165

nanv astu puruṣādibhyaḥ śraiṣṭhyaṃ tasyāgha-vidviṣaḥ |
kintu śrī-vāsudevo'tra sarvaiśvarya-niṣevitaḥ |
tripāt-pāda-vibhūtyoś ca nānā-rūpa iva sthitaḥ ||
unmīlad-bāla-mārtaṇḍa-parārdha-madhura-dyutiḥ |
kvacin nava-ghana-śyāmaḥ kvacij jāmbunada-prabhaḥ ||
mahā-vaikuṇṭha-nāthasya vilāsatvena viśrutaḥ |
paramātmā bala-jñāna-vīrya-tejobhir anvitaḥ

1.5.166

mahāvasthākhyayā khyātaṃ yad-vyūhānāṃ catuṣṭayam |
tasyādyo'yam tathopāsyaś citte tad-adhidaivatam |
tathā viśuddha-sattvasya yaś cādhiṣṭhānam ucyate

1.5.167

nijāṃśo yasya bhagavān śrī-saṅkarṣaṇa īṣyate |
yasya saṅkarṣaṇo vyūho dvitīya iti sammataḥ |
jīvaś ca syāt sarva-jīva-prādurbhāvāspadatvataḥ

1.5.168

pūrṇa-śārada-śubhrāṃśu-parārdha-madhura-dyutiḥ |
upāsyo'yam ahaṅkāre śeṣa-nyasta-nijāṃśakaḥ ||
smarārāter adharmasya sarpāntaka-sura-dviṣām |
antaryāmitvam āsthāya jagat-saṃhāra-kārakaḥ

1.5.169

vyūhas tṛtīyaḥ pradyumno vilāso yasya viśrutaḥ |
yaḥ pradyumno buddhi-tattve buddhimadbhir upāsyate ||
stuvatyā ca śriyā devyā niṣevyate ilāvṛte |
śuddha-jāmbunada-prakhyaḥ kvacin nīla-ghana-cchaviḥ ||
nidānaṃ viśva-sargasya kāma-nyasya-nijāṃśakaḥ |
vidheḥ prajāpatīnāṃ rāgināṃ ca smarasya ca |
antaryāmitvam āpannaḥ sargaṃ samyak karoty asau

1.5.170

vyūhas turyo'niruddhākhyo vilāso yasya śasyate |
yo'niruddho manas-tattve manīṣibhir upāsyate ||
nīla-jīmūta-saṅkāśo viśva-rakṣaṇa-tatparaḥ |
dharmasyāyaṃ manūnāṃ ca devānāṃ bhūbhujāṃ tathā |
antaryāmitvam āsthāya kurute jagataḥ sthitim

1.5.171

mokṣadharme tu manasaḥ syāt pradyumno'dhidaivatam |
aniruddhas tv ahaṅkārasyeti tatraiva kīrtitam

1.5.172

sarveṣāṃ pañcarātrāṇām apy eṣā prakriyā matā

1.5.173

pādme tu parama-vyomnaḥ pūrvādye dik-catuṣṭaye |
vāsudevādayo vyūhaś catvāraḥ kathitāḥ kramāt

1.5.174

tathā pāda-vibhūtau ca nivasanti kramādi me |
jalāvṛti-stha-vaikuṇṭha-sthita vedavatī-pure ||
satyordhve vaiṣṇave loke nityākhye dvārakā-pure |
śuddhodād uttare śveta-dvīpe cairāvatī-pure |
kṣīrāmbudhi-sthitānte kroḍa-paryaṅka-dhāmani

1.5.175

sātvatīye kvacit tantre nava vyūhāḥ prakīrtitāḥ |
catvāro vāsudevādyā nārāyaṇa-nṛsiṃhakau ||
hayagrīvo mahā-kroḍo brahmā ceti navoditāḥ |
tatra brahmā tu vijñeyaḥ pūrvokta-vidhayā hariḥ

1.5.176

kintu vyūhās tu catvāro rājad-bhuja-catuṣṭayāḥ |
ajasra-paramaiśvaryam arṣādāpairbhūṣitāḥ

1.5.177

atrāpi vāsudevo'yaṃ sampūrṇānanda-samplavaḥ |
aiśvaryādau nirviśeṣaḥ parama-vyoma-nāyakāt |
ādyānām api sarveṣām ādibhūtaḥ suparvaṇām

1.5.178

ity āśaṅke sa evāyaṃ kṛṣṇākhyaḥ sann avātarat |
vāsudevatayā yasmāt sarvatraiṣa suviśrutaḥ

1.5.179

naivaṃ yuktaṃ śṛṇu tataḥ samādhānaṃ vidhīyate |
ādya-vyūhād api śreṣṭhaḥ kathyate devakī-sutaḥ

1.5.180

tathā śrī-daśame -
ete cāṃśakalāḥ puṃsaḥ kṛṣṇas tu bhagavān svayam

1.5.181

atra kārike -
puṃ-nāmnaḥ puruṣasyaite śrī-varāha-ṛṣādayaḥ |
aṃśāḥ atrāvatārāḥ syuḥ kumārādyāḥ kalā matāḥ ||
tu-bhinnopakrame kṛṣṇo bhagavān puruṣottamaḥ |
svayam ity apayātāsya vāsudevāvatāratā

1.5.182

śrī-daśame caivam evoktam (10.14.2) -
asyāpi deva vapuṣo mad-anugrahāya
svecchāmayasya na tu bhūtamayasya ko'pi |
neśe mahi tv avasituṃ manasā'ntareṇa
sākṣāt tavaiva kim utātma-sukhānubhūteḥ

1.5.183

iti |
atra kārikāḥ -
devaḥ sva-nāmni deveti khyātaṃ yasya vapuḥ sa hi |
vyūhānām ādimo vāsudevo deva-vapur mataḥ ||
tato'pi mahi māhātmyaṃ sākṣād evātra te sataḥ |
ko vidhātāpy avasituṃ jñātuṃ neśe'smi na kṣamaḥ |
kim utāho ātma-sukhānubhūter brahma-rūpataḥ

1.5.184

evam artho'sya padyasya kaimutya-nyāya-saṃsthitaḥ

1.5.185

nyūne'dhike ca kaimutyaṃ tatra nyūne bhaved yathā |
kaustubhas tu mahā-tejāḥ sūrya-koṭi-śatād api |
ayaṃ kim uta vaktavyaṃ pradīpād dīptimān iti

1.5.186

athādhike yathā dhvāntaiḥ śakyo dīpo'pi nārditum |
sa tu mārtaṇḍa-koṭībhiḥ sama`y kim uta kaustubhaḥ

1.5.187

ato nyūnād api nyūne kaimutyam iha tu sthitam

1.5.188

mayy evānugraho yasyety anugraha-bharo yataḥ |
mayy eva vihito bhūyān apūrvāścarya-darśanāt

1.5.189

svecchāmayasya bhaktānāṃ kāmāyākhila-karmaṇaḥ |
na tu bhūtamayasyeti puruṣatvaṃ ca khaṇḍitam |
yad eṣa sarva-jīvānāṃ puruṣaḥ paramāśrayaḥ

1.5.190

āntareṇa niruddhena manasety ekatānatā |
jñātuṃ syān mahimā śakyo yadyapy ebhir viśeṣaṇaiḥ |
jñātuṃ tathāpi neśe'smīty acintyaiśvaryatoditā

1.5.191

jānatā vāsudevāc ca brahmataś cādhikādhikam |
māhātmyaṃ kṛṣṇa-candrasya viriñcena samarthitam

1.5.192

ato manv-akṣara-manor dhyāne svāyambhuvāgame |
catvāro vāsudevādyāḥ kṛṣṇasyāvṛtir īritāḥ

1.5.193

kramādi-dīpikāyāṃ ca vasv-akṣara-manor vidhau |
gokuleśāvṛtitvena vāsudevādayo matāḥ

1.5.194

nanu śraiṣṭhyaṃ mukundasya brahmato yujyate katham |
yad brahma śrībhāgaator aikyam eva prasidhyate

1.5.195

puruṣaṃ paramātmā ca brahma ca jñānam ity api |
sa eko bhagavān eva śāstreṣu bahudhocyate

1.5.196

tathā ca skānde --
bhagavān paramātmeti procyate'ṣṭāṅga-yogibhiḥ |
brahmety upaniṣan-niṣṭhair jñānaṃ ca jñāna-yogibhiḥ

1.5.197

śrī-prathame ca (1.2.11) -
vadanti tat tattva-vidas tattvaṃ yaj jñānam advayam |
brahmeti paramātmeti bhagavān iti śabdyate

1.5.198

iti |
satyam uktaṃ śṛṇu tatas tṛtīye kāpilaṃ vacaḥ

1.5.199

yathā (3.32.33) -
yathendriyaiḥ pṛthag-dvārair artho bahu-guṇāśrayaḥ |
eko nāneyate tadvad bhagavān śāstra-vartmabhiḥ

1.5.200

iti |
atra kārikāḥ -
tat tat śrī-bhagavaty eva svarūpaṃ bhuvi vidyate |
upāsanānusāreṇa bhāti tat-tad-upāsake

1.5.201

yathā rūpa-rasādīnāṃ guṇānām āśrayaḥ sadā |
kṣīrādir eka evārtho jñāyate bahudhendriyaiḥ

1.5.202

dṛśā śuklo rasanayā madhuro bhagavāṃs tathā |
upāsanābhir bahudhā sa eko'pi pratīyate

1.5.203

jihvayaiva yathā grāhyaṃ mādhuryaṃ tasya nāparaiḥ |
yathā cakṣur-ādīni gṛhṇanty arthaṃ nijaṃ nijam

1.5.204

tathānyā bāhya-karaṇa-sthānīyopāsanākhilā |
bhaktis tu cetaḥ sthānīyā tat tat sarvārhta-lābhataḥ

1.5.205

iti pravara-śāstreṣu tasya brahma-svarūpataḥ |
mādhuryādi-guṇādhikyāt kṛṣṇasya śreṣṭhatocyate

1.5.206

tathā ca śrī-daśame (10.14.6-7)
tathāpi bhūman mahimā-guṇasya te
viboddhum arhaty amalāntar-ātmabhiḥ
avikriyā svānubhavād arūpato
hy ananya-bodhyātmatayā na cānyathā

1.5.207

guṇātmanas te 'pi guṇān vimātuṃ;
hitāvatīrṇasya ka īśire 'sya |
kālena yair vā vimitāḥ sukalpair;
bhū-pāṃśavaḥ khe mihikā dyubhāsaḥ

1.5.208

iti |
nanu prākṛta-rūpatvān mṛga-tṛṣṇopamā-juṣām |
guṇānāṃ gaṇanā na syād iti kātra vicitratā

1.5.209

maivaṃ guṇānām etasya prākṛtatvaṃ na vidyate |
teṣāṃ svarūpa-bhūtatvāt sukharūpatvam eva hi

1.5.210

tathā ca brahma-tarke -
guṇaiḥ svarūpa-bhūtais tu guṇy asau harir īśvaraḥ |
na viṣṇor na ca muktānāṃ kvāpi bhinno guṇo mataḥ

1.5.211

śrī-viṣṇu-purāṇe (1.9.43)
sattvādayo na santīśe yatra ca prākṛtā guṇāḥ |
sa śuddhaḥ sarva-śuddhebhyaḥ pumān ādyaḥ prasīdatu

1.5.212

tathā ca tatraiva (6.5.79)
jñāna-śakti-balaiśvarya-vīrya-tejāṃsy aśeṣataḥ |
bhagavac-chabda-vācyāni vinā heyair guṇādibhiḥ

1.5.213

pādme ca (6.255.39-40) -
yo'sau nirguṇa ity uktaḥ śāstreṣu jagad-īśvaraḥ |
prākṛtair heya-saṃyuktair guṇair hīnatvam ucyate

1.5.214

prathame ca (1.16.30) --
ete cānye ca bhagavan nityā yatra mahā-guṇāḥ |
prārthyā mahattvam icchadbhir na viyanti sma karhicit

1.5.215

iti |
ataḥ kṛṣṇo'prākṛtānāṃ guṇānāṃ niyutāyutaiḥ |
viśiṣṭo'yaṃ mahāśaktiḥ pūrṇānanda-ghanākṛtiḥ

1.5.216

brahma-nidharmakaṃ vastu nirviśeṣam amūrtikam |
iti sūryopamasyāsya kathyate tat prabhopamam

1.5.217

tathā ca śrī-gītāsu (14.26-27) -
māṃ ca yo 'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |
sa guṇān samatītyaitān brahmabhūyāya kalpate

1.5.218

brahmaṇo hi pratiṣṭhāham amṛtasyāvyayasya ca |
śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca

1.5.219

iti |
atra kārikāḥ -
sa brahma-bhāvam āsādya līlāvigraham āśrayam |
mānānanda-ghanaṃ premṇā bhajed ity ayam āśrayaḥ

1.5.220

bhakter avyabhicārāyāḥ prema-sevaiva yat phalam |
kevalaṃ brahma-bhāvas tu vidveṣeṇāpi labhyate

1.5.221

nanu te yādavasyāsya bhajanād brahmatā katham |
ity āha brahmaṇo hīti hi yato'haṃ puras tava ||
sthito'yaṃ vividhānanda-pūrṇa-cid-ghana-vigrahaḥ |
brahmaṇaś cit-svarūpasya pratiṣṭhā paramāśrayaḥ |
ravis tejo-ghanākāraḥ karaughasya yathā bhavet

1.5.222

avyayenāmṛteneha nitya-muktir udīryate |
śāśvatena tu dharmeṇa bhagavad-dharma ucyate

1.5.223

aikāntika-sukhenātra prema-bhakti-rasotsavaḥ |
yena mokṣa-sukhasyāpi tiraskāro vidhīyate

1.5.224

kiṃ ca brahma-saṃhitāyām (5.40) -
yasya prabhā prabhavato jagad-aṇḍa-koṭi-
koṭiṣv aśeṣa-vasudhādi vibhūti-bhinnam |
tad brahma niṣkalam anantam aśeṣa-bhūtaṃ
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi

1.5.225

iti |
atra kārike -
niṣkalādi-svarūpaṃ tat brahmāṇḍārbuda-koṭiṣu |
vibhūtibhir dharādyābhir bhinnaṃ bhedam upāgatam ||
sadā prabhāva-yuktasya brahma yasya prabhā bhavet |
taṃ govindaṃ bhajāmīti padyasyārthaḥ sphuṭīkṛtaḥ

1.5.226

nanu bhos tava bhāvo'yaṃ jñāta eva mayā dhruvam |
paravyoma-pateḥ śaurir avatāras tayocyate

1.5.227

janmādi-līlā-prākaṭyāt avatāratayāpy asau |
prokto vilāsa eva syāt sarvotkarṣātibhūmataḥ

1.5.228

yaḥ para-vyoma-nāthaḥ syād asamānordha-vaibhavaḥ |
śruti-smṛti-mahātantra-varṇitotkarṣa-sauṣṭhavaḥ |
loka-sṛṣṭeḥ purā brāhme kalpe yaḥ parameṣṭhine |
mahāvaikuṇṭha-lokasthaṃ svam ātmānam adarśayat

1.5.229

tathā hi śrī-dvitīya-skandhe (2.9.9-16) --
tasmai sva-lokaṃ bhagavān sabhājitaḥ
sandarśayām āsa paraṃ na yat-param
vyapeta-saṅkleśa-vimoha-sādhvasaṃ
sva-dṛṣṭavadbhir puruṣair abhiṣṭutam

1.5.230

pravartate yatra rajas tamas tayoḥ
sattvaṃ ca miśraṃ na ca kāla-vikramaḥ |
na yatra māyā kim utāpare harer
anuvratā yatra surāsurārcitāḥ

1.5.231

śyāmāvadātāḥ śata-patra-locanāḥ
piśaṅga-vastrāḥ surucaḥ supeśasaḥ |
sarve catur-bāhava unmiṣan-maṇi-
praveka-niṣkābharaṇāḥ suvarcasaḥ |
pravāla-vaidūrya-mṛṇāla-varcasaḥ
parisphurat-kuṇḍala-mauli-mālinaḥ

1.5.232

bhrājiṣṇubhir yaḥ parito virājate
lasad-vimānāvalibhir mahātmanām |
vidyotamānaḥ pramadottamādyubhiḥ
savidyud abhrāvalibhir yathā nabhaḥ

1.5.233

śrīr yatra rūpiṇy urugāya-pādayoḥ
karoti mānaṃ bahudhā vibhūtibhiḥ |
preṅkhaṃ śritā yā kusumākarānugair
vigīyamānā priya-karma gāyatī

1.5.234

dadarśa tatrākhila-sātvatāṃ patiṃ
śriyaḥ patiṃ yajña-patiṃ jagat-patim |
sunanda-nanda-prabalārhaṇādibhiḥ
sva-pārṣadāgraiḥ parisevitaṃ vibhum ||
bhṛtya-prasādābhimukhaṃ dṛg-āsavaṃ
prasanna-hāsāruṇa-locanānanam |
kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ catur-bhujaṃ
pītāṃśukaṃ vakṣasi lakṣitaṃ śriyā ||
adhyarhaṇīyāsanam āsthitaṃ paraṃ
vṛtaṃ catuḥ-ṣoḍaśa-pañca-śaktibhiḥ |
yuktaṃ bhagaiḥ svair itaratra cādhruvaiḥ
sva eva dhāman ramamāṇam īśvaram

1.5.235

iti |
atra kārikāḥ -
yad yataḥ param utkṛṣṭaṃ padam anyan na hi kvacit |
saṅkleśāḥ pañcavidyādyā vimoho nirvivekatā ||
sādhvasaṃ pātato bhītir na santy etāni yatra tam |
sva-dṛṣṭam ātmanaḥ sākṣāt kāras tadvadbhir īḍitam

1.5.236

rajas tamaś ca no yatra sattvaṃ sadhryak tayor na ca |
guṇā yatra prakṛtijā na satnīti pradarśitam ||
na kāla-vikramo yatra sarva-vidhvaṃsa-kāritā |
paraṃ mūlam anarthānāṃ yatra māyaiva nāsti hi ||
apare tatra kim uta vikārā mahad-ādayaḥ |
ato vaikuṇṭha-lokasya kathitā nitya-siddhatā

1.5.237

harer anuvratā yatra śyāmāruṇa-harit-sitāḥ |
tat-tad-varṇam upāsyeśaṃ tat-sārūpyam upāgatāḥ |
athavā nitya-siddhatvāt tad-rucām apy anāditā

1.5.238

śrīḥ sampad-rūpiṇī mūrtā yatra padmāṃśa-sambhavā |
mānaṃ sevāṃ racayati vividhābhir vibhūtibhiḥ ||
kusumākāra-śabdena ṛtūnām adhipo mataḥ |
tena tasyānugair grīṣma-varṣādyair ṛtubhiś ca yā ||
viśeṣād gīyamānāpi priyakarmaiva gāyatī |
śatrantena padenātra tiṅ-antā lakṣitā kriyā

1.5.239

tatreśvaraṃ dadarśāsau kathambhūtaṃ dṛg-āsavam |
sāndrānandair dṛśāṃ suṣṭhu mādakatvāt sa āsavaḥ

1.5.240

pītāṃśuka-padenāsya dhvanyate śyāma-varṇatā

1.5.241

adhyarhaṇīya-śabdena mahā-yogākhya-pīṭhakam |
śrī-pādmottara-khaṇḍoktam atraivāgre pravakṣyate

1.5.242

catasro hlādinī-kīrti-karuṇā-tuṣṭayaḥ smṛtāḥ |
śaktayaḥ ṣoḍaśātraiva pūryam eva pradarśitāḥ

1.5.243

vidyāyāḥ pañca-parvāṇi sāṅkhyādīny atra pañca ca

1.5.244

tāni pañcarātre --
sāṅkhya-yogau tu vairāgyaṃ tapo bhaktiś ca keśave |
pañca-parveti vidyeyaṃ yayā vidvān hariṃ viśet

1.5.245

iti |
ity etābhir vṛtaṃ pañca-viṃśatyā śaktibhiḥ sadā |
bhagair aiśvarya-dharmādyaiḥ svaira-sādhāraṇodayaiḥ ||
itaratra viriñcy-ādāv adhruvair assthiraiḥ kṛśaiḥ |
sva eva dhāmni vaikuṇṭhe ratiṃ vidadhataṃ sadā |
kiṃ vā svarūpa-bhūtatvāt śriyas tasyāḥ svadhāmatā

1.5.246

tathā ca bhārgava-tantre -
śakti-śaktimatoś cāpi na vibhedaḥ kathañcana |
avibhinnāpi svecchādi-śabdair api vibhāṣyate ||
iti

1.5.247

kiṃ ca pādmottara-khaṇḍe (6.255.57-64)
pradhāna-parama-vyomnor antare virajā nadī |
vedāṅgasvedajanita-toyaiḥ prasrāvitā śubhā

1.5.248

tasyāḥ pāre para-vyomni tripād-bhūtaṃ sanātanam |
amṛtaṃ śāśvataṃ nityam anantaṃ paraṃ padam ||
śuddha-sattva-mayaṃ divyam akṣaraṃ brahmaṇaḥ padam ||
aneka-koṭi-sūryāgni-tulya-varcasam avyayam ||
sarva-vedamayaṃ śubhraṃ sarva-pralaya-varjitam |
hiraṇmayaṃ mokṣapadaṃ brahmānanda-sukhāhvayam ||
samānādhikya-rahitam ādy-anta-rahitaṃ śubham ||
tejasāty-adbhutaṃ ramyaṃ nityam ānanda-sāgaram |
evam ādi-guṇopetaṃ tad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||
na tad bhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ |
yad gatvā na nivartante tad dhāma paramaṃ hareḥ

1.5.249

tad viṣṇoḥ paramaṃ dhāma śāśvataṃ nityam acyutam |
na hi varṇayituṃ śakyaṃ kalpa-koṭi-śatair api

1.5.250

tatraivāgre (6.256.9-21) -
śrī-śārṅgi-bhakti-sevaika-rasabhoga-vivardhitāḥ |
mahātmano mahābhāgā bhagavat-pāda-sevakāḥ

1.5.251

tad viṣṇoḥ paramaṃ dhāma yānti prema-sukha-pradam |
nānā-janapadākīrṇaṃ vaikuṇṭhaṃ tad dhareḥ padam |
prakāraiś ca vimānaiś ca saudhai ratnamayair vṛtam

1.5.252

tan madhye nagarī divyā sāyondhyeti prakīrtitā |
maṇi-kāñcana-citrāḍhya-prākārais toraṇair vṛtā |
caturdvāra-samāyuktā ratna-gopura-saṃvṛtā

1.5.253

caṇḍādi-dvāra-pālaiś ca kumudādyaiḥ surakṣitā |
caṇḍa-pracaṇḍau prāg-dvāre yāmye bhadra-subhadrakau |
vāruṇyāṃ jaya-vijayau saumye dhātṛ-vidhātarau

1.5.254

kumudaḥ kumudākṣaś ca puṇḍarīko'tha vāmanaḥ |
śaṅku-karṇaḥ sarva-netraḥ sumukhaḥ supratiṣṭhitaḥ |
ete dik-patayaḥ proktāḥ pūryām atra śubhānane

1.5.255

koṭi-vaiśvānara-prakhya-gṛha-paṅktirbhir āvṛtā |
ārūḍha-yauvanair nityair divya-nārī-narair yutā

1.5.256

antaḥpuras tu devasya madhye pūryā manoharam |
maṇi-prākāra-saṃyuktaṃ vara-toraṇa-śobhitam |
vimānair gṛhamukhyaiś ca prāsādair bahubhir vṛtam |
divyāpasarogaṇaiḥ strībhiḥ sarvataḥ samalaṅkṛtam

1.5.257

madhye tu maṇḍapaṃ divyaṃ rājasthānaṃ mahotsavam |
māṇikya-stambha-sahasra-juṣṭaṃ ratna-mayaṃ śubham |
nitya-muktaiḥ samākīrṇaṃ sāma-gānopaśobhitam

1.5.258

madhye siṃhāsanaṃ ramyaṃ sarva-veda-mayaṃ śubham |
dharmādidaivatair nityair vṛtaṃ vedamayātmakaiḥ |
dharma-jñāna-mahaiśvarya-vairāgyaiḥ pāda-vigrahaiḥ

1.5.259

tatraiva (6.256.23-54) -
vasanti madhyame tatra vahni-sūrya-sudhāṃśavaḥ |
kūrmaś ca nāgarājaś ca vainateyas trayīśvaraḥ ||
chandāṃsi sarva-mantrāś ca pīṭha-rūpatvam āsthitāḥ |
sarvākṣaramayaṃ divyaṃ yoga-pīṭham iti smṛtam

1.5.260

tan-madhye'ṣṭa-dalaṃ padmam udayārka-sama-prabham |
tan-madhye karṇikāyāṃ tu sāvitryāṃ śubha-darśane |
īśvaryā saha deveśas tatrāsīnaḥ paraḥ pumān

1.5.261

indīvara-dala-śyāmaṃ sūrya-koṭi-sama-prabhaḥ |
yuvā kumāraḥ snigdhāṅgaḥ komalāvayavair yutaḥ

1.5.262

phulla-raktāmbuja-nibha-komalāṅghri-karābjavān |
prabuddha-puṇḍarīkākṣaḥ subhrū-latāyugāṅkitaḥ

1.5.263

sunāsaḥ sukapolāḍhyaḥ suśobha-mukha-paṅkajaḥ |
muktāphalābhadastāḍhyaḥ susmitādhara-vidrumaḥ

1.5.264

paripūrṇendu-saṅkāśa-susmitānana-paṅkajaḥ |
taruṇāditya-varṇābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ virājitaḥ

1.5.265

susnigdha-nīla-kuṭila-kuntalair upaśobhitaḥ |
mandāra-pārijātāḍhyaḥ -kavarī-kṛta-keśavān

1.5.266

prātar udyat-sahasrāṃśu-nibha-kaustubha-śobhitaḥ |
hāra-svarṇa-sragāsakta-kambu-grīva-virājitaḥ

1.5.267

siṃha-skandha-nibhaiḥ proccaiḥ pīnair aṃsair virājitaḥ |
pīna-vṛttāyata-bhujaiś caturbhir upaśobhitaḥ

1.5.268

aṅgulīyaiś ca kaṭakaiḥ keyūrair upaśobhitaḥ |
bālārka-koṭi-saṅkāśaiḥ kaustubhādyaiḥ subhūṣaṇaiḥ |
virājita-mahā-vakṣā vana-mālā-vibhūṣitaḥ

1.5.269

vidhātur janana-sthāna-nābhi-paṅkaja-śobhitaḥ |
bālātapa-nibha-ślakṣṇa-pīta-vastra-samanvitaḥ

1.5.270

nānā-ratna-vicitrāṅghri-kaṭakābhyāṃ virājitaḥ |
sajyotsna-candra-pratima-nakha-paṅktibhir āvṛtaḥ

1.5.271

koṭi-kandarpa-lāvaṇyaḥ saundarya-nidhir acyutaḥ |
divya-candana-liptāṅgo vana-mālā-vibhūṣitaḥ ||
śaṅkha-cakra-gṛhītābhyām udbāhubhyāṃ virājitaḥ |
varadābhaya-hastābhyām itarābhyāṃ tathaiva ca

1.5.272

vāmāṅka-saṃsthitā devī mahā-lakṣmīr maheśvarī |
hiraṇya-varṇā hariṇī suvarṇa-rajata-srajā

1.5.273

sarva-lakṣaṇa-sampannā yauvanārambha-vigrahā |
ratna-kuṇḍala-saṃyuktā nīlākuñcita-śīrṣajā

1.5.274

divya-candana-liptāṅgī divya-puṣpopaśobhitā |
mandāra-ketakī-jātī-puṣpāñcita-sukuntalā

1.5.275

subhrūḥ sunāsā suśroṇī pīnonnata-payodharā |
paripūrṇendu-saṅkāśa-susmitānana-paṅkajā

1.5.276

taruṇāditya-varṇābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ virājitā |
tapta-kāñcana-varṇābhā tapta-kāñcana-bhūṣaṇā

1.5.277

hastaiś caturbhiḥ saṃyuktā kanakāmbuja-bhūṣitā |
nānā-ratna-vicitrāḍhya-kanakāmbuja-mālayā |
hāra-keyūra-kaṭakair aṅgurīyaiś ca bhūṣitā

1.5.278

bhuja-yugma-dhṛtodagra-padma-yugma-virājitā |
gṛhīta-mātuluṅgākhya-jāmbūnada-karāñcitā

1.5.279

evaṃ nityānapāyinyā mahālakṣmyā maheśvaraḥ |
modate parama-vyomni śāśvate sarvadā prabhuḥ

1.5.280

pārśvayor avanī-līle samāsīne śubhānane |
aṣṭa-dikṣu dalāgreṣu vimalādyāś ca śaktayaḥ

1.5.281

vimalotkarṣiṇī jñānā kriyā yogā tathaiva ca |
prahvī satyā tatheśānā mahiṣyaḥ paramātmanaḥ ||
gṛhītvā cāmarān divyān sudhākara-sama-prabhān |
sarva-lakṣaṇa-sampannā modante patim acyutam

1.5.282

divyāpsarogaṇāḥ pañca-śata-saṅkhyāś ca yoṣitaḥ |
antaḥpura-nivāsinyaḥ sarvābharaṇa-bhūṣitāḥ ||
padma-hastāś ca tāḥ sarvāḥ koṭi-vaiśvānara-prabhāḥ |
sarva-lakṣaṇa-sampannāḥ śītāṃśu-sadṛśānanāḥ |
tābhiḥ parivṛto rājā śuśubhe paramaḥ pumān

1.5.283

ananta-vihagādhīśa-senāny-ādyaiḥ sureśvaraiḥ |
anyaiḥ parijanair nityair muktaiś ca parisaṃvṛtaḥ |
modate ramayā sārdhaṃ bhogaiśvaryaiḥ paraḥ pumān

1.5.284

atra kārikāḥ -
arthataḥ śabdataś cātra yat punaḥ punar ucyate |
tad-asambhāya-vastutvāt pratītyai hetuvādinām

1.5.285

śrīśa-niśvāsa-rūpāṇāṃ vedānāṃ tatra mūrtatā |
tatas tad-aṅgato jātāḥ svedāḥ parama-pāvanāḥ

1.5.286

tripād-vibhūter dhāmatvāt tripādbhūtaṃ tu tat padam |
vibhūtir māyikī sarvā proktā pādātmikā yataḥ

1.5.287

amṛtaṃ suṣṭhu madhuraṃ śāśvatas tu muhur navam |
śuddha-sattvas tu tat proktaṃ sattvam aprākṛtaṃ tu tat |
nityākṣarādi-śabdais tu ṣaḍ-bhāva-parivarjanam

1.5.288

kiṃ cānutthāpitānām api kārikāḥ -
ādyam āvaraṇaṃ dikṣu pūrvādiṣu kilāṣṭasu |
vyūhair lakṣmyādi-sahitair vāsudevādibhir matam

1.5.289

pūryo lakṣmyāḥ sarasvatyā rateḥ kānter anukramāt |
vidikṣu parama-vyomna āgneyyādiṣu kīrtitāḥ

1.5.290

keśavādyair iha caturviṃśatyā tu dvitīyakam |
aṣṭāsu kila kāṣṭhāsu teṣāṃ jñeyaṃ trayaṃ trayam

1.5.291

daśabhir matsya-kūrmādyair daśa-dikṣu tṛtīyakam

1.5.292

satyācyutānanta-durgā-viṣvaksena-gajānanaiḥ |
śaṅkha-padma-nidhibhyāṃ ca turyam aṣṭāsu dikṣv idam

1.5.293

ṛg-vedādi-catuṣkeṇa sāvitryā garuḍena ca |
tathādharma-sakhābhyāṃ ca pañcamaṃ pūrvavan matam

1.5.294

śaṅkha-cakra-gadā-padma-khaḍga-śārṅga-halais tathā |
mūṣaleṇa ca ṣaṣṭhaṃ syād indrādyai saptamaṃ tathā

1.5.295

sādhyā marud-gaṇais caiva viśvadevās tathaiva ca |
nityāḥ sarve pare dhāmni ye cānye tridivaukasaḥ |
te vai prākṛtanāke'smin na nityās tridiveśvarāḥ

1.5.296

vāsudevādi-mūrtīnāṃ saptates tu caturyujaḥ |
lokās tu tāvat-saṅkhyākāḥ pare dhāmni cakāsati

1.5.297

triṣu puṃso'vatāreṣu rudrāt padmabhavāt tathā |
bhṛgvādikṛtanirdhārād viṣṇur eva mahattamaḥ ||
kiṃ punaḥ puruṣas tatra vāsudevo'tra kintarām |
tatrāpi kintamāṃ so'yaṃ mahā-vaikuṇṭhanāyakaḥ

1.5.298

sadāśivākhyo yaḥ śambhuḥ sa caiśānyāvṛtir matā

1.5.299

ato bruve'nayoḥ prāyo vailakṣaṇyaṃ dvayor na hi |
dīpottha-dīpa-tulyatvāt syād vilāsa-vilāsinoḥ

1.5.300

maivaṃ vādīr mahāvādin adhunā tvam apeśalaḥ |
gahanaiśvarya-vijñāna-rasāsvādayor asi

1.5.301

sarva-vedāntataḥ sāraṃ veda-kalpataroḥ phalam |
śrī-bhāgavatam evātra pramāṇaṃ sarvato varam

1.5.302

tathā hi śrī-tṛtīye (3.2.21)
svayaṃ tv asāmyātiśayas tryadhīśaḥ
svārājya-lakṣmy-āpta-samasta-kāmaḥ |
baliṃ haradbhiś cira-loka-pālaiḥ
kirīṭa-koṭy-eḍita-pāda-pīṭhaḥ

1.5.303

iti |
atra kārikāḥ -
vidyete nānyasāmyātiśayau yatreti vigrahe |
sarvebhyas tat-svarūpebhyaḥ kṛṣṇotkarṣa-nirūpaṇāt |
ādhikyaṃ parama-vyoma-nāthād apy asya darśitam

1.5.304

svayaṃ-padena cāsyānya-nairapekṣam udīritam

1.5.305

rāmo'py adhika-sāmyābhyāṃ mukta-dhāmety avādi yat |
tatra svayaṃ-padābhāvāt kṛṣeenaikyena tasya tat |
nara-līlādi-sādharmyāt preṣṭhaṃ rūpaṃ tad asya yat

1.5.306

tathā hi brahmāṇḍe śrī-kṛṣṇa-vākyam -
antaraṅga-svarūpā me matsya-kūrmādayas tv amī |
sarvātmanāyam atrāpi śrīmad-daśarathātmajaḥ

1.5.307

iti |
svayaṃ tv asāmyātiśayaḥ kṛṣṇas tu bhagavān svayam |
ity asya paramaiśvarya-viśeṣasyānuvarṇane |
padasya svayam ity asya dviruktir bodhayaty asau |
kṛṣṇasyānya-svarūpaikyāt ādhikyaṃ neti sarvathā

1.5.308

try-adhīśa iti goloka-mathurā-dvārakābhidham |
yat pada-tritayaṃ tasya so'dhipatvād adhīśvaraḥ |
prakṛtīśa-virāḍ-antaryāmi-kṣīrābdhi-śāyinām |
trayāṇām uparīśo'yaṃ try-adhīśa iti vā smṛtaḥ

1.5.309

svārājya-lakṣmyā tatrāpi prāpta-sarva-samīhitaḥ |
svenātmanā svayā vāṅ-bhūtayā śakti-varyayā |
rājatīti svarāṭ tasya bhāvaḥ svārājyam ucyate ||
tad eva lakṣmīḥ sarvātiśāyinī sampad etayā |
āptāḥ samastāḥ kāmā yaṃ kāmāḥ preṣṭhārtha-siddhayaḥ

1.5.310

cireti tu cirāyuṣkā lokapāḥ padmajādayaḥ |
teṣāṃ kirīṭa-koṭībhir mukuṭānāṃ śatārbudhaiḥ |
īḍite saṃstute pāda-pīṭhe yasyeti vigrahaḥ

1.5.311

hīrādi-ratna-mukuṭaiḥ pāda-pīṭābhighaṭanāt |
janitena svanaughena bāḍham utprekṣitā stutiḥ

1.5.312

sva-sva-karmaṇy avasthityā tais tair brahmādi-lokapaiḥ |
ājñāpālanam evāsya baler haraṇam ucyate

1.5.313

athātra prakriyā khyātā paruāṇy eṣā vilikhyate

1.5.314

brahmāṇḍānām anantānāṃ prāyo nānāvidhātmanām |
vṛndāni bhagavac-chaktau vicitrāṇi cakāsati

1.5.315

śata-koṭi-pramāṇāni yojanānāṃ tu kānicit |
ajāṇḍāni virājante śakti-vaicitryato hareḥ

1.5.316

kānicic ca nikharveṇa teṣāṃ padmāyutena ca |
tat-parārdha-śatenāpi vistṛtāni tu kānicit

1.5.317

madhye teṣām ajāṇḍeṣu keṣucid viṃśatiḥ kṛtā |
bhuvanānāṃ ca pañcāśat kutracit sapatatis tathā |
śataṃ sahasram ayutaṃ lakṣaṃ kvacana rājati

1.5.318

brahmādyā lokapās teṣu nānā-rūpāś cakāsati |
paramardhi-sahasreṇa sevyamānāḥ samantataḥ ||
kvacid indrādayas teṣu mahākalpa-śatāyuṣaḥ |
mahākalpa-parārdhāyur-bhājo brahmādayas tathā

1.5.319

te te brahma-sureśādyāḥ kathitāś ciralokapāḥ |
stutāṅghri-pīṭhaḥ kṛṣṇo'yaṃ teṣāṃ mukuṭa-koṭibhiḥ

1.5.320

ekadā dvārakā-puryāṃ sudharmāyāṃ murāntake |
virājati tam āgatya dvārādhyakṣo nyavedayat |
didṛkṣr deva-pādābjaṃ brahmā dvāre'vatiṣṭhate

1.5.321

āgataḥ katamo brahmā dvārīti paripṛccha tam |
ity acyuta-giraṃ śṛṇvan etya dvārādhipaḥ punaḥ ||
pṛṣṭvā brahmānam āgatya kṛṣṇāgre ca tam abravīt |
āgataḥ sanakādīnāṃ janakaś caturānanaḥ

1.5.322

ānayeti harer vācā tena brahmā praveśitaḥ |
praṇaman daṇḍavat pṛṣṭaḥ kṛṣṇena kim ihāgataḥ |
tvam iti prāha taṃ brahmā devāgamana-kāraṇam |
vakṣye paścād yadātthādya brahmā karama ity adaḥ |
jñātum icchāmi tan nātha brahmā nānyo'sti mad yataḥ

1.5.323

atha smitvā mukundena dvāravatyāṃ drutaṃ tadā |
smṛtvā brahmāṇḍa-koṭibhyo loka-pālāḥ samāgatāḥ |
aṣṭavakrāś catuḥṣaṣṭhi-vaktrāḥ śata-mukhās tathā |
sahasra-vaktrā lakṣāsyāḥ koṭi-vaktrā viriñcayaḥ |
rudrāś ca viṃśati-mukhās tathā pañcāśad-ānanāḥ |
śata-vaktrāḥ sahasrāsyā lakṣa-bāhu-śiro-bhṛtaḥ ||
purandarāś ca lakṣālakṣā niyutākṣās tathāpare |
apare loka-pālāś ca vividhākṛti-bhūṣaṇāḥ ||
kṛṣṇasya purataḥ prāptāḥ pāda-pĪṭham avānaman |
tān dṛṣṭvā vismayāt tasmin unmamāda caturmukhaḥ

1.5.324

kiṃ ca -
viṣṇu-dharmottare proktaṃ sarve brahmāṇḍa-maṇḍalāḥ |
deśato jīvataś cāpi tulya-rūpa bhavanty amī

1.5.325

tathā hi -
eka-rūpās tathaivāṇḍāḥ sarva eva nareśvara |
tulya-deśa-vibhāgāś ca tulyajantava eva ca

1.5.326

iti |
virodhe'tra samutpanne samādhānaṃ vidhīyate

1.5.327

yataḥ śrī-kaurme -
virodho vākyayor yatra nāprāmāṇyaṃ tad iṣyate |
yathāviruddhatā ca syāt tathārthaḥ kalpyate tayoḥ

1.5.328

iti |
yugapat sakalāṇḍāni jātu saṃharate hariḥ

1.5.329

tathā hi śrī-viṣṇu-dharmottare (1.77.9) -
anantāni tavoktāni yāny aṇḍāni mayā purā |
sarvāṇi tāni saṃhṛtya sama-kālaṃ jagat-patiḥ |
prakṛtau tiṣṭhati tadā sā rātris tasya kīrtitā

1.5.330

iti |
ataḥ saṃhṛtya sarvāṇi punar aṇḍāny asau sṛjan |
viṣamāṇi sṛjej jātu kadācic ca samāny api

1.5.331

ity aupodghātikaṃ procya prakṛtaṃ parilikhyate

1.5.332

kiṃ ca tatraiva (3.2.12) -
yan martya-līlaupayikaṃ sva-yoga-
māyā-balaṃ darśayatā gṛhītam |
vismāpanaṃ svasya ca saubhagarddheḥ
paraṃ padaṃ bhūṣaṇa-bhūṣaṇāṅgam

1.5.333

iti |
atra kārikāḥ -
yad bimbaṃ martya-līlānāṃ bhaved aupāyikaṃ param |
pūrva-padya-sthitaṃ bimbaṃ yat-padenānukṛṣyate

1.5.334

vividhāścarya-mādhurya-vīryaiśvaryādi-sambhavāt |
svasya devādi-līlābhyo martya-līlā manoharāḥ

1.5.335

dhvanyate bimba-śabdena sad-guṇāvali-śālinām |
sakala-sva-sva-rūpāṇāṃ mūlatvaṃ tasya sarvathā

1.5.336

atas tad eva niḥśeṣa-guṇa-rūpāspadatvaḥ |
vicitra-nara-līlānām atiyogyam udīryate

1.5.337

svayogamāyā cic-chaktir balaṃ tasyāḥ samarthatā |
etad-darśayatā sākṣāt-kurvatā prakaṭīkṛtam ||
aho madīya-cic-chakteḥ prabhāvaṃ paśyatādbhutam |
divyātidivya-lokeṣu yad-gandho'pi na sambhavet |
taj-jagan-mohanaṃ rūpaṃ yayāviṣkṛtam īdṛśam |
sva-yoga-māyety ādyasya bhāvo'yam iti gamyate

1.5.338

svasyātmano'pi parama-vyomeśādyātma-darśinaḥ |
vismāpanaṃ naavoddāma-camatkṛtikaraṃ param

1.5.339

saubhagardhir mahāścarya-saundarya-paramāvadhiḥ |
tasyāḥ paraṃ padaṃ nityotkarṣa-sampad-varāspadam

1.5.340

yat tu kaustubha-mīnendra-kuṇḍalādyaṃ hi bhūṣaṇam |
tasyāpi bhūṣaṇāny aṅgāny asyeti sati vigrahe |
tasya śrī-vigrahasyedam asamordhatvam īritam

1.5.341

sac-cid-ānanda-sāndratvāt dvayor evāviśeṣataḥ |
aupacārika evātra bhedo'yaṃ deha-dehinoḥ

1.5.342

tathā ca śrī-kaurme -
deha-dehi-bhidā cātra neśvare vidyate kvacit

1.5.343

iti |
kiṃ ca śrī-daśame śrī-pura-strīṇām uktau (10.44.14) -
gopyas tapaḥ kim acaran yad amuṣya rūpaṃ
lāvaṇya-sāram asamordham ananya-siddham |
dṛgbhiḥ pibanty anusavābhinavaṃ durāpam
ekānta-dhāma yaśasaḥ śriya aiśvarasya

1.5.344

iti |
tathā hi śrī-baladevaṃ prati śrī-kṛṣṇoktau (10.15.8) -
dhanyeyam adya dharaṇī tṛṇa-vīrudhas tvat-
pāda-spṛśo drumalatāḥ karajābhimṛṣṭāḥ |
nadyo'drayaḥ khaga-mṛgāḥ sadayāvalokair
gopyo'ntareṇa bhujayor api yat-spṛhā śrīḥ

1.5.345

iti |
atra kārikāḥ --
śrī-vṛndāvana-tad-vāsi-mādhuryollola-cetasā |
tat-stave hariṇārabdhe nijokarṣāvasāyinam |
tam ālocya tato rāmam apadiśya vyadhāyi saḥ

1.5.346

ato'tra naiva tātparyaṃ rāmotkarṣānuvarṇane |
sakhya-bhāvāt tadā rāme narmaṇaivedam īritam

1.5.347

bhujāntaraṃ tu vakṣas te tena dhanyā vrajāñganāḥ |
yat-spṛhā vakṣase yasmai śrīr apy ācarati spṛhām

1.5.348

yat-spṛhaiva paraṃ tasyā na tu tat-prāpti-yogyatā

1.5.349

sadā vakṣaḥ-sthalasthāpi vaikuṇṭeśitur indirā |
kṛṣṇoraḥ-spṛhayāsyaiva rūpaṃ vivṛṇute'dhikam

1.5.350

paurāṇikam upākhyānam atra saṅkṣipya likhyate

1.5.351

śrīḥ prekṣya kṛṣṇa-saundaryaṃ tatra lubdhā tatas tapaḥ |
kurvatīṃ prāha tāṃ kṛṣṇaḥ kiṃ te tapasi kāraṇam ||
vijihīrṣe tvayā goṣṭhe gopī-rūpeti sābravīt |
tad durlabham iti proktā lakṣmīs taṃ punar abravīt ||
svarṇa-rekheva te nātha vastum icchāmi vakṣasi |
evam astv iti sā tasya tad-rūpā vakṣasi sthitā

1.5.352

yathoktaṃ śrī-daśame nāgapatnībhiḥ (10.16.36) -
yad-vāñchayā śrīr lalanācarat tapo
vihāya kāmān suciraṃ dhṛta-vratā

1.5.353

iti |
nāmno'pi mahimetasya sarvato'dhika īryate

1.5.354

yathā śrī-brahmāṇḍe -
sahasra-nāmnāṃ puṇyānāṃ trir āvṛtya tu yat phalam |
ekāvṛttyā tu kṛṣṇasya nāmaikaṃ tat prayacchati

1.5.355

skānde ca -
madhura-madhuram etan maṅgalaṃ maṅgalānāṃ
sakala-nigama-vallī-sat-phalaṃ cit-svarūpam |
sakṛd api parigītaṃ śraddhayā helayā vā
bhṛgu-vara nara-mātraṃ tārayet kṛṣṇa-nāma ||
iti

1.5.356

ataḥ svayaṃ-padādibhyo bhagavān kṛṣṇa eva hi |
svayaṃ-rūpa iti vyaktaṃ śrīmad-bhāgavatādiṣu

1.5.357

yathoktaṃ śrī-brahma-saṃhitāyāṃ (5.1, 5.39)
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ saccidānanda-vigrahaḥ |
anādir ādir govindaḥ sarva-kāraṇa-kāraṇam

1.5.358

rāmādi-mūrtiṣu kalā-niyamena tiṣṭhan
nānāvatāram akarod bhuvaneṣu kintu
kṛṣṇaḥ svayaṃ samabhavat paramaḥ pumān yo
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi

1.5.359

iti |
tasmāt parama-vaikuṇṭha-nātho'py asya vilāsakaḥ

1.5.360

ato militvā śrutibhiḥ sva-sāro yaḥ stavaḥ kṛtaḥ |
tat tātparya-kṛtī kṛṣṇam eva devarṣir ānamat

1.5.361

namas tasmai bhagavate kṛṣṇāya ityādi

1.5.362

(10.87.46)
nanv eṣa dvāparasyānte prādurbhūto yadūdvahaḥ |
sa vaikuṇṭheśvaro'hādis tad-vilāsaḥ kathaṃ bhavet

1.5.363

maivam asyādi-śūnyasya janma-līlāpy anādikā |
svacchandato mukundena prākaṭyaṃ nīyate muhuḥ

1.5.364

tathā ca śrī-tṛtīye (3.2.15)
sva-śānta-rūpeṣv itaraiḥ sva-rūpair
abhyardyamāneṣv anukampitātmā |
parāvareśo mahad-aṃśa-yukto
hy ajo 'pi jāto bhagavān yathāgniḥ

1.5.365

iti |
atra kārikāḥ -
sve bhaktāḥ sve ca te śānta-rūpāś cety atra vigrahaḥ |
śāntis tan-niṣṭhatā buddheḥ śāntās tan-niṣṭha-buddhayaḥ

1.5.366

teṣu sūra-sutādyeṣu nandādiṣu ca sādhuṣu |
itarais tad-viruddhais tu kaṃsādyair asurādibhiḥ ||
svarūpaiḥ suṣṭhv arūpair ity arūpatvaṃ virūpatā |
ghorātivikaṭākārair ity arthaḥ sphuṭam īritaḥ

1.5.367

abhyardyamāneṣv abhitaḥ kriyamāṇamahāritṣu |
anukampāyutamanāḥ pare māyānvayojjhitāḥ |
golokamukhyā avare māyikājāṇḍa-maṇḍalāḥ |
pareṣām avareṣāṃ ca teṣām īśo'dhināyakaḥ

1.5.368

syur mahānto'tiparama-mahattamatayā smṛtāḥ |
te paravyoma-nāthaś ca vyūhāś ca vasu-saṅkhyakāḥ

1.5.369

vāsudevādayo vyūhāḥ paravyomeśvarasya ye |
tebhyo'py utkarṣabhājo'mī kṛṣṇa-vyūhāḥ satāṃ matāḥ ||
ity ete parama-vyoma-nātha-vyūhaiḥ sahaikatām |
svavilāsair ihābhyetya prādurbhāvam upāgatāḥ

1.5.370

aṃśās tasyāvatārā ye prasiddhāḥ puruṣādayaḥ |
tathā śrī-jānakī-nātha-nṛṣiṃha-kroḍa-vāmanāḥ |
nārāyaṇo nara-sakhā hayaśīrṣājitādayaḥ

1.5.371

ebhir yuktaḥ sadā yogam avāpyayan avasthitaḥ

1.5.372

ato vṛndāvane tat-tal-līlā-prakaṭatekṣate

1.5.373

vaikuṇṭheśvara-līlātra darśitā yā viriñcaye |
seśvarāṇām ajāṇḍānāṃ koṭir vṛndāvane'dbhutā |
saiva jñeyā yataḥ svāṃśa-dvāraivāsau prakāśitā

1.5.374

vāsudevādi-līlās tu mathurā dvārakādiṣu |
tat-tad-rūpair vrajāntas tu bālyehābhiś ca darśitāḥ |
yathā śrī-dāmni tārkṣyatvaṃ prāpte so'pi caturbhujaḥ |
ādityeṣv atha labdheṣu babhau dvādaśabhir bhujaiḥ

1.5.375

tathā sāṅkarṣaṇī līlā daitya-saṃhārakāpi ca |
mūrtayo māthure bhānti śrī-pradyumnī̀aniruddhayoḥ |
yāḥ śrī-gopāla-tāpanyāṃ vārāhādiṣu ca śrutaḥ

1.5.376

evaṃ puruṣa-līlānāṃ prākaṭyam iha māthure |
ananta-śāyi-rūpābhiḥ kriyate suṣṭhu mūrtibhiḥ

1.5.377

yadā yadā ca sā līlā kṛṣṇena prakaṭīkṛtā |
bhavvet tat-tad-upākhyānaṃ purāṇeṣv iti viśrutam

1.5.378

yāni rāmādi-rūpāṇi prāduścakre svakeliṣu |
tāny ādhiṣṭhāna-rūpeṇa rājante'dyāpi māthure

1.5.379

go-parārdha-payaḥ-pūrair janitaḥ kṣīra-vāridhiḥ |
mamanthājitarūpas taṃ gopair devāsurīkṛtaiḥ

1.5.380

ateva brahmāṇḍe -
yo vaikuṇṭhe caturbāhur bhagavān puruṣottamaḥ
ya eva śvetadvīpeśo naro nārāyaṇaś ca yaḥ |
sa eva vṛndāvana-bhū-vihārī nanda-nandanaḥ

1.5.381

etasyaivāpare'nantā avatārā manoharāḥ |
mahāgner iha yadvat syur ulkāḥ śata-sahasraśaḥ |
tatraiva līnā ekatvaṃ vrajeyus te harau tathā

1.5.382

iti |
iti siddhā prabhor asya mahad-aṃśais tu yuktatā

1.5.383

ateva purāṇādau kecin nara-sakhyātmatām |
mahendrānujatāṃ kecit kecit kṣīrābdhi-śāyitām |
sahasra-śīrṣatāṃ kecit kecid vaikuṇṭha-nāthatām |
brūyuḥ kṛṣṇasya munayas tat-tad-vṛttānta-gāminaḥ

1.5.384

upodghātaṃ samāpyātha prakṛtaṃ likhyate punaḥ

1.5.385

ajo janma-vihīno'pi jāto janmāvirācarat

1.5.386

nanv ekasya kilājatvaṃ janmitvaṃ ca virudhyate |
ity āśaṅkyāha bhagavān acintyaiśvarya-vaibhavaḥ

1.5.387

tatra tatra yathā vahnis tejo-rūpeṇa sann api |
jāyate maṇi-kāṣṭhāder hetuṃ kañcid avāpya saḥ ||
anādim eva janmādi-līlām eva tathādbhutam |
hetunā kenacit kṛṣṇaḥ prāduṣkuryāt kadācana

1.5.388

sva-līlā-kīrti-vistārāt lokeṣv anujighṛkṣutā |
asya janmādi-līlānāṃ prākaṭye hetur uttamaḥ

1.5.389

tathā bhayaṅkarataraiḥ pīḍyamāneṣu dānavaiḥ |
priyeṣu karuṇāpy atra hetur ity uttameva hi

1.5.390

bhūmi-bhāāpahārāya brahmādyais tridaśeśvaraiḥ |
abhyarthanaṃ tu yat tasya tad bhaved ānuṣaṅgikam

1.5.391

ced adyāpi didṛkṣeran utkaṇṭhārtā nija-priyāḥ |
tāṃ tāṃ līlāṃ tataḥ kṛṣṇo darśayet tān kṛpā-nidhiḥ

1.5.392

kair api prema-vaivaśya-bhāgbhir bhāgavatottamaiḥ |
adyāpi dṛśyate kṛṣṇaḥ krīḍan vṛndāvanāntare

1.5.393

kiṃ cāsya pārṣadādīnām apy uktā nitya-mūrtitā |
tasyeśvareśitur nity-mūrtitve kā vicitratā

1.5.394

tathāpi śuṣka-vādaika-niṣṭhānāṃ hetu-vādinām |
tuṣṇīmbhāvāya vacanaṃ purāṇāder vilikhyate

1.5.395

tathā hi, śrī-bhāgavate brahma-stutau (10.14.22) -
tvayy eva nitya-sukha-bodha-tanāv anante
māyāt udyad api yat sad ivāvabhāti

1.5.396

śrī-brahmāṇḍe ca -
anādeyam aheyaṃ ca rūpaṃ bhagavato hareḥ |
āvirbhāva-tirobhāvāv asyokte graha-mocane

1.5.397

śrī-bṛhad-vaiṣṇave -
nityāvatāro bhagavān nity-mūrtir jagat-patiḥ |
nitya-rūpo nitya-gandho nityaiśvarya-sukhānubhūḥ

1.5.398

pādme śrī-vyāsāmbarīṣa-saṃvāde śrī-kṛṣṇaṃ prati śrī-vyāsa-vacanam (4.73.12-3)
tvām ahaṃ draṣṭum icchāmi cakṣurbhyāṃ madhusūdana |
yat tat satyaṃ paraṃ brahma jagad-yoniṃ jagat-patim |
vadanti veda-śirasaś cakṣuṣaṃ nātha me'stu tat

1.5.399

śrī-kṛṣṇa-vākyam - (PadmaP 4.73.17-19) -
paśya tvaṃ darśayiṣyāmi svarūpaṃ veda-gopitam |
tato'paśyam ahaṃ bhūpa bālaṃ kālāmbuda-prabham |
gopa-kanyāvṛtaṃ gopaṃ hasantaṃ gopa-bālakaiḥ |
kadamba-mūla āsīnaṃ pīta-vāsasam acyutam

1.5.400

tatraivāgre (4.73.23-25) -
tato mām āha bhagavān vṛndāvana-caraḥ svayam |
yad idaṃ me tvayā dṛṣṭaṃ rūpaṃ divyaṃ sanātanam |
niṣkalaṃ niṣkriyaṃ śāntaṃ sac-cid-ānanda-vigraham |
pūrṇaṃ padma-palāśākṣaṃ nātaḥ parataraṃ mama

1.5.401

idam eva vadany ete vedāḥ kāraṇa-kāraṇam |
satyaṃ vyāpi parānandaṃ cid-ghanaṃ śāśvataṃ śivam

1.5.402

śrī-vāsudevopaniṣadi (3.5) -
mad-rūpam advayaṃ brahma madhyādy-anta-vivarjitam |
sva-prabhaṃ sac-cid-ānandaṃ bhaktyā jānāti cāvyayam

1.5.403

iti |
nanv arūpaḥ kṛṣṇo dṛśyo māyika-rūpataḥ

1.5.404

tathāpi mokṣa-dharme śrī-bhagavad-vacanaṃ yathā (MBh 12.326.42-3)
etat tvayā na vijñeyaṃ rūpavān iti dṛśyate |
icchan muhūrtān naśyeyam īśo 'haṃ jagato guruḥ

1.5.405

māyā hy eṣā mayā sṛṣṭā yan māṃ paśyasi nārada |
sarvabhūtaguṇair yuktaṃ naivaṃ tvaṃ jñātum arhasi

1.5.406

iti |
tathā ca pādme -
anāma-rūpa evāyaṃ bhagavān harir īśvaraḥ |
akarteti ca yo vedaiḥ smṛtibhiś cābhidhīyate

1.5.407

iti |
atra samādhānaṃ yathā śrī-vāsudevādhyātme -
aprasiddhes tad-guṇānām anāmāsau prakīrtitaḥ |
aprākṛtatvād arūpasyāpy arūpo'sāv udīryate ||
sambandhena pradhānasya harer nāsty eva kartṛtā |
akartāram ataḥ prāhuḥ purāṇaṃ taṃ purāvidaḥ

1.5.408

iti |
ataś ca mokṣadharmīya-vacanaṃ yogyam eva tat

1.5.409

tathā hi -
rūpīti hetor dṛśyeta yathaiva prākṛto janaḥ |
tathāsau dṛśyata iti tvayā mā sma vicāryatām

1.5.410

ity uktvā svasya rūpitve'py adṛśyatvam udīritam |
tato nija-svarūpasyāprākṛtatvaṃ ca darśitam

1.5.411

tad-darśane tv akuṇṭhātmā mamecchaiva ca kāraṇam |
ity āhecchan muhūrtād ity ardha-padyaṃ svayaṃ punaḥ |
naśyeyam ity adṛśyaḥ syāṃ yato naśira-darśane

1.5.412

tathāpi bhūta-guṇavattvena māṃ tvaṃ yad-īkṣase |
eṣā māyā mayā sṛṣṭā naivaṃ tvaṃ jñātum arhasi

1.5.423

māyā-śabdena kutrāpi cic-chaktir abhidhīyate

1.5.414

caturveda-śikhāyāṃ -
svarūpa-bhūtayā nitya-śaktyā māyākhyayā yutaḥ |
ato māyāmayaṃ viṣṇuṃ pravadanti sanātanam ||
ity eṣā darśitā madhvācāryair bhāṣye nije śrutiḥ

1.5.415

tatra svecchaika-prakāśatvaṃ mokṣa-dharme (MBh 12.323.11, 13, 15-16, 18)
[* Alternative numbering. 12.338.13-20.]
eva
prītas tato 'sya bhagavān devadevaḥ purātanaḥ |
sākṣāt taṃ darśayām āsa so 'dṛśyo 'nyena kena cit

1.5.416

bṛhaspatis tataḥ kruddhaḥ sruvam udyamya vegitaḥ
ākāśaṃ ghnan sruvaḥ pātai roṣād aśrūṇy avartayat

1.5.417

udyatā yajñabhāgā hi sākṣāt prāptāḥ surair iha |
kimartham iha na prāpto darśanaṃ sa harir vibhuḥ

1.5.418

tataḥ sa taṃ samuddhūtaṃ bhūmipālo mahān vibhuḥ |
prasādayām āsa muniṃ sadasyās te ca sarvaśaḥ

1.5.419

aroṣaṇo hy asau devo yasya bhāgo 'yam udyataḥ |
na sa śakyas tvayā draṣṭum asmābhir vā bṛhaspate |
yasya prasādaṃ kurute sa vai taṃ draṣṭum arhati

1.5.420

tatraikatadvita-trita-vākyaṃ (Mbh 12.338.25-27 or 323.23) --
atha vratasyāvabhṛte vāg uvācāśarīriṇī |
snigdha-gambhīrayā vācā praharṣaṇa-karī vibhoḥ ||
[* Alternative reading --
tato vratasyāvabhṛthe vāg uvācāśarīriṇī |
sutaptaṃ vas tapasviprāḥ prasannenāntar ātmanā ||]
yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ kathaṃ drakṣyatha taṃ prabhum

1.5.421

tataḥ svayaṃ prakāśatva-śaktyā svecchā-prakāśayā |
so'bhivyakto bhavet netre na netra-viṣayatvataḥ

1.5.422

yathā, śrī-nārāyaṇādhyātme -
nityāvyakto'pi bhagavān īkṣyate nija-śaktitaḥ |
tām ṛte paramātmānaṃ kaḥ paśyetām itaṃ prabhum

1.5.423

pādme ca -
saccidānanda-rūpatvāt syāt kṛṣṇo'dhokṣajo'py asau |
nija-śakteḥ prabhāvena svaṃ bhaktān darśayet prabhuḥ

1.5.424

ya eva vigraho vyāpī paricchinnaḥ sa eva hi |
ekasyaivaikadā cāsya dvirūpatvaṃ virājate

1.5.425

yathā śrī-daśame (10.9.13-14) -
na cāntar na bahir yasya na pūrvaṃ nāpi cāparam |
pūrvāparaṃ bahiś cāntar jagato yo jagac ca yaḥ ||
taṃ matvātmajam avyaktaṃ martya-liṅgam adhokṣajam |
gopikolūkhale dāmnā babandha prākṛtaṃ yathā

1.5.426

anena padya-yugmena vraja-rāja-sutasya hi |
dāma-bandhana-belāyām eva vyaktā dvirūpatā

1.5.427

tathaiva ca purāṇeṣu śrīmad-bhāgavatādiṣu |
śrūyate kṛṣṇa-līlānāṃ nityatā sphuṭam eva hi

1.5.428

yathā ca, śrī-prathame śrī-dvārakā-vāsi-vacanam (1.10.26) -
aho alaṃ ślāghyatamaṃ yadoḥ kulam
aho alaṃ puṇyatamaṃ madhor vanam |
yad eṣa puṃsām ṛṣabhaḥ śriyaḥ patiḥ
sva-janmanā caṅkramaṇena cāñcati

1.5.429

añcatīti padaṃ vartamāna-kālopapādakam |
dvārakā-vāsinām uktau līlānāṃ vakti nityatām

1.5.430

śrī-daśame śrī-śukoktau (10.90.48) -
jayati jananivāso devakī-janma-vādo
yadu-vara-pariṣat svair dorbhir asyann adharmam |
sthira-cara-vṛjina-ghnaḥ susmita-śrī-mukhena
vraja-pura-vanitānāṃ vardhayan kāma-devam

1.5.431

śrī-skānde śrī-mathurā-khaṇḍe śrī-yudhiṣṭhiraṃ prati śrī-nārada-vākyam -
vatsair vatsatarībhiś ca sākaṃ krīḍati mādhavaḥ |
vṛndāvanāntaragataḥ sarāmo bālakair vṛtaḥ

1.5.432

yad-ānayos tu saṃvādo dvāravatyāṃ haris tadā |
tathāpi vartamānatvenoktis tan naity avācikā

1.5.433

pādme pātāla-khaṇḍe śrī-pārvatīṃ prati śrī-rudra-vākyam -
aho madhu-purī dhanyā yatra tiṣṭhati kaṃsahā |
tatra devā muniḥ sarve vāsam icchanti sarvadā

1.5.434

līlā-parikarā goṣṭha-janāḥ syur yādavās tathā |
devāś ca brahma-jambhāri-kuvera-tanayādayaḥ |
nāradādyāś ca danuja-nāga-yakṣādayaś ca te

1.5.435

prakaṭāprakaṭā ceti līlā seyaṃ dvidhocyate

1.5.436

tathā hi-
sadānantaiḥ prakāśaiḥ svair līlābhiś ca sa dīvyati |
tatraikena prakāśena kadācit jagad-antare |
sahaiva sva-parīvārair janmādi kurute hariḥ

1.5.437

kṛṣṇa-bhāvānusāreṇa līlākhyā śaktir eva sā |
teṣāṃ parikarāṇāṃ ca taṃ taṃ bhāvaṃ vibhāvayet

1.5.438

prapañca-gocaratvena sā līlā prakaṭā smṛtā |
anyās tv aprakaṭā bhānti tādṛśyas tad-agocarāḥ

1.5.439

tatra prakaṭa-līlāyām eva syātāṃ gamāgamau |
gokule mathurāyāṃ ca dvāravatyāṃ ca śārṅgiṇaḥ

1.5.440

yās tatra tatrāprakaṭās tatra tatraiva santi tāḥ |
ity āha jayatīty-ādi-padyādikam abhīkṣṇaśaḥ

1.5.441

devādy-aṃśāvataraṇe pravṛtte padmajājñayā |
vasudevādikānāṃ ye svarge'ṃśāḥ kaśyapādayaḥ ||
nitya-līlāntara-sthais te vasudevādibhir gatāḥ |
sāyujyam aṃśibhis tatra jāyante śūra-mukhyataḥ

1.5.442

yad-vilāso mahā-śrīśaḥ sa līlā-puruṣottamaḥ |
āvirbubhūṣur atrāviṣkṛtya saṅkarṣaṇaṃ puraḥ |
antasthitāviṣkartavya-tad-anya-vyūha īśvaraḥ |
hṛdaye prakaṭas tasya bhavaty ānakadundubheḥ

1.5.443

bhūmi-bhāra-nirāsāya devānām abhiyācñayā |
dvārapasyāvasāne'smin aṣṭāviṃśe caturyuge |
kṣīrābdhi-śāyi-yad-rūpam aniruddhatayā smṛtam |
tad idaṃ hṛdayasthena rūpeṇānakadundubheḥ |
aikyaṃ prāpya tato gacchet prākaṭyaṃ devakī-hṛdi

1.5.444

premānandāmṛtais tasyā vātsalyaika-svarūpibhiḥ |
lālyamāno haris tatra vadhate candramā iva

1.5.445

atha bhādrapadāṣṭamyām asitāyāṃ mahā-niśi |
tasyā hṛdas tirobhūyaḥ kārāyāṃ sūti-sadmani |
devakī-śayane tatra kṛṣṇaḥ prādurbhavaty asau

1.5.446

janayitrī-prabhṛtibhis tābhir ity avagamyate |
laukikena prakāreṇa sukhaṃ śiśur ajāyata

1.5.447

ayaṃ caturbhujatve'pi dvibhujatve'pi kṛṣṇatām |
na tyajaty eva tad-bhāva-guṇa-rūpātma-vṛttitaḥ

1.5.448

tathāpi dvibhujatvasya kṛṣṇe prādhānyam ucyate |
gūḍhatvād eva ca kvāpi gauṇatvam iva kīrtyate |
gūḍhaṃ paraṃ brahma manuṣya-liṅgam iti hi prathā

1.5.449

atha vrajeśvarī-gehe viśann ānakadumdubhiḥ |
tatra nyasya sutaṃ tasyāḥ sutām ādāya niḥsaret

1.5.450

so'yaṃ nitya-sutatvena tasyā rājay anāditaḥ |
kṛṣṇaḥ prakaṭa-līlāyāṃ tad-dvāreṇāpy abhūt tathā

1.5.451

atha prakaṭatāṃ labdhe vrajendra-vihite mahe |
tatra prakaṭayaty eṣa līlā bālyādikā kramāt |
karoti yāḥ prakāśeṣu koṭiśo'prakaṭeṣv api

1.5.452

preṣṭhānandair vraje tais tair ātmano'pi vimohanaiḥ |
līlollāsair vilasati śrī-līlā-puruṣottamaḥ

1.5.453

asamordhena bhagavān vātsalyena vrajeśayoḥ |
sutatvenaiva sa tayor ātmānaṃ vetti sarvadā

1.5.454

kecid bhāgavatāḥ prāhur evam atra purātanāḥ |
vyūhaḥ prādurbhaved ādyo gṛheṣv ānakadundubheḥ |
goṣṭhe tu māyayā sārdhaṃ śrī-līlā-puruṣottamaḥ

1.5.455

gatvā yaduvaro goṣṭhaṃ tatra sūtī-gṛhaṃ viśan |
kanyām eva paraṃ vīkṣya tām ādāyāvrajat puram |
prāviśad vāsudevas tu śrī-līlā-puruṣottamam

1.5.456

etac cātirahasyatvāt noktaṃ tatra kathā-krame |
kintu kvacit prasaṅgena sūcyate śrī-śukādibhiḥ

1.5.457

yathā śrī-daśame (10.5.1) --
nandas tv ātmaja utpanne jātāhlādo mahā-manāḥ

1.5.458

yathā tatraiva (10.6.43) -
nandaḥ sva-putram ādāya pretyāgatam udāra-dhīḥ

1.5.459

tathā ca - (10.9.21)
nāyaṃ sukhāpo bhagavān dehināṃ gopikā-sutaḥ

1.5.460

tathā ca tatra śrī-brahma-stave (10.14.1) -
vanya-sraje kavala-vetra-viṣāṇa-veṇu-
lakṣma-śriye mṛdu-pade paśupāṅgajāya

1.5.461

tathā śrī-yāmala-vacanaṃ samudāharanti -
kṛṣṇo'nyo yadu-sambhūto yaḥ pūrṇaḥ so'sty ataḥ param |
vṛndāvanaṃ parityajya sa kvacit naiva gacchati

1.5.462

dvibhujaṃ sarvadā so'tra na kadācit caturbhujaḥ |
gopyaikayā yutas tatra parikrīḍati nityadā

1.5.463

iti |
atha prakaṭa-rūpeṇa kṛṣṇo yadu-purīṃ vrajet |
vrajeśajatvam ācchādya svāṃ vyañjan vāsudevatām |
yo vāsudevo dvibhujas tathā bhāti caturbhujaḥ

1.5.474

sva-vacaḥ, yathā śrī-daśame (10.39.35) --
tās tathā tapyatīr vīkṣya sva-prasthāne yadūttamaḥ |
sāntvayāmāsa sapremair āyāsya iti dyautakaiḥ

1.5.475

tathā (10.45.23) -
yāta yūyaṃ vrajaṃ tāta vayaṃ ca sneha-duḥkhitān |
jñātīn vo draṣṭum eṣyāmo vidhāya suhṛdāṃ sukham

1.5.476

iti |
niija-priyatamasyāpi vacasā yadu-mantriṇaḥ |
etade eva vacaḥ svīyaṃ punas tanojjvalīkṛtam

1.5.477

yathā tatraiva (10.46.35) -
hatvā kaṃsaṃ raṅga-madhye pratīpaṃ sarva-sātvatām |
yad āha vaḥ samāgatya kṛṣṇaḥ satyaṃ karoti tat

1.5.479

yathā śrī-prathame - (1.11.9)
yarhy ambujākṣāpasasāra bho bhavān
kurūn madhūn vātha suhṛd-didṛkṣayā |
tatrābda-koṭi-pratimaḥ kṣaṇo bhaved
raviṃ vinākṣṇor iva nas tavācyuta

1.5.480

atra kārike -
bho ambujākṣa suhṛdāṃ nandādīnāṃ didṛkṣayā |
bhavān apasasārāsmān apahāya gato madhūn |
mathurām iti vispaṣṭaṃ mathurā-maṇḍale vrajam |
tadānīṃ suhṛdāṃ tatra madhupuryām abhāvataḥ

1.5.481

kiṃ ca -
rathena mathurāṃ gatvā dantavakraṃ nihatya ca
spaṣṭaṃ pādme purāṇe'sya kṛṣṇasyoktā vrajāgatiḥ

1.5.482

tad-gadyaṃ padyaṃ ca yathā (PadmaP 6.279.24-26) -
kṛṣṇo'pi taṃ hatvā yamunām uttīrya nanda-vrajaṃ gatvā sotkaṇṭhau pitarāv
abhivādyāśvāsya tābhyāṃ sāśru-sekam āliṅgitaḥ sakala-gopa-vṛddhān praṇamy
āśvāsya bahu-ratna-vajrābharaṇādibhis tatrasthān sarvān
santarāyāmāsa

1.5.483

kālindyāḥ puline ramye puṇya-vṛkṣa-samācite |
gopa-nārībhir aniśaṃ krīḍayāmāsa keśavaḥ ||
ramya-keli-sukhenaiva gopa-veśa-dharaḥ prabhuḥ |
bahu-prema-rasenātra māsa-dvayam uvāsa ha ||
iti

1.5.484

atra kārikāḥ -
yad uttīryety uttaraṇaṃ tad-āplavanam ucyate |
duṣṭaṃ hatvā vraje yānaṃ snāna-pūrvam ihocitam

1.5.485

ataḥ prakaṭa-līlāyām apy ayogo'lpa eva hi |
iti dhāma-traye kṛṣṇo viharaty eva sarvadā

1.5.486

vrajāgamana-kāle ca pādmokte'nyac ca vartate

1.5.487

yathā (PadmaP 6.279.27) -
atha tatrasthā nanda-gopādayaḥ sarve janāḥ putra-dārādi-sahitāḥ
paśu-pakṣi-mṛgādayaś ca vāsudeva-prasādena divya-rūpadharā vimānam ārūḍhāḥ
paramaṃ vaikuṇṭha-lokam avāpuḥ ||
iti

1.5.488

atra kārike -
vrajeśāder aṃśa-bhūtā ye droṇādyā avātaran |
kṛṣṇas tān eva vaikuṇṭhe prāhiṇod iti sāmpratam

1.5.489

preṣṭhebhyo'pi priayatamair janair gokula-vāsibhiḥ |
vṛndāraṇye sadaivāsau vihāraṃ kurute hariḥ

1.5.490

skāndāyodhyā-mahimani saumitreḥ śrūyate yathā

1.5.491

tathā hi -
tataḥ śeṣātmatāṃ yātaṃ lakṣmaṇaṃ satya-saṅgaram |
uvāca madhuraṃ śakraḥ sarvasvaṃ ca sa paśyataḥ

1.5.492

indra uvāca -
lakṣmaṇottiṣṭha śīghraṃ tvam ārohasva padaṃ svakam |
deva-kāryaṃ kṛtaṃ vīra tvayā ripu-nisūdana |
vaiṣṇavaṃ paramaṃ sthānaṃ prāpnuhi svaṃ sanātanam |
bhavan-mūrtiḥ samāyātā śeṣo'pi vilasat-phaṇaḥ

1.5.493

tataś ca -
ity uktvā sura-rājendro lakṣmaṇaṃ sura-saṅgataḥ |
śeṣaṃ prasthāpya pātāle bhū-bhāra-dharaṇa-kṣamam |
lakṣmaṇaṃ yānam āropya pratasthe divam ādarāt

1.5.494

iti |
līlāṃ cāprakaṭāṃ tatra dvāravatyāṃ cikīrṣuṇā |
svayaṃ prakāśyate tena muni-śāpādi-kaitavam

1.5.495

devādy-aṃśāvataraṇe ye tu vṛṣṇiṣv avātaran |
kṣīrābdhi-śāyi-rūpas taiḥ sārdhaṃ svapadam āpnuyāt

1.5.496

nitya-līlā-parikarā ye syur yaduvarādayaḥ |
taiḥ sārdhaṃ bhagavān kṛṣṇo dvārvatyām eva dīvyati

1.5.497

dhāmāsya dvividhaṃ proktaṃ māthuraṃ dvārvatī tathā |
māthuraṃ ca dvidhā prāhur gokulaṃ puram eva ca

1.5.498

yat tu goloka-nāma syāt tac ca gokula-vaibhavam |
sa goloko yathā brahma-saṃhitāyām iha śrutaḥ

1.5.499

goloka-nāmni nija-dhāmni tale ca tasya
devi maheśa-hari-dhāmasu teṣu teṣu |
te te prabhāva-nicayā vihitāś ca yena
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi

1.5.500

[BrahmaS 5.43]
tathā cāgre (BrahmaS 5.56)
śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ parama-puruṣaḥ kalpa-taravo
drumā bhūmiś cintāmaṇi-gaṇa-mayi toyam amṛtam |
kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanam api vaṃśī priya-sakhi
cid-ānandaṃ jyotiḥ param api tad āsvādyam api ca

1.5.501

sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaś ca su-mahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tam aham iha golokam iti yaṃ
vidantas te santaḥ kṣiti-virala-cārāḥ katipaye

1.5.502

iti |
tad-ātma-vaibhavatvaṃ ca tasya tan-mahimonnateḥ

1.5.503

yathā pātāla-khaṇḍe -
aho madhupurī dhanyā vaikuṇṭhāc ca garīyasī |
dinam ekaṃ nivāsena harau bhaktiḥ prajāyate

1.5.504

ayodhyā mathurā māyā kāśī kāñcī avantikā |
purī dvāravatī caiva saptaitā mokṣa-dāyikāḥ

1.5.505

evaṃ sapta-purīṇāṃ tu sarvotkṛṣṭaṃ tu māthuram |
śrūyatāṃ mahimā devi vaikuṇṭha-bhuvanottamaḥ

1.5.506

iti |
nitya-līlāspadatvaṃ ca pūrvam eva pradarśitam |
atevāsya pādme ca śrūyate nitya-rūpatā

1.5.507

nityāṃ me mathurāṃ viddhi vanaṃ vṛndāvanaṃ tathā
yamunāṃ gopa-kanyāś ca tathā gopāla-bālakān

1.5.508

iti |
sa tu mathurā-bhū-rūpaḥ paricchanno'py athādbhutaḥ |
sphāraḥ saṅkucitaś ca syāt kṛṣṇa-līlānusārataḥ

1.5.509

atraivājāṇḍamālāpi paryāptim upagacchati |
vṛndāvana-pratīke'pi yānubhūtaiva vedhasā

1.5.510

ity ato rāsa-līlāyāṃ puline tatra yāmune |
pradaāśata-koṭyo'pi mamūr yat tat kim adbhutam

1.5.511

svaiḥ svair līlā-parikarair janair dṛśyāni nāparaiḥ |
tat-tal-līlādy-avasare prādurbhāvocitāni hi

1.5.512

āścaryam ekadaikatra vartamānāny api dhruvam |
paramparam asaṃpṛkta-svarūpāṇy eva sarvathā

1.5.513

kṛṣṇa-bālyādi-līlābhir bhūṣitāni samantataḥ |
śaila-goṣṭha-vanādīnāṃ santi rūpāṇy anekaśaḥ

1.5.514

līlāḍhyo'pi pradeśo'sya kadācit kila kaiścana |
śūnya evekṣate dṛṣṭi-yogyair apy aparair api

1.5.515

ataḥ prabhoḥ priyāṇāṃ ca dhāmnaś ca samayasya ca |
avicintya-prabhāvatvād atra kiṃ ca na durghaṭam

1.5.516

evam eva dvārakāyāṃ jñeyaṃ sarvaṃ vicakṣaṇaiḥ

1.5.517

yathaikādaśānte (11.31.23-24)
dvārakāṃ hariṇā tyaktāṃ samudro'plāvayat kṣaṇāt |
varjayitvā mahārāja śrīmad-bhagavad-ālayam ||
smṛtyāśeṣāśubha-haraṃ sarva-maṅgala-maṅgalam |
nityaṃ sannihitas tatra bhagavān madhusūdanaḥ

1.5.518

iti |
athānyad vaibhavaṃ tasya vyaktaṃ śrī-nāradekṣayā |
yatraikatraikadā nānā-rūpāvasara-citratā

1.5.521

tathā ca sammohana-tantre -
santi tasya mahā-bhāgā avatārāḥ sahasraśaḥ |
teṣāṃ madhye'vatārāṇāṃ bālatvam ati-durlabham

1.5.522

iti |
atra kārikā -
tridhā bhaved vayo bālyaṃ yauvanaṃ vṛddhatety api |
varṣād ā-ṣoḍaśād bālyam iti loke mahāntaram

1.5.523

tathā ca brahmāṇḍe -
santi bhūrīṇi rūpāṇi mama pūrṇāni ṣaḍ-guṇaiḥ |
bhaveyus tāni tulyāni na mayā gopa-rūpiṇā

1.5.524

iti |
ity atraiva mahāmantrāḥ mahā-māhātmya-maṇḍitāḥ |
daśārṇāṣṭādaśārṇādyā bahutantreṣu kīrtitāḥ

1.5.525

sarva-pramāṇataḥ śreṣṭhā tathā gopāla-tāpanī |
svayam ādau vidhātre yā proktā gopāla-rūpiṇā

1.5.526

caturdhā mādhurī tasya vraja eva virājate |
aiśvarya-krīḍayor veṇos tathā śrī-vigrahasya ca

1.5.527

tatra aiśvaryasya -
kutrāpy aśruta-pūrveṇa madhuraiśvarya-rāśinā |
sevyamāno haris tatra vihāraṃ kurute vraje

1.5.528

yatra padmaja-rudraādyaiḥ stūyamāno'pi sādhvasāt |
dṛg-anta-pātam apy eṣu kurute na tu keśavaḥ

1.5.529

yathā śrī-brahmāṇḍe śrī-nārada-vākyam --
ye daityā duḥśakaṃ hantuṃ cakreṇāpi rathāṅginā |
te tvayā nihatāḥ kṛṣṇa navyayā bālya-līlayā ||
sārdhaṃ mitrair hare krīḍan bhrū-bhaṅgaṃ kuruṣe yadi |
sa-śaṅkā brahma-rudrādyāḥ kampate kha-sthitās tadā

1.5.530

iti |
yathā śrī-daśame (10.35.14) -
vividha-gopa-caraṇeṣu vidagdho
veṇu-vādya urudhā nija-śikṣāḥ |
tava sutaḥ sati yadādhara-bimbe
datta-veṇur anayat svara-jātīḥ

1.5.531

krīḍāyāḥ, yathā pādme -
caritaṃ kṛṣṇa-devasya sarvam evādbhutaṃ bhavet |
gopāla-līlā tatrāpi sarvato'timanoharā

1.5.532

śrī-bṛhad-vāmane -
santi yadyapi me prājyā līlās tās tā manoharāḥ |
na hi jāne smṛte rāse mano me kīdṛśaṃ bhavet

1.5.533

iti |
veṇoḥ yathā -
yāvatī nikhile loke nādānām asti mādhurī |
tāvatī vaṃśikā-nāda-paramānau nimajjati
cara-sthāvarayoḥ sāndra-paramānanda-magnayoḥ |
bhaved dharma-viparyāso yasmin dhvanati mohane

1.5.534

mohanaḥ ko'pi mantro vā padārtho vādbhutaḥ paraḥ |
śruti-peyo'yam ity uktvā yatrāmuhyan śivādayaḥ

1.5.536

savanaśas tad-upadhārya sureśāḥ
śakra-śarva-parameṣṭhi-purogāḥ |
kavaya ānata-kandhara-cittāḥ
kaśmalaṃ yayur aniścita-tattvāḥ

1.5.537

iti | (BhP 10.35.15)
ekaviṃśe tathā pañcatriṃśe cādhyāya īḍitā |
mādhurī vraja-devībhir veṇor eva mahādbhutā

1.5.538

śrī-vigrahasya, yathā -
asamānordha-mādhurya-taraṅgāmṛta-vāridhiḥ |
jaṅgama-sthāvarollāsi-rūpo gopendra-nandanaḥ

1.5.539

yathā tantre -
kandarpa-koṭy-arbuda-rūpa-śobhā-
nīrājya-pādābja-nakhāñcalasya |
kutrāpy adṛṣṭa-śruta-ramya-kānter
dhyānaṃ paraṃ nandasutasya vakṣye

1.5.540

śrī-daśame ca (10.29.40) -
kā stry aṅga te kala-padāyata-mūrcchitena
sammohitā 'ryapadavīṃ na calet trilokyām |
trailokya-saubhagam idaṃ ca nirīkṣya rūpaṃ
yad go-dvija-druma-mṛgān pulakāny abibhrat

Original text: Laghubhāgavatāmṛta · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc