Kiratarjuniya · Chapter 3

tataḥ śaraccandrakarābhirāmair utsarpibhiḥ prāṃśum ivāṃśujālaiḥ
bibhrāṇam ānīlarucaṃ piśaṅgīr jaṭās taḍitvantam ivāmbuvāham //

prasādalakṣmīṃ dadhataṃ samagrāṃ vapuḥprakarṣeṇa janātigena
prasahya cetaḥsu samāsajantam asaṃstutānām api bhāvam ārdram //

anuddhatākāratayā viviktāṃ tanvantam antaḥkaraṇasya vṛttim
mādhuryavisrambhaviśeṣabhājā kṛtopasambhāṣam ivekṣitena //

dharmātmajo dharmanibandhinīnāṃ prasūtim enaḥpraṇudāṃ śrutīnām
hetuṃ tadabhyāgamane parīpsuḥ sukhopaviṣṭaṃ munim ābabhāṣe //

anāptapuṇyopacarair durāpā phalasya nirdhūtarajāḥ savitrī
tulyā bhavaddarśanasampad eṣā vṛṣṭer divo vītabalāhakāyāḥ //

adya kriyāḥ kāmadughāḥ kratūnāṃ satyāśiṣaḥ samprati bhūmidevāḥ
ā saṃsṛter asmi jagatsu jātas tvayy āgate yad bahumānapātram //

śriyaṃ vikarṣaty apahanty aghāni śreyaḥ parisnauti tanoti kīrtim
saṃdarśanaṃ lokaguror amogham amoghaṃ tavātmayoner iva kiṃ na dhatte //

ścyotanmayūkhe 'pi himadyutau me nanirvṛtaṃ nirvṛtim eti cakṣuḥ
samujjhitajñātiviyogakhedaṃ tvatsaṃnidhāv ucchvasatīva cetaḥ //

nirāspadaṃ praśnakutūhalitvam asmāsv adhīnaṃ kim u niḥspṛhāṇām
tathāpi kalyāṇakarīṃ giraṃ te māṃ śrotum icchā mukharīkaroti //

ity uktavān uktiviśeṣaramyaṃ manaḥ samādhāya jayopapattau
udāracetā giram ity udārāṃ dvaipāyanenābhidadhe narendraḥ //

cicīṣatāṃ janmavatām alaghvīṃ yaśovataṃsām ubhayatra bhūtim
abhyarhitā bandhuṣu tulyarūpā vṛttir viśeṣeṇa tapodhanānām //

tathāpi nighnaṃ nṛpa tāvakīnaiḥ prahvīkṛtaṃ me hṛdayaṃ guṇaughaiḥ
vītaspṛhāṇām api muktibhājāṃ bhavanti bhavyeṣu hi pakṣapātāḥ //

sutā na yūyaṃ kim u tasya rājñaḥ suyodhanaṃ vā na guṇair atītāḥ
yas tyaktavān vaḥ sa vṛthā balād vā mohaṃ vidhatte viṣayābhilāṣaḥ //

jahātu nainaṃ katham arthasiddhiḥ saṃśayya karṇādiṣu tiṣṭhate yaḥ
asādyuyogā hi jayāntarāyāḥ pramāthinīnāṃ vipadāṃ padāni //

pathaś cyutāyāṃ samitau ripūṇāṃ dharmyāṃ dadhānena dhuraṃ cirāya
tvayā vipatsv apy avipatti ramyam āviṣkṛtaṃ prema paraṃ guṇeṣu //

vidhāya vidhvaṃsanam ātmanīnaṃ śamaikavṛtter bhavataś chalena
prakāśitatvanmatiśīlasārāḥ kṛtopakārā iva vidviṣas te //

labhyā dharitrī tava vikrameṇa jyāyāṃś ca vīryāstrabalair vipakṣaḥ
ataḥ prakarṣāya vidhir vidheyaḥ prakarṣatantrā hi raṇe jayaśrīḥ //

triḥsaptakṛtvo jagatīpatīnāṃ hantā gurur yasya sa jāmadagnyaḥ
vīryāvadhūtaḥ sma tadā viveda prakarṣam ādhāravaśaṃ guṇānām //

yasminn anaiśvaryakṛtavyalīkaḥ parābhavaṃ prāpta ivāntako 'pi
dhunvan dhanuḥ kasya raṇe na kuryān mano bhayaikapravaṇaṃ sa bhīṣmaḥ //

sṛjantam ājāviṣusaṃhatīr vaḥ saheta kopajvalitaṃ guruṃ kaḥ
parisphurallolaśikhāgrajihvaṃ jagaj jighatsantam ivāntavahnim //

nirīkṣya saṃrambhanirastadhairyaṃ rādheyam ārādhitajāmadagnyam
asaṃstuteṣu prasabhaṃ bhayeṣu jāyeta mṛtyor api pakṣapātaḥ //

yayā samāsāditasādhanena suduścarām ācaratā tapasyām
ete durāpaṃ samavāpya vīryam unmīlitāraḥ kapiketanena //

mahattvayogāya mahāmahimnām ārādhanīṃ tāṃ nṛpa devatānām
dātuṃ pradānocita bhūridhāmnīm upāgataḥ siddhim ivāsmi vidyām //

ity uktavantaṃ vraja sādhayeti pramāṇayan vākyam ajātaśatroḥ
prasedivāṃsaṃ tam upāsasāda vasann ivānte vinayena jiṣṇuḥ //

niryāya vidyā+tha dinādiramyād bimbād ivārkasya mukhān maharṣeḥ
pārthānanaṃ vahnikaṇāvadātā dīptiḥ sphuratpadmam ivābhipede //

yogaṃ ca taṃ yogyatamāya tasmai tapaḥprabhāvād vitatāra sadyaḥ
yenāsya tattveṣu kṛte 'vabhāse samunmimīleva cirāya cakṣuḥ //

ākāram āśaṃsitabhūrilābhaṃ dadhānam antaḥkaraṇānurūpam
niyojayiṣyan vijayodaye taṃ tapaḥsamādhau munir ity uvāca //

anena yogena vivṛddhatejā nijāṃ parasmai padavīm ayacchan
samācarācāram upāttaśastro japopavāsābhiṣavair munīnām //

kariṣyase yatra suduścarāṇi prasattaye gotrabhidas tapāṃsi
śiloccayaṃ cāruśiloccayaṃ tam eṣa kṣaṇān neṣyati guhyakas tvām //

iti bruvāṇena mahendrasūnuṃ maharṣiṇā tena tirobabhūve
taṃ rājarājānucaro 'sya sākṣāt pradeśam ādeśam ivādhitasthau //

kṛtānatir vyāhṛtasāntvavāde jātaspṛhaḥ puṇyajanaḥ sa jiṣṇau
iyāya sakhyāv iva samprasādaṃ viśvāsayaty āśu satāṃ hi yogaḥ //

athoṣṇabhāseva sumerukuñjān vihīyamānān udayāya tena
bṛhaddyutīn duḥkhakṛtātmalābhaṃ tamaḥ śanaiḥ pāṇḍusutān prapede //

asaṃśayālocitakāryanunnaḥ premṇā samānīya vibhajyamānaḥ
tulyād vibhāgād iva tanmanobhir duḥkhātibhāro 'pi laghuḥ sa mene //

dhairyeṇa viśvāsyatayā maharṣes tīvrād arātiprabhavāc ca manyoḥ
vīryaṃ ca vidvatsu sute maghonaḥ sa teṣu na sthānam avāpa śokaḥ //

tān bhūridhāmnaś caturo 'pi dūraṃ vihāya yāmān iva vāsarasya
ekaughabhūtaṃ tad aśarma kṛṣṇāṃ vibhāvarīṃ dhvāntam iva prapede //

tuṣāralekhākulitotpalābhe paryaśruṇī maṅgalabhaṅgabhīruḥ
agūḍhabhāvāpi vilokane sā na locane mīlayituṃ viṣehe //

akṛtrimapremarasābhirāmaṃ rāmārpitaṃ dṛṣṭivilobhi dṛṣṭam
manaḥprasādāñjalinā nikāmaṃ jagrāha pātheyam ivendrasūnuḥ //

dhairyāvasādena hṛtaprasādā vanyadvipeneva nidāghasindhuḥ
niruddhabāṣpodayasannakaṇṭham uvāca kṛcchrād iti rājaputrī //

magnāṃ dviṣacchadmani paṅkabhūte sambhavānāṃ bhūtim ivoddhariṣyan
ādhidviṣām ā tapasāṃ prasiddher asmad vinā mā bhṛśam unmanībhūḥ //

yaśo 'dhigantuṃ sukhalipsayā vā manuṣyasaṃkhyām ativartituṃ vā
nirutsukānām abhiyoggabhājāṃ samutsukevāṅkam upaiti siddhiḥ //

lokaṃ vidhātrā vihitasya goptuṃ kṣattrasya muṣṇan vasu jaitram ojaḥ
tejasvitāyā vijayaikavṛtter nighnan priyaṃ prāṇam ivābhimānam //

vrīḍānatair āptajanopanītaḥ saṃśayya kṛcchreṇa nṛpaiḥ prapannaḥ
vitānabhūtaṃ vitataṃ pṛthivyāṃ yaśaḥ samūhann iva digvikīrṇam //

vīryāvadāneṣu kṛtāvamarṣas tanvann abhūtām iva sampratītim
kurvan prayāmakṣayam āyatīnām arkatviṣām ahna ivāvaśeṣaḥ //

prasahya yo 'smāsu paraiḥ prayuktaḥ smartuṃ na śakyaḥ kim utādhikartum
navīkariṣyaty upaśuṣyad ārdraḥ sa tvad vinā me hṛdayaṃ nikāraḥ //

prāpto 'bhimānavyasanād asahyaṃ dantīva dantavyasanād vikāram
dviṣatpratāpāntaritorutejāḥ śaradghanākīrṇa ivādir ahnaḥ //

savrīḍamandair iva niṣkriyatvān nātyartham astrair avabhāsamānaḥ
yaśaḥkṣayakṣīṇajalārṇavābhas tvam anyam ākāram ivābhipannaḥ //

duḥśāsanāmarṣarajovikīrṇair ebhir vinārthair iva bhāgyanāthaiḥ
keśaiḥ kadarthīkṛtavīryasāraḥ kaccit sa evāsi dhanaṃjayas tvam //

sa kṣattriyas trāṇasahaḥ satāṃ yas tat kārmukaṃ karmasu yasya śaktiḥ
vahan dvayīṃ yady aphale 'rthajāte karoty asaṃskārahatām ivoktim //

vītaujasaḥ sannidhimātraśeṣā bhavatkṛtāṃ bhūtim apekṣamāṇāḥ
samānaduḥkhā iva nas tvadīyāḥ sarūpatāṃ pārtha guṇā bhajante //

ākṣipyamāṇaṃ ripubhiḥ pramādān nāgair ivālūnasaṭaṃ mṛgendram
tvāṃ dhūr iyaṃ yogyatayādhirūḍhā dīptyā dinaśrīr iva tigmaraśmim //

karoti yo 'śeṣajanātiriktāṃ sambhāvanām arthavatīṃ kriyābhiḥ
saṃsatsu jāte puruṣādhikāre na pūraṇī taṃ samupaiti saṃkhyā //

priyeṣu yaiḥ pārtha vinopapatter vicintyamānaiḥ klamam eti cetaḥ
tava prayātasya jayāya teṣāṃ kriyād aghānāṃ maghavā vighātam //

mā gāś cirāyaikacaraḥ pramādaṃ vasann asambādhaśive 'pi deśe
mātsaryarāgopahatātmanāṃ hi skhalanti sādhuṣv api mānasāni //

tad āśu kurvan vacanaṃ maharṣer manorathān naḥ saphalīkuruṣva
pratyāgataṃ tvāsmi kṛtārtham eva stanopapīḍaṃ parirabdhukāmā //

udīritāṃ tām iti yājñasenyā navīkṛtodgrāhitaviprakārām
āsādya vācaṃ sa bhṛśaṃ didīpe kāṣṭhām udīcīm iva tigmaraśmiḥ //

athābhipaśyann iva vidviṣaḥ puraḥ purodhasāropitahetisaṃhatiḥ
babhāra ramyo 'pi vapuḥ sa bhīṣaṇaṃ gataḥ kriyāṃ mantra ivābhicārikīm //

avilaṅghyavikarṣaṇaṃ paraiḥ prathitajyāravakarma kārmukam
agatāv aridṛṣṭigocaraṃ śitanistriṃśayujau maheṣudhī //

yaśaseva tirodadhan muhur mahasā gotrabhidāyudhakṣatīḥ
kavacaṃ ca saratnam udvahañ jvalitajyotir ivāntaraṃ divaḥ //

akalādhipabhṛtyadarśitaṃ śivam urvīdharavartma samprayān
hṛdayāni samāviveśa sa kṣaṇam udbāṣpadṛśāṃ tapobhṛtām //

anujagur atha divyaṃ dundubhidhvānam āśāḥ+ surakusumanipātair vyomni lakṣmīr vitene
priyam iva kathayiṣyann āliliṅga sphurantīṃ bhuvam anibhṛtavelāvīcibāhuḥ payodhiḥ //