Language

ENहिગુ
Scripture Library

Kiratarjuniya · Chapter 13

13.1

vapuṣāṃ parameṇa bhūdharāṇām atha sambhāvyaparākramaṃ vibhede
mṛgam āśu vilokayāṃcakāra sthiradaṃṣṭrogramukhaṃ mahendrasūnuḥ //

13.2

sphuṭabaddhasaṭonnatiḥ sa dūrād abhidhāvann avadhīritānyakṛtyaḥ
jayam icchati tasya jātaśaṅke manasīmaṃ muhur ādade vitarkam //

13.3

ghanapotravidīrṇaśālamūlo nibiḍaskandhanikāṣarugṇavapraḥ
ayam ekacaro 'bhivartate māṃ samarāyeva samājuhūṣamāṇaḥ //

13.4

iha vītabhayās taponubhāvāj jahati vyālamṛgāḥ pareṣu vṛttim
mayi tāṃ sutarām ayaṃ vidhatte vikṛtiḥ kiṃ nu bhaved iyaṃ nu māyā //

13.5

athavaiṣa kṛtajñayeva pūrvaṃ bhṛśam āsevitayā ruṣā na muktaḥ
avadhūya virodhinīḥ kim ārān mṛgajātīr abhiyāti māṃ javena //

13.6

na mṛgaḥ khalu ko 'py ayaṃ jighāṃsuḥ skhalati hy atra tathā bhṛśaṃ mano me
vimalaṃ kaluṣībhavac ca cetaḥ kathayaty eva hitaiṣiṇaṃ ripuṃ vā //

13.7

munir asmi nirāgasaḥ kuto me bhayam ity eṣa na bhūtaye 'bhimānaḥ
paravṛddhiṣu baddhamatsarāṇāṃ kim iva hy asti durātmanām alaṅghyam //

13.8

danujaḥ svid ayaṃ kṣapācaro vā vanaje neti balaṃ bad asti sattve
abhibhūya tathā hi meghanīlaḥ sakalaṃ kampayatīva śailarājam //

13.9

ayam eva mṛgavyasattrakāmaḥ prahariṣyan mayi māyayā śamasthe
pṛthubhir dhvajinīsravair akārṣīc cakitodbhrāntamṛgāṇi kānanāni //

13.10

bahuśaḥ kṛtasatkṛter vidhātuṃ priyam icchann athavā suyodhanasya
kṣubhitaṃ vanagocarābhiyogād gaṇam āśiśriyad ākulaṃ tiraścām //

13.11

avalīḍhasanābhir aśvasenaḥ prasabhaṃ khāṇḍavajātavedasā vā
pratikartum upāgataḥ samanyuḥ kṛtamanyur yadi vā vṛkodareṇa //

13.12

balaśālitayā yathā tathā vā dhiyam ucchedaparāmayaṃ dadhānaḥ
niyamena mayā nibarhaṇīyaḥ paramaṃ lābham arātibhaṅgam āhuḥ //

13.13

kuru tāta tapāṃsy amārgadāyī vijayāyety alam anvaśān munir mām
balinaś ca vadhād ṛte 'sya śakyaṃ vrasaṃrakṣaṇam anyathā na kartum //

13.14

iti tena vicintya cāpanāma prathamaṃ pauruṣacihnam ālalambe
upalabdhaguṇaḥ parasya bhede sacivaḥ śuddha ivādade ca bāṇaḥ //

13.15

anubhāvavatā guru sthiratvād avisaṃvādi dhanur dhanaṃjayena
svabalavyasane 'pi pīḍyamānaṃ guṇavan mitram ivānatiṃ prapede //

13.16

pravikarṣaninādabhinnarandhraḥ padaviṣṭambhanipīḍitas tadānīm
adhirohati gāṇḍivaṃ maheṣau sakalaḥ saṃśayam āruroha śailaḥ //

13.17

dadṛśe 'tha savismayaṃ śivena sthirapūrṇāyatacāpamaṇḍalasthaḥ
racitas tisṛṇāṃ purāṃ vidhātuṃ vadham ātmeva bhayānakaḥ pareṣām //

13.18

vicakarṣa ca saṃhiteṣur uccaiś caraṇāskandananāmitācalendraḥ
dhanurāyatabhogavāsukijyā vadanagranthivimuktavahni śambhuḥ //

13.19

sa bhavasya bhavakṣayaikahetoḥ sitasapteś ca vidhāsyatoḥ sahārtham
ripur āpa parābhavāya madhyaṃ prakṛtipratyayayor ivānubandhaḥ //

13.20

atha dīpitavārivāhavartmā ravavitrāsitavāraṇād avāryaḥ
nipapāta javādiṣu pinākān mahato 'bhrād iva vaidyutaḥ kṛśānuḥ //

13.21

vrajato 'sya bṛhat patattrajanmā kṛtatārkṣyopanipātavegaśaṅkaḥ
pratinādamahān mahoragāṇāṃ hṛdayaśrotrabhid utpapāta nādaḥ //

13.22

nayanād iva śūlinaḥ pravṛttair manaso 'py āśutaraṃ yataḥ piśaṅgaiḥ
vidadhe vilasattaḍillatābhaiḥ kiraṇair vyomani mārgaṇasya mārgaḥ //

13.23

apayan dhanuṣaḥ śivāntikasthair vivaresadbhir abhikhyayā jihānaḥ
yugapad dadṛśe viśan varāhaṃ tadupoḍhaiś ca nabhaścaraiḥ pṛṣatkaḥ //

13.24

sa tamālanibhe ripau surāṇāṃ ghananīhāra ivāviṣaktavegaḥ
bhayaviplutam īkṣito nabhaḥsthair jagatīṃ grāha ivāpagāṃ jagāhe //

13.25

sapadi priyarūpaparvarekhaḥ sitalohāgranakhaḥ kham āsasāda
kupitāntakatarjanāṅguliśrīr vyathayan prāṇabhṛtaḥ kapidhvajeṣu //

13.26

paramāstraparigrahorutejaḥ sphuradulkākṛti vikṣipan vaneṣu
sa javena patan paraḥśatānāṃ patatāṃ vrāta ivāravaṃ vitene //

13.27

avibhāvitaniṣkramaprayāṇaḥ śamitāyāma ivātiraṃhasā saḥ
saha pūrvataraṃ nu cittavṛtter apatitvā nu cakāra lakṣyabhedam //

13.28

sa vṛṣadhvajasāyakāvabhinnaṃ jayahetuḥ pratikāyam eṣaṇīyam
laghu sādhayituṃ śaraḥ prasehe vidhinevārtham udīritaṃ prayatnaḥ //

13.29

avivekavṛthāśramāv ivārthaṃ kṣayalobhāv iva saṃśritānurāgam
vijigīṣum ivānayapramādāv avasādaṃ viśikhau vininyatus tam //

13.30

atha dīrghatamaṃ tamaḥ pravekṣyan sahasā rugṇrayaḥ sa sambhrameṇa
nipatantam ivoṣṇaraśmim urvyāṃ valayībhūtataruṃ dharāṃ ca mene //

13.31

sa gataḥ kṣitim uṣṇaśoṇitārdraḥ khuradaṃṣṭrāgranipātadāritāśmā
asubhiḥ kṣaṇam īkṣitendrasūnir vihitāmarṣagurudhvanir nirāse //

13.32

sphuṭapauruṣam āpapāta pārthas tam atha prājyaśaraḥ śaraṃ jighṛkṣuḥ
na tathā kṛtavedināṃ kariṣyan priyatām eti yathā kṛtāvadānaḥ //

13.33

upakāra ivāsati prayuktaḥ sthitim aprāpya mṛge gataḥ praṇāśam
kṛtaśaktir avāṅmukho gurutvāj janitavrīḍa ivātmapauruṣeṇa //

13.34

sa samuddharatā vicintya tena svarucaṃ kīrtim ivottamāṃ dadhānaḥ
anuyukta iva svavārtam uccaiḥ parirebhe nu bhṛśaṃ vilocanābhyām //

13.35

tatra kārmukabhṛtaṃ mahābhujaḥ paśyati sma sahasā vanecaram
saṃnikāśayitum agrataḥ sthitaṃ śāsanaṃ kusumacāpavidviṣaḥ //

13.36

sa prayujya tanaye mahīpater ātmajātisadṛśīṃ kilānatim
sāntvapūrvam abhinītihetukaṃ vaktum ittham upacakrame vacaḥ //

13.37

śāntatā vinayayogi mānasaṃ bhūridhāma vimalaṃ tapaḥ śrutam
prāha te nu sadṛśī divaukasām anvavāyam avadātam ākṛtiḥ //

13.38

dīpitas tvam anubhāvasampadā gauraveṇa laghayan mahībhṛtaḥ
rājase munir apīha kārayann ādhipatyam iva śātamanyavam //

13.39

tāpaso 'pi vibhutām upeyivān āspadaṃ tvam asi sarvasampadām
dṛśyate hi bhavato vinā janair anvitasya sacivair iva dyutiḥ //

13.40

vismayaḥ ka iva vā jayaśriyā naiva muktir api te davīyasī
īpsitasya na bhaved upāśrayaḥ kasya nirjitarajastamoguṇaḥ //

13.41

hrepayann ahimatejasaṃ tviṣā sa tvam ittham upapannapauruṣaḥ
hartum arhasi varāhabhedinaṃ nainam asmadadhipasya sāyakam //

13.42

smaryate tanubhṛtāṃ sanātanaṃ nyāyyam ācaritam uttamair nṛbhiḥ
dhvaṃsate yadi bhavādṛśas tataḥ kaḥ prayātu vada tena vartmanā //

13.43

ākumāram upadeṣṭum icchavaḥ saṃnivṛttim apathān mahāpadaḥ
yogaśaktijitajanmamṛtyavaḥ śīlayanti yatayaḥ suśīlatām //

13.44

tiṣṭhatāṃ tapasi puṇyam āsajan sampado 'nuguṇayan sukhaiṣiṇām
yogināṃ pariṇaman vimuktaye kena nāstu vinayaḥ satāṃ priyaḥ //

13.45

nūnam atrabhavataḥ śarākṛtiṃ sarvathāyam anuyāti sāyakaḥ
so 'yam ity anupapannasaṃśayaḥ kāritas tvam apathe padaṃ yayā //

13.46

anyadīyaviśikhe na kevalaṃ niḥspṛhasya bhavitavyam āhṛte
nighnataḥ paranibarhitaṃ mṛgaṃ vrīḍitavyam api te sacetasaḥ //

13.47

saṃtataṃ niśamayanta utsukā yaiḥ prayānti mudam asya sūrayaḥ
kīrtitāni hasite 'pi tāni yaṃ vrīḍayanti caritāni māninam //

13.48

anyadoṣam iva saḥ svakaṃ guṇaṃ khyāpayet katham adhṛṣṭatājaḍaḥ
ucyate sa khalu kāryavattayā dhig vibhinnabudhasetum arthitām //

13.49

durvacaṃ tad atha mā sma bhūn mṛgas tvāv asau yad akariṣyad ojasā
nainam āśu yadi vāhinīpatiḥ pratyapatsyata śitena pattriṇā //

13.50

ko nv imaṃ harituraṅgam āyudha stheyasīṃ dadhatam aṅgasaṃhatim
vegavattaramṛte camūpater hantum arhati śareṇa daṃṣṭriṇam //

13.51

mitram iṣṭam upakāri saṃśaye medinīpatir ayaṃ tathā ca te
taṃ virodhya bhavatā nirāsi mā sajjanaikavasatiḥ kṛtajñatā //

13.52

labhyam ekasukṛtena durlabhā rakṣitāram asurakṣyabhūtayaḥ
svantam antavirasā jigīṣatāṃ mitralābham anu lābhasampadaḥ //

13.53

cañcalaṃ vasu nitāntam unnatā medinīm api haranty arātayaḥ
bhūdharasthiram upeyam āgataṃ māvamaṃsta suhṛdaṃ mahīpatim //

13.54

jetum eva bhavatā tapasyate nāyudhāni dadhate mumukṣavaḥ
prāpsyate ca sakalaṃ mahībhṛtā saṃgatena tapasaḥ phalaṃ tvayā //

13.55

vājibhūmir ibharājakānanaṃ santi ratnanicayāś ca bhūriśaḥ
kāñcanena kim ivāsya pattriṇā kevalaṃ na sahate vilaṅghanam //

13.56

sāvalepam upalipsate parair abhyupaiti vikṛtiṃ rajasy api
arthitas tu na mahān samīhate jīvitaṃ kimu dhanaṃ dhanāyitum //

13.57

tat tadīyaviśikhātisarjanād astu vāṃ guru yadṛcchayāgatam
rāghavaplavagarājayor iva prema yuktam itaretarāśrayam //

13.58

nābhiyoktum anṛtaṃ tvam iṣyate kas tapasviviśikheṣu cādaraḥ
santi bhūbhṛti śarā hi naḥ pare ye parākramavasūni vajriṇaḥ //

13.59

mārgaṇair atha tava prayojanaṃ nāthase kimu patiṃ na bhūbhṛtaḥ
tvadvidhaṃ suhṛdam etya sa arthinaṃ kiṃ na yacchati vijitya medinīm //

13.60

tena sūrir upakāritādhanaḥ kartum icchati na yācitaṃ vṛthā
sīdatām anubhavann ivārthināṃ veda yat praṇayabhaṅgavedanām //

13.61

śaktir arthapatiṣu svayaṃgrahaṃ prema kārayati vā niratyayam
kāraṇadvayam idaṃ nirasyataḥ prārthanādhikabale vipatphalā //

13.62

astravedam adhigamya tattvataḥ kasya ceha bhujavīryaśālinaḥ
jāmadagnyam apahāya gīyate tāpaseṣu caritārtham āyudham //

13.63

abhyaghāni municāpalāt tvayā yan mṛgaḥ kṣitipateḥ parigrahaḥ
akṣamiṣṭa tad ayaṃ pramādyatāṃ saṃvṛṇoti khalu doṣam ajñatā //

13.64

janmaveṣatapasāṃ virodhinīṃ mā kṛthāḥ punar amūm apakriyām
āpad ety ubhayalokadūṣaṇī vartamānam apathe hi durmatim //

13.65

yaṣṭum icchasi pitṝn na sāmprataṃ saṃvṛto 'rcicayiṣur divaukasaḥ
dātum eva padavīm api kṣamaḥ kiṃ mṛge 'ṅga viśikhaṃ nyavīviśaḥ //

13.66

sajjano 'si vijahīhi cāpalaṃ sarvadā ka iva vā sahiṣyate
vāridhīn iva yugāntavāyavaḥ kṣobhayanty anibhṛtā gurūn api //

13.67

astravedavid ayaṃ mahīpatiḥ parvatīya iti māvajīgaṇaḥ
gopituṃ bhuvam imāṃ marutvatā śailavāsam anunīya lambhitaḥ //

13.68

tat titikṣitam idaṃ mayā muner ity avocata vacaś camūpatiḥ
bāṇam atrabhavate nijaṃ diśann āpnuhi tvam api sarvasampadaḥ //

13.69

ātmanīnam upatiṣṭhate guṇāḥ sambhavanti viramanti cāpadaḥ
ity anekaphalabhāji mā sma bhūd arthitā katham ivāryasaṃgame //

13.70

dṛśyatām ayam anokahāntare tigmahetipṛtanābhir anvitaḥ
sāhivīcir iva sindhur uddhato bhūpatiḥ samayasetuvāritaḥ //

13.71

sajyaṃ dhanur vahati yo 'hipatisthavīyaḥ stheyāñ jayan harituraṅgamaketulakṣmīm
asyānukūlaya matiṃ matimann anena sakhyā sukhaṃ samabhiyāsyasi cintitāni //

Original text: Kirātārjunīya · Edition: the text commented on by Mallinātha, also as regards e.g. word-division; note that there are often other possible word-divisions (especially in the citra-verses of sarga 15) and quite a few variants in the texts of other commentators. · Data entry Harunaga Isaacson · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc