Kiratarjuniya · Chapter 10
atha parimalajām avāpya lakṣmīm avayavadīpitamaṇḍanaśriyas tāḥ
vasatim abhivihāya ramyahāvāḥ surapatisūnuvilobhanāya jagmuḥ //
drutapadam abhiyātum icchatīnāṃ gamanaparikramalāghavena tāsām
avaniṣu caraṇaiḥ pṛthustanīnām alaghunitambatayā ciraṃ niṣede //
nihitasarasayāvakair babhāse caraṇatalaiḥ kṛtapaddhatir vadhūnām
aviralavitateva śakragopair aruṇitanīlatṛṇolapā dharitrī //
dhvanir agavivareṣu nūpurāṇāṃ pṛthuraśanāguṇaśiñjitānuyātaḥ
pratiravavitato vanāni cakre mukharasam utsukahaṃsasārasāni //
avacayaparibhogavanti hiṃsraiḥ sahacaritāny amṛgāṇi kānanāni
abhidadhur abhito muniṃ vadhūbhyaḥ samuditasādhvasaviklavaṃ ca cetaḥ //
nṛpatimuniparigraheṇa sā bhūḥ surasacivāpsarasāṃ jahāra cetaḥ
upahitaparamaprabhāvadhāmnāṃ na hi jayināṃ tapasām alaṅghyam asti //
sacakitam iva vismayākulābhiḥ śucisikatāsv atimānuṣāṇi tābhiḥ
kṣitiṣu dadṛśire padāni jiṣṇor upahitaketur athāṅgalāñchanāni //
atiśayitavanāntaradyutīnāṃ phalakusumāvacaye 'pi tadvidhānām
ṛtur iva taruvīrudhāṃ samṛddhyā yuvatijanair jagṛhe muniprabhāvaḥ //
mṛditakisalayaḥ surāṅganānāṃ sasalilavalkalabhārabhugnaśākhaḥ
bahumatim adhikāṃ yayāv aśokaḥ parijanatāpi guṇāya sadguṇānām //
yamaniyamakṛśīkṛtasthirāṅgaḥ paridadṛśe vidhṛtāyudhaḥ sa tābhiḥ
anupamaśamadīptatāgarīyān kṛtapadapaṅktir atharvaṇeva vedaḥ //
śaśadhara iva locanābhirāmair gaganavisāribhir aṃśubhiḥ parītaḥ
śikharanicayam ekasānusadmā sakalam ivāpi dadhan mahīdharasya //
surasariti paraṃ tapo 'dhigacchan vidhṛtapiśaṅgabṛhajjaṭākalāpaḥ
havir iva vitataḥ śikhāsamūhaiḥ samabhilaṣann upavedi jātavedāḥ //
sadṛśam atanum ākṛteḥ prayatnaṃ tadanuguṇām aparaiḥ kriyām alaṅghyām
dadhad alaghu tapaḥ kriyānurūpaṃ vijayavatīṃ ca tapaḥsamāṃ samṛddhim //
ciraniyamakṛśo 'pi śailasāraḥ śamanirato 'pi durāsadaḥ prakṛtyā
sasaciva iva nirjane 'pi tiṣṭhan munir api tulyarucis trilokabhartuḥ //
tanum avajitalokasāradhāmnīṃ tribhuvanaguptisahāṃ vilokayantyaḥ
avayayur amarastriyo 'sya yatnaṃ vijayaphale viphalaṃ tapodhikāre //
munidanutanayān vilobhya sadyaḥ pratanubalāny adhitiṣṭhatas tapāṃsi
alaghuni bahu menire ca tāḥ svaṃ kuliśabhṛtā vihitaṃ pade niyogam //
atha kṛtakavilobhanaṃ vidhitsau yuvatijane harisūnudarśanena
prasabham avatatāra cittajanmā harati mano madhurā hi yauvanaśrīḥ //
sapadi harisakhair vadhūnideśād dhvanitamanoramavallakīmṛdaṅgaiḥ
yugapad ṛtugaṇasya saṃnidhānaṃ viyati vane ca yathāyathaṃ vitene //
sajalajaladharaṃ nabho vireje vivṛtim iyāya rucis taḍillatānām
vyavahitarativigrahair vitene jalagurubhiḥ stanitair digantareṣu //
parisurapatisūnudhāma sadyaḥ samupadadhan mukulāni mālatīnām
viralam apajahāra baddhabinduḥ sarajasatām avaner apāṃ nipātaḥ //
pratidiśam abhigacchatābhimṛṣṭaḥ kakubhavikāsasugandhinānilena
nava iva vibabhau sacittajanmā gatadhṛtir ākulitaś ca jīvalokaḥ //
vyathitam api bhṛśaṃ mano harantī pariṇatajambuphalopabhogahṛṣṭā
parabhṛtayuvatiḥ svanaṃ vitene navanavayojitakaṇṭharāgaramyam //
abhibhavati manaḥ kadambavāyau madamadhure ca śikhaṇḍināṃ nināde
jana iva na dhṛteś cacāla jiṣṇur na hi mahatāṃ sukaraḥ samādhibhaṅgaḥ //
dhṛtabisavalayāvalir vahantī kumudavanaikadukūlam āttabāṇā
śaradamalatale sarojapāṇau ghanasamayena vadhūr ivālalambe //
samadaśikhirutāni haṃsanādaiḥ kumudavanāni kadambapuṣpavṛṣṭyā
śriyam atiśayinīṃ sametya jagmur guṇamahatāṃ mahate guṇāya yogaḥ //
sarajasam apahāya ketakīnāṃ prasavam upāntikanīpareṇukīrṇam
priyamadhurasanāni ṣaṭpadālī malinayati sma vinīlabandhanāni //
mukulitam atiśayya bandhujīvaṃ dhṛtajalabinduṣu śādvalasthalīṣu
aviralavapuṣaḥ surendragopā vikacapalāśacayaśriyaṃ samīyuḥ //
aviralaphalinīvanaprasūnaḥ kusumitakundasugandhigandhavāhaḥ
guṇam asamayajaṃ cirāya lebhe viralatuṣārakaṇ.as tuṣārakālaḥ //
nicayini lavalīlatāvikāse janayati lodhrasamīraṇe ca harṣam
vikṛtim upayayau na pāṇḍusūnuś calati nayān na jigīṣatāṃ hi cetaḥ //
katipayasahakārapuṣparamyas tanutuhino 'lpavinidrasinduvāraḥ
surabhimukhahimāgamāntaśaṃsī samupayayau śiśiraḥ smaraikabandhuḥ //
kusumanagavanāny upaitukāmā kisalayinīm avalambya cūtayaṣṭim
kvaṇadalikulanūpurā nirāse nalinavaneṣu padaṃ vasantalakṣmīḥ //
vikasitakusumādharaṃ hasantīṃ kurabakarājivadhūṃ vilokayantam
dadṛśur iva surāṅganā niṣaṇṇaṃ saśaram anaṅgam aśokapallaveṣu //
muhur anupatatā vidhūyamānaṃ viracitasaṃhati dakṣiṇānilena
alikulam alakākṛtiṃ prapede nalinamukhāntavisarpi paṅkajinyāḥ //
śvasanacalitapallavādharoṣṭhe navanihiterṣyam ivāvadhūnayantī
madhusurabhiṇi ṣaṭpadena puṣpe mukha iva śālalatāvadhūś cucumbe //
prabhavati na tadā paro vijetuṃ bhavati jitendriyatā yad ātmarakṣā
avajitabhuvanas tathā hi lebhe sitaturage vijayaṃ na puṣpamāsaḥ //
katham iva tava saṃmatir bhavitrī samam ṛtubhir munināvadhīritasya
iti viracitamallikāvikāsaḥ smayata iva sma madhuṃ nidāghakālaḥ //
balavad api balaṃ mithovirodhi prabhavati naiva vipakṣanirjayāya
bhuvanaparibhavī na yat tadānīṃ tam ṛtugaṇaḥ kṣaṇam unmanīcakāra //
śrutisukham upavīṇitaṃ sahāyair aviralalāñchanahāriṇaś ca kālāḥ
avihitaharisūnuvikriyāṇi tridaśavadhūṣu manobhavaṃ vitenuḥ //
na dalati nicaye tathotpalānāṃ na ca viṣamacchadagucchayūthikāsu
abhiratum upalebhire yathāsāṃ haritanayāvayaveṣu locanāni //
munim abhimukhatāṃ ninīṣavo yāḥ samupayayuḥ kamanīyatāguṇena
madanam upadadhe sa eva tāsāṃ duradhigamā hi gatiḥ prayojanānām //
prakṛtam anusasāra nābhineyaṃ pravikasadaṅguli pāṇipallavaṃ vā
prathamam upahitaṃ vilāsi cakṣuḥ sitaturage na cacāla nartakīnām //
abhinayamanasaḥ surāṅganāyā nihitam alaktakavartanābhitāmram
caraṇam abhipapāta ṣaṭpadālī dhutanavalohitapaṅkajābhiśaṅkā //
aviralam alaseṣu nartakīnāṃ drutapariṣiktam alaktakaṃ padeṣu
savapuṣām iva cittarāgam ūhur namitaśikhāni kadambakesarāṇi //
nṛpasutam abhitaḥ samanmathāyāḥ parijanagātratirohitāṅgayaṣṭeḥ
sphuṭam abhilaṣitaṃ babhūva vadhvā vadati hi saṃvṛtir eva kāmitāni //
abhimuni sahasā hṛte parasyā ghanamarutā jaghanāṃśukaikadeśe
cakitam avasanoru satrapāyāḥ pratiyuvatīr api vismayaṃ nināya //
dhṛtabisavalaye nidhāya pāṇau mukham adhirūṣitapāṇḍugaṇḍalekham
nṛpasutam aparā smarābhitāpād amadhumadālasalocanaṃ nidadhyau //
sakhi dayitam ihānayeti sā māṃ prahitavatī kusumeṣuṇābhitaptā
hṛdayam ahṛdayā na nāma pūrvaṃ bhavadupakaṇṭham upāgataṃ viveda //
ciram api kalitāny apārayantyā parigadituṃ pariśuṣyatā mukhena
gataghṛṇa gamitāni satsakhīnāṃ nayanayugaiḥ samam ārdratāṃ manāṃsi //
acakamata sapallavāṃ dharitrīṃ mṛdusurabhiṃ virahayya puṣpaśayyām
bhṛśam aratim avāpya tatra cāsyās tava sukhaśītam upaitum aṅkam icchā //
tad anagha tanur astu sā sakāmā vrajati purā hi parāsutāṃ tvadarthe
punar api sulabhaṃ tapo 'nurāgī yuvatijanaḥ khalu nāpyate 'nurūpaḥ //
jahihi kaṭhinatāṃ prayaccha vācaṃ nanu karuṇāmṛdu mānasaṃ munīnām
upagatam avadhīrayanty abhavyāḥ sa nipuṇam etya kayācid evam ūce //
salalitacalitatrikābhirāmāḥ śirasijasaṃyamanākulaikapāṇiḥ
surapatitanaye 'parā nirāse manasijajaitraśaraṃ vilocanārdham //
kusumitam avalambya cūtam uccais tanur ibhakumbhapṛthustanānatāṅgī
tadabhimukham anaṅgacāpayaṣṭir visṛtaguṇeva samunnanāma kācit //
sarabhasam avalambya nīlam anyā vigalitanīvi vilolam antarīyam
abhipatitumanāḥ sasādhvaseva cyutaraśanāguṇasaṃditāvatasthe //
yadi manasi śamaḥ kim aṅga cāpaṃ śaṭha viṣayās tava vallabhā na muktiḥ
bhavatu diśati nānyakāminībhyas tava hṛdaye hṛdayeśvarāvakāśam //
iti viṣamitacakṣuṣābhidhāya sphuradadharoṣṭham asūyayā kayācit
agaṇitagurumānalajjayāsau svayam urasi śravaṇotpalena jaghne //
savinayam aparābhisṛtya sāci smitasubhagaikalasatkapolalakṣmīḥ
śravaṇaniyamitena taṃ nidadhya sakalam ivāsakalena locanena //
karuṇam abhihitaṃ trapā nirastā tadabhimukhaṃ ca vimuktam aśru tābhiḥ
prakupitam abhisāraṇe 'nunetuṃ priyam iyatī hy abalājanasya bhūmiḥ //
asakalanayanekṣitāni lajjā gatam alasaṃ paripāṇḍutā viṣādaḥ
iti vividham iyāya tāsu bhūṣāṃ prabhavati maṇḍayituṃ vadhūr anaṅgaḥ //
alasapadamanoramaṃ prakṛtyā jitakalahaṃsavadhūgati prayātam
sthitam urujaghanasthalātibhārād uditapariśramajihmitekṣaṇaṃ vā //
bhṛśakusumaśareṣupātamohād anavasitārthapadākulo 'bhilāpaḥ
adhikavitatalocanaṃ vadhūnām ayugapad unnamitabhru vīkṣitaṃ ca //
rucikaram api nārthavad babhūva stimitasamādhiśucau pṛthātanūje
jvalayati mahatāṃ manāṃsy amarṣe na hi labhate 'vasaraṃ sukhābhilāṣaḥ //
svayaṃ saṃrādhyaivaṃ śatamakham akhaṇḍena tapasā parocchittyā labhyām abhilaṣati lakṣmīṃ harisute
manobhiḥ sodvegaiḥ praṇayavihataidhvastarucayaḥ sagandharmā dhāma tridaśavanitāḥ svaṃ pratiyayuḥ //
Original text: Kirātārjunīya · Edition: the text commented on by Mallinātha, also as regards e.g. word-division; note that there are often other possible word-divisions (especially in the citra-verses of sarga 15) and quite a few variants in the texts of other commentators. · Data entry Harunaga Isaacson · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0