Kiratarjuniya · Chapter 15
atha bhūtāni vārtraghna śarebhyas tatra tatrasuḥ
bheje diśaḥ parityakta maheṣvāsā ca sā camūḥ //
apaśyadbhir iveśānaṃ raṇān nivavṛte gaṇaiḥ
muhyatīva hi kṛcchreṣu sambhramajvalitaṃ manaḥ //
khaṇḍitāśaṃsayā teṣāṃ parāṅmukhatayā tayā
āviveśa kṛpā ketau kṛtoccairvānaraṃ naram //
āsthām ālambya nīteṣu vaśaṃ kṣudreṣv arātiṣu
vyaktim āyāti mahatāṃ māhātmyam anukampayā //
sa sāsiḥ sāsusūḥ sāso yeyāyeyāyayāyayaḥ
lalau līlāṃ lalo 'lolaḥ śaśīśaśiśuśīḥ śaśan //
trāsajihmaṃ yataś caitān mandam evānviyāya saḥ
nātipīḍayituṃ bhagnān icchanti hi mahaujasaḥ //
athāgre hasatā sāci sthitena sthirakīrtinā
senānyā te jagadire kiṃcidāyastacetasā //
mā vihāsiṣṭa samaraṃ samarantavyasaṃyataḥ
kṣataṃ kṣuṇṇāsuragaṇair agaṇair iva kiṃ yaśaḥ //
vivasvadaṃśusaṃśleṣa dviguṇīkṛtatejasaḥ
amī vo mogham udgūrṇā hasantīva mahāsayaḥ //
vane 'vane vanasadāṃ mārgaṃ mārgam upeyuṣām
vāṇair bāṇaiḥ samāsaktaṃ śaṅke 'śaṃ kena śāmyati //
pātitottuṅgamāhātmyaiḥ saṃhṛtāyatakīrtibhiḥ
gurvīṃ kām āpadaṃ hantuṃ kṛtam āvṛttisāhasam //
nāsuro 'yaṃ na vā nāgo dharasaṃstho na rākṣasaḥ
nā sukho 'yaṃ navābhogo dharaṇistho hi rājasaḥ //
mandam asyann iṣulatāṃ ghṛṇayā munir eṣa vaḥ
praṇudaty āgatāvajñaṃ jaghaneṣu paśūn iva //
na nonanunno 'nunneno na nā nānānanā nanu
nunno 'nunno na nunneno nānenānunnanun na nut //
varaṃ kṛtadhvastaguṇād atyantam aguṇaḥ pumān
prakṛtyā hy amaṇiḥ śreyān nālaṃkāraś cyutopalaḥ //
syandanā no caturagāḥ surebhā vāvipattayaḥ
syandanā no ca turagāḥ surebhāvā vipattayaḥ //
bhavadbhir adhunārāti parihāpitapauruṣaiḥ
hradair ivārkaniṣpītaiḥ prāptaḥ paṅko durutsahaḥ //
vetraśākakuje śaile 'leśaije 'kukaśātrave
yāta kiṃ vidiśo jetuṃ tuñjeśo divi kiṃtayā //
ayaṃ vaḥ klaibyam āpannān dṛṣṭapṛṣṭhān arātinā
icchatīśaś cyutācārān dārān iva nigopitum //
nanu ho mathanā rāgho ghorā nāthamaho nu na
tayadātavadā bhīmā mābhīdā bata dāyata //
kiṃ tyaktāpāstadevatva mānuṣyakaparigrahaiḥ
jvalitānyaguṇair gurvī sthitā tejasi mānyatā //
niśitāsirato 'bhīko nyejate 'maraṇā rucā
sārato na virodhī naḥ svābhāso bharavān uta //
tanuvārabhaso bhāsvān adhīro 'vinatorasā
cāruṇā ramate janye ko 'bhīto rasitāśini //
nirbhinnapātitāśvīya niruddharathavartmani
hatadvipanagaṣṭhyūta rudhirāmbunadākule //
devākānini kāvāde vāhikāsvasvakāhi vā
kākārebhabhare kākā nisvabhavyavyabhasvani //
pranṛttaśavavitrasta turagākṣiptasārathau
mārutāpūrṇatūṇīra vikruṣṭahatasādini //
sasattvaratide nityaṃ sadarāmarṣanāśini
tvarādhikakasannāde ramakatvam akarṣati //
āsure lokavitrāsa vidhāyini mahāhave
yuṣmābhir unnatiṃ nītaṃ nirastam iha pauruṣam //
iti śāsati senānyāṃ gacchatas tān anekadhā
niṣidhya hasatā kiṃcit tatra tasthe 'ndhakāriṇā //
munīṣudahanātaptāṃl lajjayā nivivṛtsataḥ
śivaḥ prahlādayāmāsa tān niṣedhahimāmbunā //
dūnās te 'ribalād ūnā nirebhā bahu menire
bhītāḥ śitaśarābhītāḥ śaṃkaraṃ tatra śaṃkaram //
maheṣujaladhau śatror vartamānā duruttare
prāpya pāram iveśānam āśaśvāsa patākinī //
sa babhāra raṇāpetāṃ camūṃ paścād avasthitām
puraḥ sūryād upāvṛttāṃ chāyām iva mahātaruḥ //
muñcatīśe śarāñ jiṣṇau pinākasvanapūritaḥ
dadhvāna dhvanayann āśāḥ sphuṭann iva dharādharaḥ //
tadgaṇā dadṛśur bhīmaṃ citrasaṃsthā ivācalāḥ
vismayena tayor yuddhaṃ citrasaṃsthā ivācalāḥ //
parimohayamāṇena śikṣālāghavalīlayā
jaiṣṇavī viśikhaśreṇī parijahre pinākinā //
avadyan patriṇaḥ śambhoḥ sāyakair avasāyakaiḥ
pāṇḍavaḥ paricakrāma śikṣayā raṇaśikṣayā //
cāracuñcuś cirārecī cañcaccīrarucā rucaḥ
cacāra ruciraś cāru cārair ācāracañcuraḥ //
sphuratpiśaṅgamaurvīkaṃ dhunānaḥ sa bṛhaddhanuḥ
dhṛtolkānalayogena tulyam aṃśumatā babhau //
pārthabāṇāḥ paśupater āvavrur viśikhāvalim
payomuca ivārandhrāḥ sāvitrīm aṃśusaṃhatim //
śaravṛṣṭiṃ vidhūyorvīm udastāṃ savyasācinā
rurodha mārgaṇair mārgaṃ tapanasya trilocanaḥ //
tena vyātenire bhīmā bhīmārjanaphalānanāḥ
na nānukampya viśikhāḥ śikhādharajavāsasaḥ //
dyuviyadgāminī tāra saṃrāvavihataśrutiḥ
haimīṣumālā śuśubhe vidyutām iva saṃhatiḥ //
vilaṅghya patriṇāṃ paṅktiṃ bhinnaḥ śivaśilīmukhaiḥ
jyāyo vīryaṃ samāśritya na cakampe kapidhvajaḥ //
jagatīśaraṇe yukto harikāntaḥ sudhāsitaḥ
dānavarṣīkṛtāśaṃso nāgarāja ivābabhau //
viphalīkṛtayatnasya kṣatabāṇasya śambhunā
gāṇḍīvadhanvanaḥ khebhyo niścacāra hutāśanaḥ //
sa piśaṅgajaṭāvaliḥ kirann urutejaḥ parameṇa manyunā
jvalitauṣadhijātavedasā himaśailena samaṃ vididyute //
śataśo viśikhān avadyate bhṛśam asmai raṇavegaśāline
prathayann anivāryavīryatāṃ prajigāyeṣum aghātukaṃ śivaḥ //
śambho dhanurmaṇḍalataḥ pravṛttaṃ taṃ maṇḍalād aṃśum ivāṃśubhartuḥ
nivārayiṣyan vidadhe sitāśvaḥ śilīmukhacchāyavṛtāṃ dharitrīm //
ghanaṃ vidāryārjunabāṇapūgaṃ sasārabāṇo 'yug alocanasya
ghanaṃ vidāryārjunabāṇapūgaṃ sasāra bāṇo 'yugalocanasya //
rujan pareṣūn bahudhāśupātino muhuḥ śaraughair apavārayan diśaḥ
calācalo 'neka iva kriyāvaśān maharṣisaṃghair bubudhe dhanaṃjayaḥ //
vikāśam īyur jagatīśamārgaṇā vikāśam īyur jagatīśamārgaṇāḥ
vikāśam īyur jagatīśamārgaṇā vikāśam īyur jagatīśamārgaṇāḥ //
sampaśyatām iti śivena vitāyamānaṃ lakṣmīvataḥ kṣitipates tanayasya vīryam
aṅgāny abhinnam api tattvavidāṃ munīnāṃ romāñcam añcitataraṃ bibharāmbabhūvuḥ //
Original text: Kirātārjunīya · Edition: the text commented on by Mallinātha, also as regards e.g. word-division; note that there are often other possible word-divisions (especially in the citra-verses of sarga 15) and quite a few variants in the texts of other commentators. · Data entry Harunaga Isaacson · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0