किरातार्जुनीय · अध्याय 12

अथ वासवस्य वचनेन रुचिरवदनस् त्रिलोचनम्
क्लान्तिरहितम् अभिराधयितुं विधिवत् तपांसि विदधे धनंजयः ॥

अभिरश्मिमालि विमलस्य धृतजयधृतेर् अनाशुषः
तस्य भुवि बहुतिथास् तिथयः प्रतिजग्मुर् एकचरणं निषीदतः ॥

वपुरिन्द्रियोपतपनेषु सततम् असुखेषु पाण्डवः
व्याप नगपतिर् इव स्थिरतां महतां हि धैर्यम् अविभाव्यवैभवम् ॥

न पपात संनिहितपक्ति सुरभिषु फलेषु मानसम्
तस्य शुचिनि शिशिरे च पयस्य् अमृतायते हि सुतपः सुकर्मणाम् ॥

न विसिस्मिये न विषसाद मुहुर् अलसतां नु चाददे
सत्त्वम् उरुधृति रजस्तमसी न हतः स्म तस्य हतशक्तिपेलवे ॥

तपसा कृशं वपुर् उवाह स विजितजगत्त्रयोदयम्
त्रासजननम् अपि तत्त्वविदां किम् इवास्ति यन् न सुकरं मनस्विभिः ॥

ज्वलतो ऽनलाद् अनुनिशीथम् अधिकरुचिर् अम्भसां निधेः
धैर्यगुणम् अवजयन् विजयी ददृशे समुन्नततरः स शैलतः ॥

जपतः सदा जपम् उपांशु वदनम् अभितो विसारिभिः
तस्य दशनकिरणैः शुशुभे परिवेषभीषणम् इवार्कमण्डलम् ॥

कवचं स बिभ्रद् उपवीत पदनिहितसज्यकार्मुकः
शैलपतिर् इव महेन्द्रधनुः परिवीतभीमगहनो विदिद्युते ॥

प्रविवेश गाम् इव कृशस्य नियमसवनाय गच्छतः
तस्य पदविनमितो हिमवान् गुरुतां नयन्ति हि गुणा न संहतिः ॥

परिकीर्णम् उद्यतभुजस्य भुवनविवरे दुरासदम्
ज्योतिर् उपरि शिरसो विततं जगृहे निजान् मुनिदिवौकसां पथः ॥

रजनीषु राजतनयस्य बहुलसमये ऽपि धामभिः
भिन्नतिमिरनिकरं न जहे शशिरश्मिसंगमयुजा नभः श्रिया ॥

महता मयूखनिचयेन शमितरुचि जिष्णुजन्मना
ह्रीतम् इव नभसि वीतमले न विराजते स्म वपुर् अंशुमालिनः ॥

तम् उदीरितारुणजटांशुम् अधिगुणशरासनं जनाः
रुद्रम् अनुदितललाटदृशं ददृशुर् मिमन्थिषुम् इवासुरीः पुरीः ॥

मरुतां पतिः स्विद् अहिमांशुर् उत पृथुशिखः शिखी तपः
तप्तुम् असुकरम् उपक्रमते न जनो ऽयम् इत्य् अवयये स तापसैः ॥

न ददाह भूरुहवनानि हरितनयधाम दूरगम्
न स्म नयति परिशोषम् अपः सुसहं बभूव न च सिद्धतापसैः ॥

विनयं गुणा इव विवेकम् अपनयभिदं नया इव
न्यायम् अवधय इवाशरणाः शरणं ययुः शिवम् अथो महर्षयः ॥

परिवीतम् अंशुभिर् उदस्त दिनकरमयूखमण्डलैः
शम्भुम् उपहतदृशः सहसा न च ते निचायितुम् अभिप्रसेहिरे ॥

अथ भूतभव्यभवदीशम् अभिमुखयितुं कृतस्तवाः
तत्र महसि ददृशुः पुरुषं कमनीयविग्रहम् अयुग्मलोचनम् ॥

ककुदे वृषस्य कृतबाहुम् अकृशपरिणाहशालिनि
स्पर्शसुखम् अनुभवन्तम् उमा कुचयुग्ममण्डल इवार्द्रचन्दने ॥

स्थितम् उन्नते तुहिनशैल शिरसि भुवनातिवर्तिना
साद्रिजलधिजलवाहपथं सदिगश्नुवानम् इव विश्वम् ओजसा ॥

अनुजानुमध्यमवसक्त विततवपुषा महाहिना
लोकम् अखिलम् इव भूमिभृता रवितेजसाम् अवधिनाधिवेष्टितम् ॥

परिणाहिना तुहिनराशि विशदम् उपवीतसूत्रताम्
नीतम् उरगम् अनुरञ्जयता शितिना गलेन विलसन्मरीचिना ॥

प्लुतमालतीसितकपाल कमुदम् उपरुद्धमूर्धजम्
शेषम् इव सुरसरित्पयसां शिरसा विसारि शशिधाम बिभ्रतम् ॥

मुनयस् ततो ऽभिमुखम् एत्य नयनविनिमेषनोदिताः
पाण्डुतनयतपसा जनितं जगताम् अशर्म भृशम् आचचक्षिरे ॥

तरसैव को ऽपि भुवनैक पुरुष पुरुषस् तपस्यति
ज्योतिरमलवपुषो ऽपि रवेर् अभिभूय वृत्र इव भीमविग्रहः ॥

स धनुर्महेषुधि निभर्ति कवचम् असितम् उत्तमं जटाः
वल्कम् अजिनम् इति चित्रम् इदं मुनिताविरोधि न च नास्य राजते ॥

चलने ऽवनिश् चलति तस्य करणनियमे सदिङ्मुखम्
स्तम्भम् अनुभवति शान्तमरुद् ग्रहतारकागणयुतं नभस्तलम् ॥

स तदोजसा विजितसारम् अमरदितिजोपसंहितम्
विश्वम् इदम् अपिदधाति पुरा किम् इवास्ति यन् न तपसाम् अदुष्करम् ॥

विजिगीषते यदि जगन्ति युगपद् अथ संजिहीर्षति
प्राप्तुम् अभवम् अभिवाञ्छति वा वयम् अस्य नो विषहितुं क्षमा रुचः ॥

किम् उपेक्षसे कथय नाथ न तव विदितं न किंचन
त्रातुम् अलम् अभयदार्हसि नस् त्वयि मा स्म शासति भवत्पराभवः ॥

इति गां विधाय विरतेषु मुनिषु वचनं समाददे
भिन्नजलधिजलनादगुरु ध्वनयन् दिशां विवरम् अन्धकान्तकः ॥

बदरीतपोवननिवास निरतम् अवगात मान्यथा
धातुर् उदयनिधने जगतां नरम् अंशम् आदिपुरुषस्य गां गतम् ॥

द्विषतः परासिसिषुर् एष सकलभुवनाभितापिनः
क्रान्तकुलिशकरवीर्यबलान् मदुपासनं विहितवान् महत् तपः ॥

अयम् अच्युतश् च वचनेन सरसिरुहजन्मनः प्रजाः
पातुम् असुरनिधनेन विभू भुवम् अभ्युपेत्य मनुजेषु तिष्ठतः ॥

सुरकृत्यम् एतद् अवगम्य निपुणम् इति मूकदानवः
हन्तुम् अभिपतति पाण्डुसुतं त्वरया तद् अत्र सह गम्यतां मया ॥

विवरे ऽपि नैनम् अनिगूढम् अभिभवितुम् एष पारयन्
पापनिरतिर् अविशङ्कितया विजयं व्यवस्यति वराहमायया ॥

निहते विडम्बितकिरात नृपतिवपुषा रिपौ मया
मुक्तनिशितविशिखः प्रसभं मृगयाविवादम् अयम् आचरिष्यति ॥

तपसा निपीडितकृशस्य विरहितसहायसम्पदः
सत्त्वविहितम् अतुलं भुजयोर् बलम् अस्य पश्यत मृधे ऽधिकुप्यतः ॥

इति तान् उदारम् अनुनीय विषमहरिचन्दनालिना
घर्मजनितपुलकेन लसद् गजमौक्तिकावलिगुणेन वक्षसा ॥

वदनेन पुष्पितलतान्त नियमितविलम्बितमौलिना
बिभ्रद् अरुणनयनेन रुचं शिखिपिच्छलाञ्छितकपोलभित्तिना ॥

बृहदुद्वहञ् जलदनादि धनुर् उपहितैकमार्गणम्
मेघनिचय इव संववृते रुचिरः किरातपृतनापतिः शिवः ॥

अनुकूलम् अस्य च विचिन्त्य गणपतिभिर् आत्तविग्रहैः
शूलपरशुशरचापभृतैर् महती वनेचरचमूर् विनिर्ममे ॥

विरचय्य काननविभागम् अनुगिरम् अथेश्वराज्ञया
भीमनिनदपिहितोरुभुवः परितो ऽपदिश्य मृगयां प्रतस्थिरे ॥

क्षुभिताभिनिःसृतविभिन्न शकुनिमृगयूथनिःस्वनैः
पूर्णपृथुवनगुहाविवरः सहसा भयाद् इव ररास भूधरः ॥

न विरोधिनी रुषम् इयाय पथि मृगविहङ्गसंहतिः
घ्नन्ति सहजम् अपि भूरिभियः समम् आगताः सपदि वैरम् आपदः ॥

चमरीगणैर् गणबलस्य बलवति भये ऽप्य् उपस्थिते
वंशविततिषु विषक्तपृथु प्रियबालवालधिभिर् आददे धृतिः ॥

हरसैनिकाः प्रतिभये ऽपि गजमदसुगन्धिकेसरैः
स्वस्थम् अभिददृशिरे सहसा प्रतिबोधजृम्भमुखैर् मृगाधिपैः ॥

बिभरांबभूवुर् अपवृत्त जठरशफरीकुलाकुलाः
पङ्कविषमिततटाः सरितः करिरुग्णचन्दनरसारुणं पयः ॥

महिषक्षतागुरुतमाल नलदसुरभिः सदागतिः
व्यस्तशुकनिभशिलाकुसुमः प्रणुदन् ववौ वनसदां परिश्रमम् ॥

मथिताम्भसो रयविकीर्ण मृदितकदलीगवेधुकाः
क्लान्तजलरुहलताः सरसीर् विदधे निदाघ इव सत्त्वसम्प्लवः ॥

इति चालयन्न् अचलसानु वनगहनजान् उमापतिः
प्राप मुदितहरिणीदशन क्षतवीरुधं वसतिम् ऐन्द्रसूनवीम् ॥

स तम् आससाद घननीलम् अभिमुखम् उपस्थितं मुनेः
पित्रनिकषणविभिन्नभुवं दनुजं दधानम् अथ सौकरं वपुः ॥

कच्छान्ते सुरसरितो निधाय सेनाम् अन्वतिः सकतिपयैः किरातवर्यैः
प्रच्छन्नस् तरुगहनैः सगुल्मजालैर् लक्ष्मीवान् अनुपदम् अस्य सम्प्रतस्थे ॥