Kṣaṇabhaṅgasiddhi vyatirekātmikā · Chapter 87
na ca sattāyām ivāsattāyām api tulyaḥ prasaṅgo bhinnanyāyatvāt. vastubhūtaṃ hi tatra sādhyaṃ sādhanaṃ ca. tayor dharmy api vastv eva yujyate.
vastunas tu pratyakṣānumānābhyām eva siddhiḥ. tayor abhāve niyamenāśrayāsiddhir iti yuktam. asattāsādhane tv avastudharmo hetur avastu vikalpamātrasiddhe dharmiṇi nāśrayāsiddhidoṣeṇa dūṣayituṃ śakyaḥ. tathā 'kṣaṇikasya kramayaugapadyābhyāmarthakriyāvirodhaḥ sidhyaty eva.
tathā vikalpādevākṣaṇiko virodhī siddhaḥ. vikalpollikhitaś cāsya svabhāvo nāpara ity api vyavahartavyam. anyathā tadanuvādena kramākramādirahitatvādiniṣedhādikam uktam. tatsvarūpasyānullekhād anyasyollekhād ity akṣaṇikaśaśaviṣāṇādiśabdānuccāraṇaprasaṅgaḥ. asti ca. ato yathā pramāṇābhāve 'pi vikalpasiddhasya vandhyāsutādeḥ saundaryādiniṣedho 'nurūpas tathā vikalpopanītasyaivākṣaṇikarūpasya tad eva pratyanīkākāreṇa saha virodhavyavasthāyāṃ kīdṛso doṣaḥ syāt. yadi cākṣaṇikānubhavābhāvāt virodhapratiṣedhas tarhi vandhyāputrādyanubhavād eva saundaryādiniṣedho 'pi mābhūt.
nanv evaṃ virodhasyāpāramārthikatvam. taddvāreṇa kṣaṇabhaṅgasiddhir apy apāramārthikī syād iti cet.
na hi virodho nāma vastvantaraṃ kiñcit ubhayakoṭidattapādasambandhābhidhānam iṣyate, 'smābhir upapadyate vā. yenaikasambandhino vastutvābhāve 'pāramārthikaṃ syāt. yathā tv iṣyate tathā pāramārthika eva / viruddhābhimatayor anyo 'nyasvarūpaparihāramātraṃ virodhārthaḥ / sa ca bhāvābhāvayoḥ pāramārthika eva / na bhāvo 'bhāvarūpam āviśati / nāpy abhāvo bhāvarūpaṃ praviśatīti yo 'yam anayor asaṃkaraniyamaḥ sa eva pāramārthiko virodhaḥ / kālāntaraikarūpatayā hi nityatvam / kramākramau kṣaṇadvaye 'pi bhinnarūpatayā / tato nityatvakramākramikāryakāritvayor bhāvābhāvavad virodho 'sty eva /
Original text: Kṣaṇabhaṅgasiddhi vyatirekātmikā · Edition: A. Charlene Senape McDermott: An eleventh-century Buddhist logic of `exists'. Dordrecht : Reidel 1969 (Foundations of language ; Supplementary series, 11) · Data entry Somadeva Vasudeva · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0