Kiratarjuniya · Chapter 12
atha vāsavasya vacanena ruciravadanas trilocanam
klāntirahitam abhirādhayituṃ vidhivat tapāṃsi vidadhe dhanaṃjayaḥ //
abhiraśmimāli vimalasya dhṛtajayadhṛter anāśuṣaḥ
tasya bhuvi bahutithās tithayaḥ pratijagmur ekacaraṇaṃ niṣīdataḥ //
vapurindriyopatapaneṣu satatam asukheṣu pāṇḍavaḥ
vyāpa nagapatir iva sthiratāṃ mahatāṃ hi dhairyam avibhāvyavaibhavam //
na papāta saṃnihitapakti surabhiṣu phaleṣu mānasam
tasya śucini śiśire ca payasy amṛtāyate hi sutapaḥ sukarmaṇām //
na visismiye na viṣasāda muhur alasatāṃ nu cādade
sattvam urudhṛti rajastamasī na hataḥ sma tasya hataśaktipelave //
tapasā kṛśaṃ vapur uvāha sa vijitajagattrayodayam
trāsajananam api tattvavidāṃ kim ivāsti yan na sukaraṃ manasvibhiḥ //
jvalato 'nalād anuniśītham adhikarucir ambhasāṃ nidheḥ
dhairyaguṇam avajayan vijayī dadṛśe samunnatataraḥ sa śailataḥ //
japataḥ sadā japam upāṃśu vadanam abhito visāribhiḥ
tasya daśanakiraṇaiḥ śuśubhe pariveṣabhīṣaṇam ivārkamaṇḍalam //
kavacaṃ sa bibhrad upavīta padanihitasajyakārmukaḥ
śailapatir iva mahendradhanuḥ parivītabhīmagahano vididyute //
praviveśa gām iva kṛśasya niyamasavanāya gacchataḥ
tasya padavinamito himavān gurutāṃ nayanti hi guṇā na saṃhatiḥ //
parikīrṇam udyatabhujasya bhuvanavivare durāsadam
jyotir upari śiraso vitataṃ jagṛhe nijān munidivaukasāṃ pathaḥ //
rajanīṣu rājatanayasya bahulasamaye 'pi dhāmabhiḥ
bhinnatimiranikaraṃ na jahe śaśiraśmisaṃgamayujā nabhaḥ śriyā //
mahatā mayūkhanicayena śamitaruci jiṣṇujanmanā
hrītam iva nabhasi vītamale na virājate sma vapur aṃśumālinaḥ //
tam udīritāruṇajaṭāṃśum adhiguṇaśarāsanaṃ janāḥ
rudram anuditalalāṭadṛśaṃ dadṛśur mimanthiṣum ivāsurīḥ purīḥ //
marutāṃ patiḥ svid ahimāṃśur uta pṛthuśikhaḥ śikhī tapaḥ
taptum asukaram upakramate na jano 'yam ity avayaye sa tāpasaiḥ //
na dadāha bhūruhavanāni haritanayadhāma dūragam
na sma nayati pariśoṣam apaḥ susahaṃ babhūva na ca siddhatāpasaiḥ //
vinayaṃ guṇā iva vivekam apanayabhidaṃ nayā iva
nyāyam avadhaya ivāśaraṇāḥ śaraṇaṃ yayuḥ śivam atho maharṣayaḥ //
parivītam aṃśubhir udasta dinakaramayūkhamaṇḍalaiḥ
śambhum upahatadṛśaḥ sahasā na ca te nicāyitum abhiprasehire //
atha bhūtabhavyabhavadīśam abhimukhayituṃ kṛtastavāḥ
tatra mahasi dadṛśuḥ puruṣaṃ kamanīyavigraham ayugmalocanam //
kakude vṛṣasya kṛtabāhum akṛśapariṇāhaśālini
sparśasukham anubhavantam umā kucayugmamaṇḍala ivārdracandane //
sthitam unnate tuhinaśaila śirasi bhuvanātivartinā
sādrijaladhijalavāhapathaṃ sadigaśnuvānam iva viśvam ojasā //
anujānumadhyamavasakta vitatavapuṣā mahāhinā
lokam akhilam iva bhūmibhṛtā ravitejasām avadhinādhiveṣṭitam //
pariṇāhinā tuhinarāśi viśadam upavītasūtratām
nītam uragam anurañjayatā śitinā galena vilasanmarīcinā //
plutamālatīsitakapāla kamudam uparuddhamūrdhajam
śeṣam iva surasaritpayasāṃ śirasā visāri śaśidhāma bibhratam //
munayas tato 'bhimukham etya nayanavinimeṣanoditāḥ
pāṇḍutanayatapasā janitaṃ jagatām aśarma bhṛśam ācacakṣire //
tarasaiva ko 'pi bhuvanaika puruṣa puruṣas tapasyati
jyotiramalavapuṣo 'pi raver abhibhūya vṛtra iva bhīmavigrahaḥ //
sa dhanurmaheṣudhi nibharti kavacam asitam uttamaṃ jaṭāḥ
valkam ajinam iti citram idaṃ munitāvirodhi na ca nāsya rājate //
calane 'vaniś calati tasya karaṇaniyame sadiṅmukham
stambham anubhavati śāntamarud grahatārakāgaṇayutaṃ nabhastalam //
sa tadojasā vijitasāram amaraditijopasaṃhitam
viśvam idam apidadhāti purā kim ivāsti yan na tapasām aduṣkaram //
vijigīṣate yadi jaganti yugapad atha saṃjihīrṣati
prāptum abhavam abhivāñchati vā vayam asya no viṣahituṃ kṣamā rucaḥ //
kim upekṣase kathaya nātha na tava viditaṃ na kiṃcana
trātum alam abhayadārhasi nas tvayi mā sma śāsati bhavatparābhavaḥ //
iti gāṃ vidhāya virateṣu muniṣu vacanaṃ samādade
bhinnajaladhijalanādaguru dhvanayan diśāṃ vivaram andhakāntakaḥ //
badarītapovananivāsa niratam avagāta mānyathā
dhātur udayanidhane jagatāṃ naram aṃśam ādipuruṣasya gāṃ gatam //
dviṣataḥ parāsisiṣur eṣa sakalabhuvanābhitāpinaḥ
krāntakuliśakaravīryabalān madupāsanaṃ vihitavān mahat tapaḥ //
ayam acyutaś ca vacanena sarasiruhajanmanaḥ prajāḥ
pātum asuranidhanena vibhū bhuvam abhyupetya manujeṣu tiṣṭhataḥ //
surakṛtyam etad avagamya nipuṇam iti mūkadānavaḥ
hantum abhipatati pāṇḍusutaṃ tvarayā tad atra saha gamyatāṃ mayā //
vivare 'pi nainam anigūḍham abhibhavitum eṣa pārayan
pāpaniratir aviśaṅkitayā vijayaṃ vyavasyati varāhamāyayā //
nihate viḍambitakirāta nṛpativapuṣā ripau mayā
muktaniśitaviśikhaḥ prasabhaṃ mṛgayāvivādam ayam ācariṣyati //
tapasā nipīḍitakṛśasya virahitasahāyasampadaḥ
sattvavihitam atulaṃ bhujayor balam asya paśyata mṛdhe 'dhikupyataḥ //
iti tān udāram anunīya viṣamaharicandanālinā
gharmajanitapulakena lasad gajamauktikāvaliguṇena vakṣasā //
vadanena puṣpitalatānta niyamitavilambitamaulinā
bibhrad aruṇanayanena rucaṃ śikhipicchalāñchitakapolabhittinā //
bṛhadudvahañ jaladanādi dhanur upahitaikamārgaṇam
meghanicaya iva saṃvavṛte ruciraḥ kirātapṛtanāpatiḥ śivaḥ //
anukūlam asya ca vicintya gaṇapatibhir āttavigrahaiḥ
śūlaparaśuśaracāpabhṛtair mahatī vanecaracamūr vinirmame //
viracayya kānanavibhāgam anugiram atheśvarājñayā
bhīmaninadapihitorubhuvaḥ parito 'padiśya mṛgayāṃ pratasthire //
kṣubhitābhiniḥsṛtavibhinna śakunimṛgayūthaniḥsvanaiḥ
pūrṇapṛthuvanaguhāvivaraḥ sahasā bhayād iva rarāsa bhūdharaḥ //
na virodhinī ruṣam iyāya pathi mṛgavihaṅgasaṃhatiḥ
ghnanti sahajam api bhūribhiyaḥ samam āgatāḥ sapadi vairam āpadaḥ //
camarīgaṇair gaṇabalasya balavati bhaye 'py upasthite
vaṃśavitatiṣu viṣaktapṛthu priyabālavāladhibhir ādade dhṛtiḥ //
harasainikāḥ pratibhaye 'pi gajamadasugandhikesaraiḥ
svastham abhidadṛśire sahasā pratibodhajṛmbhamukhair mṛgādhipaiḥ //
bibharāṃbabhūvur apavṛtta jaṭharaśapharīkulākulāḥ
paṅkaviṣamitataṭāḥ saritaḥ karirugṇacandanarasāruṇaṃ payaḥ //
mahiṣakṣatāgurutamāla naladasurabhiḥ sadāgatiḥ
vyastaśukanibhaśilākusumaḥ praṇudan vavau vanasadāṃ pariśramam //
mathitāmbhaso rayavikīrṇa mṛditakadalīgavedhukāḥ
klāntajalaruhalatāḥ sarasīr vidadhe nidāgha iva sattvasamplavaḥ //
iti cālayann acalasānu vanagahanajān umāpatiḥ
prāpa muditahariṇīdaśana kṣatavīrudhaṃ vasatim aindrasūnavīm //
sa tam āsasāda ghananīlam abhimukham upasthitaṃ muneḥ
pitranikaṣaṇavibhinnabhuvaṃ danujaṃ dadhānam atha saukaraṃ vapuḥ //
kacchānte surasarito nidhāya senām anvatiḥ sakatipayaiḥ kirātavaryaiḥ
pracchannas tarugahanaiḥ sagulmajālair lakṣmīvān anupadam asya sampratasthe //
Original text: Kirātārjunīya · Edition: the text commented on by Mallinātha, also as regards e.g. word-division; note that there are often other possible word-divisions (especially in the citra-verses of sarga 15) and quite a few variants in the texts of other commentators. · Data entry Harunaga Isaacson · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0