Kṣaṇabhaṅgasiddhi vyatirekātmikā · Chapter 81
ata eva na tṛtīyo 'pi vikalpaḥ / vyatirekāsiddhau sambandhāsiddheḥ /
kiṃ ca na bhūtalavad atrākṣaṇiko dharmi dṛśyate / na ca svabhāvānupalambhe vyāpakānupalambhaḥ kasya cit dṛśyasya pratipattim antareṇāntarbhāvayituṃ śakyata iti /
kiṃ cāsyābhāvadharmatve āśrayāsiddhatvam itaretarāśrayatvaṃ ca / bhāvadharmatve viruddhatvaṃ ca / ubhayadharmatve cānaikāntikatvam iti na trayīṃ doṣajātim atipatati /
yat punar uktam akṣaṇikatve kramayaugapadyābhyām arthakriyāvirodhād iti / tatra virodhasiddhim anusaratā virodhy api pratipattavyaḥ / tatpratītināntarīyakatvād virodhasiddheḥ / yathā tuhinadahanayoḥ sāpekṣadhruvabhāvayoś ca /
pratiyogī cākṣaṇikaḥ pratīyamānaḥ pratītikāritvāt sann eva syāt ajanakasyāprameyatvāt /
saṃvṛtisiddhenākṣaṇikatvena virodhasiddhir iti cet / saṃvṛtisiddham api vāstavaṃ kālpanikaṃ vā syāt /
yadi vāstavaṃ kathaṃ tasyāsattvam / kathaṃ cārthakriyākāritvavirodhaḥ / arthakriyāṃ kurvad dhi vāstavam ucyate /
atha kālpanikam / tatra kiṃ virodho vāstavaḥ, kālpaniko vā / na tāvad vāstavaḥ / kalpitavirodhivirodhatvāt, vandhyāputravirodhavat / atha virodho 'pi kālpanikaḥ / na tarhi sattvasya vyatirekaḥ pāramārthika iti kṣaṇabhaṅgo dattajalāñjalir iti /
ayam eva codyaprabandho 'smad gurūbhiḥ saṃgṛhītaḥ /
nityaṃ nāsti na vā pratītiviṣayas tenāśrayāsiddhatā hetoḥ svānubhavasya ca kṣatir ataḥ kṣiptaḥ sapakṣo 'pi ca / śūnyaṃ ca dvitayena sidhyati na cāsattāpi sattā yathā no nityena virodhasiddhir asatā śakṣā kramāder api / iti (kṣaṇabhaṅgādhyāye) /
atrocyate / iha vastuny api dharmidharmavyavahāro dṛṣṭo yathā gavi gotvam, paṭe śuklatvam turage gamanam ityādi / avastuny api dharmidharmavyavahāro dṛṣṭo yathā śaśaviṣāṇe tīkṣṇatvābhāvo vandhyāputre vaktṛtvābhāvo gaganāravinde gandhābhāva ityādi / tatrāvastuni dharmitvaṃ nāstīti kiṃ vastudharmeṇa dharmitvaṃ nāsti / āhosvid avastudharmeṇāpi /
prathamapakṣe siddhasādhanam / dvitīyapakṣe tu svavacanavirodhaḥ / yad āhur guravaḥ //
dharmasya kasya cid avastuni mānasiddhā bādhāvidhivyavahṛtiḥ kim ihāsti no vā kvāpy asti cet katham iyanti na dūṣaṇāni nāsty eva cet svavacanapratirodhasiddhiḥ /
Original text: Kṣaṇabhaṅgasiddhi vyatirekātmikā · Edition: A. Charlene Senape McDermott: An eleventh-century Buddhist logic of `exists'. Dordrecht : Reidel 1969 (Foundations of language ; Supplementary series, 11) · Data entry Somadeva Vasudeva · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0