Kumarasambhava · Chapter 4

atha mohaparāyaṇā satī vivaśā kāmavadhūr vibodhitā
vidhinā pratipādayiṣyatā navavaidhavyam asahyavedanam //

avadhānapare cakāra sā pralayāntonmiṣite vilocane
na viveda tayor atṛptayoḥ priyam atyantaviluptadarśanam //

ayi jīvitanātha jīvasīty abhidhāyotthitayā tayā puraḥ
dadṛśe puruṣākṛti kṣitau harakopānalabhasma kevalam //

atha sā punar eva vihvalā vasudhāliṅganadhūsarastanī
vilalāpa vikīrṇamūrdhajā samaduḥkhām iva kurvatī sthalīm //

upamānam abhūd vilāsināṃ karaṇaṃ yat tava kāntimattayā
tad idaṃ gatam īdṛśīṃ daśāṃ na vidīrye kaṭhināḥ khalu striyaḥ //

kva nu māṃ tvadadhīnajīvitāṃ vinikīrya kṣaṇabhinnasauhṛdaḥ
nalinīṃ kṣatasetubandhano jalasaṃghāta ivāsi vidrutaḥ //

kṛtavān asi vipriyaṃ na me pratikūlaṃ na ca te mayā kṛtam
kim akāraṇam eva darśanaṃ vilapantyai rataye na dīyate //

smarasi smara mekhalāguṇair uta gotraskhaliteṣu bandhanam
cyutakeśaradūṣitekṣaṇāny avataṃsotpalatāḍanāni vā //

hṛdaye vasasīti matpriyaṃ yad avocas tad avaimi kaitavam
upacārapadaṃ na ced idaṃ tvam anaṅgaḥ katham akṣatā ratiḥ //

paralokanavapravāsinaḥ pratipatsye padavīm ahaṃ tava
vidhinā jana eṣa vañcitas tvadadhīnaṃ khalu dehināṃ sukham //

rajanītimirāvaguṇṭhite puramārge ghanaśabdaviklavāḥ
vasatiṃ priya kāmināṃ priyās tvad ṛte prāpayituṃ ka īśvaraḥ //

nayanāny aruṇāni ghūrṇayan vacanāni skhalayan pade-pade
asati tvayi vāruṇīmadaḥ pramadānām adhunā viḍambanā //

avagamya kathīkṛtaṃ vapuḥ priyabandhos tava niṣphalodayaḥ
bahule 'pi gate niśākaras tanutāṃ duḥkham anaṅga mokṣyati //

haritāruṇacārubandhanaḥ kalapuṃskokilaśabdasūcitaḥ
vada saṃprati kasya bāṇatāṃ navacūtaprasavo gamiṣyati //

alipaṅktir anekaśas tvayā guṇakṛtye dhanuṣo niyojitā
virutaiḥ karuṇasvanair iyaṃ guruśokām anuroditīva mām //

pratipadya manoharaṃ vapuḥ punar apy ādiśa tāvad utthitaḥ
ratidūtipadeṣu kokilāṃ madhurālāpanisargapaṇḍitām //

śirasā praṇipatya yācitāny upagūḍhāni savepathūni ca
suratāni ca tāni te rahaḥ smara saṃsmṛtya na śāntir asti me //

racitaṃ ratipaṇḍita tvayā svayam aṅgeṣu mamedam ārtavam
dhriyate kusumaprasādhanaṃ tava tac cāru vapur na dṛśyate //

vibudhair asi yasya dāruṇair asamāpte parikarmaṇi smṛtaḥ
tam imaṃ kuru dakṣiṇetaraṃ caraṇaṃ nirmitarāgam ehi me //

aham etya pataṅgavartmanā punar aṅkāśrayiṇī bhavāmi te
caturaiḥ surakāminījanaiḥ priya yāvan na vilobhyase divi //

madanena vinākṛtā ratiḥ kṣaṇamātraṃ kila jīviteti me
vacanīyam idaṃ vyavasthitaṃ ramaṇa tvām anuyāmi yady api //

kriyatāṃ katham antyamaṇḍanaṃ paralokāntaritasya te mayā
samam eva gato 'sy atarkitāṃ gatim aṅgena ca jīvitena ca //

ṛjutāṃ nayataḥ smarāmi te śaram utsaṅganiṣaṇṇadhanvanaḥ
madhunā saha sasmitaṃ kathāṃ nayanopāntavilokitaṃ ca yat //

kva nu te hṛdayaṃgamaḥ sakhā kusumāyojitakārmuko madhuḥ
na khalūgraruṣā pinākinā gamitaḥ so 'pi suhṛdgatāṃ gatim //

atha taiḥ paridevitākṣarair hṛdaye digdhaśarair ivārditaḥ
ratim abhyupapattum āturāṃ madhur ātmānam adarśayat puraḥ //

tam avekṣya ruroda sā bhṛśaṃ stanasaṃbādham uro jaghāna ca
svajanasya hi duḥkham agrato vivṛtadvāram ivopajāyate //

iti cainam uvāca duḥkhitā suhṛdaḥ paśya vasanta kiṃ sthitam
yad idaṃ kaṇaśaḥ prakīryate pavanair bhasma kapotakarburam //

ayi saṃprati dehi darśanaṃ smara paryutsuka eṣa mādhavaḥ
dayitāsv anavasthitaṃ nṛṇāṃ na khalu prema calaṃ suhṛjjane //

amunā nanu pārśvavartinā jagad ājñāṃ sasurāsuraṃ tava
bisatantuguṇasya kāritaṃ dhanuṣaḥ pelavapuṣpapatriṇaḥ //

gata eva na te nivartate sa sakhā dīpa ivānilāhataḥ
aham asya daśeva paśya mām aviṣahyavyasanapradhūṣitām //

vidhinā kṛtam ardhavaiśasaṃ nanu mām kāmavadhe vimuñcatā
anaghāpi hi saṃśrayadrume gajabhagne patanāya vallarī //

tad idaṃ kriyatām anantaraṃ bhavatā bandhujanaprayojanam
vidhurāṃ jvalanātisarjanān nanu māṃ prāpaya patyur antikam //

śaśinā saha yāti kaumudī saha meghena taḍit pralīyate
pramadāḥ pativartmagā iti pratipannaṃ hi vicetanair api //

amunaiva kaṣāyitastanī subhagena priyagātrabhasmanā
navapallavasaṃstare yathā racayiṣyāmi tanuṃ vibhāvasau //

kusumāstaraṇe sahāyatāṃ bahuśaḥ saumya gatas tvam āvayoḥ
kuru saṃprati tāvad āśu me praṇipātāñjaliyācitaś citām //

tad anu jvalanaṃ madarpitaṃ tvarayer dakṣiṇavātavījanaiḥ
viditaṃ khalu te yathā smaraḥ kṣaṇam apy utsahate na māṃ vinā //

iti cāpi vidhāya dīyatāṃ salilasyāñjalir eka eva nau
avibhajya paratra taṃ mayā sahitaḥ pāsyati te sa bāndhavaḥ //

paralokavidhau ca mādhava smaram uddiśya vilolapallavāḥ
nivapeḥ sahakāramañjarīḥ priyacūtaprasavo hi te sakhā //

iti devavimuktaye sthitāṃ ratim ākāśabhavā sarasvatī
śapharīṃ hradaśoṣaviklavāṃ prathamā vṛṣṭir ivānvakampata //

kusumāyudhapatni durlabhas tava bhartā na cirād bhaviṣyati
śṛṇu yena sa karmaṇā gataḥ śalabhatvaṃ haralocanārciṣi //

abhilāṣam udīritendriyaḥ svasutāyām akarot prajāpatiḥ
atha tena nigṛhya vikriyām abhiśaptaḥ phalam etad anvabhūt //

pariṇeṣyati pārvatīṃ yadā tapasā tatpravaṇīkṛto haraḥ
upalabdhasukhas tadā smaraṃ vapuṣā svena niyojayiṣyati //

iti cāha sa dharmayācitaḥ smaraśāpāvadhidāṃ sarasvatīm
aśaner amṛtasya cobhayor vaśinaś cāmbudharāś ca yonayaḥ //

tad idaṃ parirakṣa śobhane bhavitavyapriyasaṃgamaṃ vapuḥ
ravipītajalā tapātyaye punar oghena hi yujyate nadī //

itthaṃ rateḥ kim api bhūtam adṛśyarūpaṃ mandīcakāra maraṇavyavasāyabuddhim
tatpratyayāc ca kusumāyudhabandhur enām āśvāsayat sucaritārthapadair vacobhiḥ //

atha madanavadhūr upaplavāntaṃ vyasanakṛśā paripālayāṃ babhūva
śaśina iva divātanasya lekhā kiraṇaparikṣayadhūsarā pradoṣam //