Kauśikapaddhati · Verses 98-117
atha bhūmicalane śāntirucyate-
[atha yatraitadbhūmicalo bhavati tatra juhuyāt || KauśS_13,6{98}.1 ||
acyutā dyauracyutamantarikṣamacyutā bhūmirdiśo acyutā imāḥ | acyuto'yaṃ rodhāvarodhād dhruvo rāṣṭre prati tiṣṭhāti jiṣṇuḥ | yathā sūryo divi rocate yathāntarikṣaṃ mātariśvābhivaste | yathāgniḥ pṛthivīmā viveśaivāyaṃ dhruvo acyuto astu jiṣṇuḥ | yathā devo divi stanayan vi rājati yathā varṣaṃ varṣakāmāya varṣati | yathāpaḥ pṛthivīmā viviśurevāyaṃ dhruvo acyuto astu jiṣṇuḥ | yathā purīṣaṃ nadyaḥ samudramahorātre apramādaṃ kṣaranti | evā viśaḥ sammanaso havaṃ me'pramādamihopā yantu sarvāḥ | dṛṃhatāṃ devī saha devatābhirdhruvā dṛḍhācyutā me astu bhūmiḥ | sarvapāpmānamapanudyāsmadamitrānme dviṣato'nu vidhyatu | pṛthivyai svāhā iti hutvā || KauśS_13,6{98}.2 ||
ā tvāhārṣam (6.87) dhruvā dyauḥ (6.88) satyaṃ bṛhat (12.1) ityetenānuvākena juhuyāt || KauśS_13,6{98}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,6{98}.4 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'acyutā dyauḥ' iti sūktenājyaṃ juhuyāt | 'ā tvāhārṣam', 'dhruvā dyauḥ', 'satyaṃ bṛhat' ityetenānuvākena juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | bhūmicalane śāntiḥ samāptā || ṣaṣṭhī kaṇḍikā
athādityagrahe śāntirucyate-
[atha yatraitadādityaṃ tamo gṛhṇāti tatra juhuyāt || KauśS_13,7{99}.1 ||
divyaṃ citramṛtūyā kalpayantamṛtūnāmagraṃ bhramayannudeti | tadādityaḥ pratarannetu sarvata āpa imāllokānanusañcaranti | oṣadhībhiḥ saṃvidāvindrāgnī tvābhi rakṣatām | ṛtena satyavākena tena sarvaṃ tamo jahi || ādityāya svāhā iti hutvā || KauśS_13,7{99}.2 ||
viṣāsahiṃ sahamānam (17.1) ityetena sūktena juhuyāta || KauśS_13,7{99}.3 ||
rohitairupatiṣṭhate || KauśS_13,7{99}.4 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,7{99}.5 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'divyaṃ citram' iti dvābhyāmājyaṃ juhuyāt | 'viṣāsahim' ityanuvākena vā | rohitairupatiṣṭhate | tataḥ pārvaṇādyuttaratantram | ityādigrahaṇe śāntiḥ samāptā || saptamī kaṇḍikā
atha somagrahaṇe śāntirucyate-
[atha yatraitaccandramasamupaplavati tatra juhuyāt || KauśS_13,8{100}.1 ||
rāhū rājānaṃ tsarati svarantamainamiha hanti pūrvaḥ | sahasramasya tanva iha nāśyāḥ śataṃ tanvo vi naśyantu || candrāya svāhā iti hutvā || KauśS_13,8{100}.2 ||
śakadhūmaṃ nakṣatrāṇi (6.128) ityetena sūktena juhuyāt || KauśS_13,8{100}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,8{100}.4 ||]
śāntyudakaṃ kṛtvā tata ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'rāhū rājānam' ityṛcā, 'śakadhūmam' iti sūktena cājyaṃ juhuyāt | 'viṣāsahiṃ sahamānam' iti sūktena vā rohitairupatiṣṭhate | pārvaṇādyuttaratantram | samāptā somagrahaṇe śāntiḥ || aṣṭamī kaṇḍikā
atha auṣasī na bhavati tatra śāntirucyate-
[atha yatraitadauṣasī nodeti tatra juhuyāt || KauśS_13,9{101}.1 ||
udetu śrīruṣasaḥ kalpayantī pūlyān kṛtvā palita etu cāraḥ | ṛtūn bibhratī bahudhā virūpān mahyaṃ bhavyaṃ viduṣī kalpayāti || auṣasyai svāhā iti hutvā || KauśS_13,9{101}.2 ||
divyo gandharvaḥ (2.2) iti mātṛnāmabhirjuhuyāt || KauśS_13,9{101}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,9{101}.4 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'udetu śrīruṣasaḥ' ityṛcā mātṛnāmagaṇenājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | auṣasī dīptirna dṛśyate tadā eṣā śāntiḥ || navamī kaṇḍikā
atha saṃvatsare dāruṇe śāntirucyate-
[atha yatraitat samā dāruṇā bhavati tatra juhuyāt || KauśS_13,10{102}.1 ||
yā samā ruśatyeti prājāpatyān vi dhūnute | tṛptiṃ yāṃ devatā vidustāṃ tvā saṃ kalpayāmasi || vyādhakasya mātaraṃ hiraṇyakukṣīṃ hariṇīm | tāṃ tvā saṃ kalpayāmasi || yatte ghoraṃ yatte viṣaṃ tad dviṣatsu ni dadhmasyamuṣmin iti brūyāt || KauśS_13,10{102}.2 ||
śivenāsmākaṃ same śāntyā sahāyuṣā samāyai svāhā iti hutvā || KauśS_13,10{102}.3 ||
samāstvāgne (2.6) ityetena sūktena juhuyāt || KauśS_13,10{102}.4 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,10{102}.5 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'yā samā ruśatī' iti tisṛbhiḥ 'samāstvāgne' iti sūktenājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | saṃvatsara ugra makare samprāpte roge vā samutpanne pararāṣṭrabhaye sastene caurabhaye dāruṇe saṃvatsare śāntiḥ samāptā || daśamī kaṇḍikā
athopatārakaśāntirucyate-
[atha yatraitadupatārakāḥ śaṅkante tatra juhuyāt || KauśS_13,11{103}.1 ||
revatīḥ śubhrā iṣirā madantīstvaco dhūmamanu tāḥ saṃ viśantu | pareṇāpaḥ pṛthivīṃ saṃ viśantvāpa imāllokānanusañcarantu || adbhyaḥ svāhā iti hutvā || KauśS_13,11{103}.2 ||
samutpatantu (4.15) pra nabhasva (7.18) iti varṣīrjuhuyāt || KauśS_13,11{103}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,11{103}.4 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'revatīḥ śubhrāḥ' ityṛcā, 'samutpatantu' 'pra nabhasva' iti sūktābhyāṃ cājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | avarṣaṇe grahanakṣatrāṇāṃ samāpe (?) kṣetre ca darśane ca śāntiḥ samāptā || ekādaśī kaṇḍikā
brāhmaṇa-āyudhagrahaṇe śāntirucyate-
[atha yatraitad brāhmaṇā āyudhino bhavanti tatra juhuyāt || KauśS_13,12{104}.1 ||
ya āsurā manuṣyā āttadhanvaḥ puruṣamukhāścarāniha | devā vayaṃ manuṣyāste devāḥ pra viśāmasi || indro no astu purogavaḥ sa no rakṣatu sarvataḥ | indrāya svāhā iti hutvā || KauśS_13,12{104}.2 ||
mā no vidan (1.19) namo devavadhebhyaḥ (6.13) ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt || KauśS_13,12{104}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,12{104}.4 ||]
śāntyudakaṃ kṛtvā mātṛnāmānuyojanaṃ kṛtvā tataḥ vedyādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'ya āsurāḥ' iti dvābhyāṃ 'mā no vidan' 'namo devavadhebhyaḥ' iti dvābhyāṃ cājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | brāhmaṇaśastragrahaṇe śāntiḥ samāptā || dvādaśī kaṇḍikā
devatādbhutaśāntirucyate-
[atha yatraitad daivatāni nṛtyanti cyotanti hasanti gāyanti vānyāni vā rūpāṇi kurvanti ya āsurā manuṣyāḥ, mā no vidan (1.19) namo devavadhebhyaḥ (6.13) ityabhayairjuhuyāt || KauśS_13,13{105}.1 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,13{105}.2 ||]
śāntyudakaṃ cātanādiśca tata ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'ya āsurāḥ' 'mā no vidan', 'namo devavadhebhyaḥ' ityājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | devatā nṛtyanti cyotanti hasanti gāyanti prasthijyanti pradhūpayanti unmīlayanti lohitaṃ sravanti prādurbhavanti gamanaṃ kurvanti sarvadevatāpratimāyāṃ pāṣāṇaprabhṛtirajatahiraṇyasphaṭikaprabhṛtiliṅgavāsudevaśaṅkarasarasvatītyādiprabhṛtayaḥ anyāni vā bahūni vidhānyāni rūpāṇi kurvanti devatāprabhṛtayaḥ | devatādbhutaśāntiḥ samāptā || trayodaśī kaṇḍikā
atha lāṅgalasaṃsarge śāntirucyate-
[atha yatraitallāṅgale saṃsṛjataḥ puroḍāśaṃ śrapayitvā || KauśS_13,14{106}.1 ||
araṇyasyārdhamabhivrajya || KauśS_13,14{106}.2 ||
prācīṃ sītāṃ sthāpayitvā || KauśS_13,14{106}.3 ||
sītāyā madhye prāñcamidhmamupasamādhāya || KauśS_13,14{106}.4 ||
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhiḥ śamyāḥ paridhīn kṛtvā || KauśS_13,14{106}.5 ||
atha juhoti vittirasi puṣṭirasi śrīrasi prājāpatyānāṃ tāṃ tvāhaṃ mayi puṣṭikāmo juhomi svāhā || KauśS_13,14{106}.6 ||
kumudvatī puṣkariṇī sītā sarvāṅgaśobhanī | kṛṣiḥ sahasraprakārā pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi || urvīṃ tvāhurmanuṣyāḥ śriyaṃ tvā manaso viduḥ | āśaye'nnasya no dhehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ || parjanyapatni hariṇyabhijitāsyabhi no vada | kālanetre haviṣo no juṣasva tṛptiṃ no dhehi dvipade catuṣpade || yābhirdevā asurānakalpayan yātūn manūn gandharvān rākṣasāṃśca | tābhirno adya sumanā upā gahi sahasrāpoṣaṃ subhage rarāṇā || hiraṇyasrak puṣkariṇī śyāmā sarvāṅgaśobhanī | kṛṣirhiraṇyaprakārā pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi || aśvibhyāṃ devi saha saṃvidānā indreṇa rādhena saha puṣṭyā na ā gahi | viśvastvā rāsantāṃ pradiśo'nu sarvā ahorātrārdhamāsamāsā ārtavā ṛtubhiḥ saha || bhartrī devānāmuta martyānāṃ bhartrī prajānāmuta mānuṣāṇām | hastibhiritarāsaiḥ kṣetrasārathibhiḥ saha | hiraṇyairaśvairā gobhiḥ pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi || KauśS_13,14{106}.7 ||
atra śunāsīrāṇyanuyojayeta || KauśS_13,14{106}.8 ||
varamanaḍvāhamiti samānam || KauśS_13,14{106}.9 ||]
araṇye gatvā tatra prācīṃ sītāṃ sthāpayitvā sītāyā madhye śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā tataḥ śamyāḥ paridhīn kṛtvā tataḥ puroḍāśaṃ juhoti | avadāyāvadāya caturavattahomaḥ puroḍāśasya | 'vittirasi puṣṭirasi' iti sūktena | tataḥ sarvatra śāntyudakaṃ kṛtvā sarvatra cātanānyanuyojayet | mātṛnāmāni sarvatra | śāntyudake anuyojane viśeṣaḥ | 'sīrā yuñjanti' (3.17) iti sūktaṃ 'yasyedamā rajaḥ' (6.33) iti sūktaṃ 'satyaṃ bṛhat' (12.1) ityanuvākaḥ etāni śāntyudake anuyojayet | śāntyudakena kārayituśca ācamanaṃ prokṣaṇam | sīraṃ prokṣayet | ṛcā kṣetra ca | pārvaṇādyuttaratantram | tasmin kṣetre karmaprayogaḥ | sītāmadhye lāṅgalasaṃsarge pucchasaṃsarge ca lāṅgalādbhutaśāntiḥ || caturdaśī kaṇḍikā
rajjukartane śāntirucyate-
[atha yatraitat sṛjantyorvā kṛntantyorvā nānā tantū saṃsṛjataḥ manāyai tantuṃ prathamam ityetena sūktena juhuyāt || KauśS_13,15{107}.1 ||
manāyai tantuṃ prathamaṃ paśyedanyā atanvata | tannārīḥ prabravīmi vaḥ sādhvīrvaḥ santūrvarīḥ || sādhurvastanturbhavatu sādhuretu ratho vṛtaḥ | atho horvarīryūyaṃ prātarvoḍhave dhāvata || khargalā iva patvarīrapāmugramivāyanam | patantu patvarīrivorvarīḥ sādhunā pathā || avācyau te totudyete todenāśvatarāviva | pra stomamurvarīṇāṃ śaśayānāmastāviṣam || nārī pañcamayūkhaṃ sūtravat kṛṇute vasu | ariṣṭo asya vastā prendra vāsa utodira || KauśS_13,15{107}.2 ||
vāsaḥ kartre dadyāt || KauśS_13,15{107}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,15{107}.4 ||]
śāntyudakādi ājyaṃ cāgāre kṛtvā 'manāyai tantum' ityetena sūktenājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | vāsaḥ kartre dadyāt | dhenuṃ kāṃsavasanaṃ sarvatra dadyāt | ayudvaye nṛtyamānabhavati kartyamāne sūcakadvayaṃ yaddvidhā bhavati | samāptā sūtre ca dviḥsambhave śāntiḥ || pañcadaśī kaṇḍikā
athāgnisaṃsarge laukike śāntirucyate-
[atha yatraitadagnināgniḥ saṃsṛjyate bhavataṃ naḥ samanasau samokasau ityetena sūktena juhuyāt || KauśS_13,16{108}.1 ||
bhavataṃ naḥ samanasau samokasāvarepasau | mā hiṃsiṣṭaṃ yajñapatiṃ mā yajñaṃ jātavedasau śivau bhavatamadya naḥ || agnināgniḥ saṃsṛjyate kavirbṛhaspatiryuvā havyavāḍ juhvāsyaḥ || tvaṃ hyagne agninā vipro vipreṇa sansatā | sakhā sakhyā samidhyase || pāhi no agna ekayā pāhi na uta dvitīyayā | pāhi gīrbhistisṛbhirūrjāṃ pate pāhi catasṛbhirvaso || samīcī māhanī pātāmāyuṣmatyā ṛco mā satsi | tanūpāt sāmno vasuvidaṃ lokamanusañcarāṇi || KauśS_13,16{108}.2 ||
rukmaṃ kartre dadyāt || KauśS_13,16{108}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,16{108}.4 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'bhavataṃ naḥ samanasau' ityetena sūktena juhuyāt | rukmaṃ ca kartre dadyāt | pārvaṇādyuttaratantram | dhenuṃ kāṃsavasanaṃ ca sarvatra | laukikāgnisaṃsarge śāntiḥ samāptā || ṣoḍaśī kaṇḍikā
atha godviyamalajanane śāntirucyate-
[atha yatraitadayamasūryamau janayati tāṃ śāntyudakenābhyukṣya dohayitvā || KauśS_13,17{109}.1 ||
tasyā eva gordugdhe sthālīpākaṃ śrapayitvā || KauśS_13,17{109}.2 ||
prāñcamidhmamupasamādhāya || KauśS_13,17{109}.3 ||
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya || KauśS_13,17{109}.4 ||
ekaikayaiṣā sṛṣṭyā saṃ babhūva (3.28) ityetena sūktenājyaṃ juhvan || KauśS_13,17{109}.5 ||
udapātre sampātānānayati || KauśS_13,17{109}.6 ||
uttamaṃ sampātamodane pratyānayati || KauśS_13,17{109}.7 ||
tato gāṃ ca prāśayati vatsau codapātrādenānācāmayati ca samprokṣati ca || KauśS_13,17{109}.8 ||
tāṃ tasyaiva dadyāt || KauśS_13,17{109}.9 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,17{109}.10 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā śāntyudakena gāṃ vatsau ca prokṣya tataḥ gāṃ dohayitvā tena dugdhena sthālīpākaṃ śrapayitvā 'ekaikayaiṣā sṛṣṭyā saṃ babhūva' ityetena sūktenājyaṃ juhuyāt | udapātre sampātānānayati | 'yatrā suhārdām' (3.28.6) ityṛcā uttamaṃ sampātamodane pratyānayati | tata odanaṃ gāṃ vatsau ca prāśayati | tata udapātreṇācāmayati ca samprokṣati ca | pārvaṇādyuttaratantram | gāṃ vatsau ca kartre dadyāt | sarvatra kaṃsavasanaṃ gauḥ dakṣiṇā varāṃ dhenuṃ ca | goyamalajanane adbhutaśāntiḥ samāptā || saptadaśī kaṇḍikā
athāśvā vā gardabhī vā yamalajanane śāntirucyate-
[atha cedvaḍavā vā gardabhī vā syādevameva prāñcamidhmamupasamādhāya || KauśS_13,18{110}.1 ||
evaṃ paristīrya || KauśS_13,18{110}.2 ||
evamupasādya || KauśS_13,18{110}.3 ||
etenaiva sūktenājyaṃ juhvan || KauśS_13,18{110}.4 ||
udapātre sampātānānayati || KauśS_13,18{110}.5 ||
udapātrādenānācāmayati ca samprokṣati ca || KauśS_13,18{110}.6 ||
tāṃ tasyaiva dadyāt || KauśS_13,18{110}.7 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,18{110}.8 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'ekaikayaiṣā sṛṣṭyā saṃ babhūva' iti sūktenājyaṃ juhvannudapātre sampātānānayati | udapātreṇāśvādi ācāmayati ca samprokṣati ca | pārvaṇādyuttaratantram | aśvā vā gardabhī vā yamalajanane śāntiḥ samāptā | kecit pūrvaṃ śāntyudakaṃ kurvanti kecit paścāt śāntyudakaṃ kurvanti | tāṃ tasyaiva dadyāt | sarvatra śāntyudake cātanānyanuyojayet mātṛnāmāni ca | sarvatra varāṃ dhenuṃ kartre dadyāt | sarvatra kaṃsavasanaṃ dakṣiṇā | sarvatra śrāddhaṃ kuryāt | sarvatra eṣā dakṣiṇā dātavyā | uktā dakṣiṇā sāpi taṃ dātavyā || aṣṭādaśī kaṇḍikā
atha mānuṣīyamalajanane śāntirucyate-
[atha cenmānuṣī syādevameva prāñcamidhmamupasamādhāya || KauśS_13,19{111}.1 ||
evaṃ paristīrya || KauśS_13,19{111}.2 ||
evamupasādya || KauśS_13,19{111}.3 ||
upasthe jātakāvādhāya || KauśS_13,19{111}.4 ||
etenaiva sūktenājyaṃ juhvan || KauśS_13,19{111}.5 ||
amīṣāṃ mūrdhni sa mātuḥ putrayorityanupūrvaṃ sampātānānayati || KauśS_13,19{111}.6 ||
udapātra uttarān sampātān || KauśS_13,19{111}.7 ||
udapātrādenānācāmayati ca samprokṣati ca || KauśS_13,19{111}.8 ||
tāṃ tasyaiva dadyāt || KauśS_13,19{111}.9 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,19{111}.10 ||
tasyā niṣkrayo yathārhaṃ yathāsampadvā || KauśS_13,19{111}.11 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'ekaikayaiṣā' iti sūktenājyaṃ juhvan mānuṣīputrayormūrdhni sampātānānayati | yathāpūrvamudapātre uttarasampātānānayati | udapātreṇācāmayati ca samprokṣati ca | pārvaṇādyuttaratantram | śāntyudakādi kaṃsādīni ca | yamalajananīṃ striyaṃ kartre dadyāt | tasyā niṣkrayo yathārhaṃ yathāsampadvā | mānuṣīyamalajanane śāntiḥ samāptā || ekonaviṃśī kaṇḍikā
atha lohite godugdhe śāntirucyate-
[atha yatraitad dhenavo lohitaṃ duhate yaḥ pauruṣeyeṇa kraviṣā samaṅkte (8.3.15-18) ityetābhiścatasṛbhirjuhuyāt || KauśS_13,20{112}.1 ||
varāṃ dhenuṃ kartre dadyāt || KauśS_13,20{112}.2 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,20{112}.3 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'yaḥ pauruṣeyeṇa kraviṣā samaṅkte' ityetābhiścatasṛbhirājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | varamanaḍvāhanivṛttiḥ | anyāṃ varāṃ dhenuṃ kartre dadyāt | kaṃsādīni ca | lohitadugdhe adbhutaśāntiḥ samāptā || viṃśī kaṇḍikā
athānaḍvāho dhenuṃ dhayati tatra śāntirucyate-
[atha yatraitadanaḍvān dhenuṃ dhayati tatra juhuyāt || KauśS_13,21{113}.1 ||
anaḍvān dhenumadhayadindro go rūpamāviśat | sa me bhūtiṃ ca puṣṭiṃ ca dīrghamāyuśca dhehi naḥ | indrāya svāhā iti hutvā || KauśS_13,21{113}.2 ||
mā no vidan (1.19), namo devavadhebhyaḥ (6.13) ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt || KauśS_13,21{113}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,21{113}.4 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'anaḍvān dhenum' ityṛcā 'mā no vidan', 'namo devavadhebhyaḥ' ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ cājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram || ekaviṃśī kaṇḍikā
atha dhenurdhenuṃ dhayati śāntirucyate-
[atha yatraitad dhenurdhenuṃ dhayati tatra juhuyāt || KauśS_13,22{114}.1 ||
yogakṣemaṃ dhenuṃ vājapatnīmindrāgnibhyāṃ preṣite jañjabhāne | tasmānmāmagne pari pāhi ghorāt pra no jāyantāṃ mithunāni rūpaśaḥ || indrāgnibhyāṃ svāhā iti hutvā || KauśS_13,22{114}.2 ||
divyo gandharvaḥ (2.2) iti mātṛnāmabhirjuhuyāt || KauśS_13,22{114}.3 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,22{114}.4 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'yogakṣemaṃ dhenum' iti 'divyo gandharvaḥ' iti mātṛnāmagaṇena cājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | dhenurdhenuṃ dhayati śāntiḥ samāptā || dvāviṃśī kaṇḍikā
atha yatraitad gaurvāśvo vāśvataro vā puruṣo vā ākāśaphenaṃ bhakṣayati tatra śāntirucyate-
[atha yatraitad gaurvāśvo vāśvataro vā puruṣo vākāśaphenamavagandhayati tatra juhuyāt || KauśS_13,23{115}.1 ||
payo deveṣu paya oṣadhīṣu paya āśāsu payo'ntarikṣe | tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṅgṛṇantu ||
payo yadapsu paya usriyāsu paya utseṣūta parvateṣu | tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṅgṛṇantu || yanmṛgeṣu paya āviṣṭamasti yadejati patati yatpatatriṣu | tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṅgṛṇantu || yāni payāṃsi divyārpitāni yānyantarikṣe bahudhā bahūni | teṣāmīśānaṃ vaśinī no adya pradattā dyāvāpṛthivī ahṛṇīyamānā ityetena sūktena juhuyāt || KauśS_13,23{115}.2 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,23{115}.3 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'payo deveṣu' sūktenājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | gaurvāśvo vāśvataro vā puruṣo vetyādi phenaṃ bhakṣayati tatrādbhutaśāntiḥ samāptā || trayoviṃśī kaṇḍikā
atha yatraitat pipīlikā anācārarūpā dṛśyante tatra śāntirucyate-
[atha yatraitat pipīlikā anācārarūpā dṛśyante tatra juhuyāt || KauśS_13,24{116}.1 ||
bhuvāya svāhā bhuvanāya svāhā bhuvanapataye svāhā bhuvāṃ pataye svāhāvoṣāya svāhā vinatāya svāhā || śatāruṇāya svāhā || KauśS_13,24{116}.2 ||
yaḥ prācyāṃ diśi śvetapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā || yo dakṣiṇāyāṃ diśi kṛṣṇapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā || yaḥ pratīcyāṃ diśi rajatapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā || ya udīcyāṃ diśi rohitapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā || yo dhruvāyāṃ diśi babhrupipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā || yo vyadhvāyāṃ diśi haritapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā || ya ūrdhvāyāṃ diśyaruṇapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā || KauśS_13,24{116}.3 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'bhuvāya svāhā' iti sūktenājyaṃ juhuyāt | pārvaṇādyuttaratantram | raktā kṛṣṇā pītā vā bahuśaḥ pipīlikā bhavanti tatra śāntiḥ ||
atha pipīlikābhicāra ucyate-
[tāścedetāvatā na śāmyeyustata uttaramagnimupasamādhāya || KauśS_13,24{116}.4 ||
śaramayaṃ barhirubhayataḥ parichinnaṃ prasavyaṃ paristīrya || KauśS_13,24{116}.5 ||
viṣāvadhvastamiṅgiḍamājyaṃ śākapalāśenotpūtaṃ bādhakena sruveṇa juhoti || KauśS_13,24{116}.6 ||
uttiṣṭhata nirdravata na va ihāstvityañcanam | indro vaḥ sarvāsāṃ sākaṃ garbhānāṇḍāni bhetsyati || phaḍḍhatāḥ pipīlikāḥ iti || KauśS_13,24{116}.7 ||
indro vo yamo vo varuṇo vo'gnirvo vāyurvaḥ sūryo vaścandro vaḥ prajāpatirva īśāno vaḥ iti || KauśS_13,24{116}.8 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā śaramayaṃ barhirubhayataḥ paricchinnaṃ prasavyaṃ paristaraṇaṃ viṣāvadhvastamiṅgiḍamājyam | śākapalāśenājyasya utpavanaṃ bādhakena sruveṇa homaḥ | 'uttiṣṭhata nirdravatam' iti sūktena iṅgiḍaṃ juhoti | yathārthamudarkān yojayet | 'uktānuktasya' iti pañcapaṭalikāyāmuktaṃ punaruktalakṣaṇam | 'anuṣaṅgo vākparisamāptiḥ' mīmāṃsāyām | 'yamo vaḥ sarvāsāṃ sākam' | 'varuṇo vaḥ sarvāsām' | 'agnirvaḥ sarvāsām' | 'vāyurvaḥ sarvāsām' | 'sūryo vaḥ sarvāsām' | 'candro vaḥ sarvāsām' | 'prajāpatirvaḥ sarvāsām' | 'īśāno vaḥ sarvāsām' | 'sākaṃ garbhānāṇḍāni bhetsyati | phaḍḍhatāḥ pipīlikāḥ' | pratimantram uccārayati | pārvaṇādyuttaratantram | pipīlikābhicāraśāntiḥ samāptā | anyā yadi pipīlikā dṛṣṭvā vyādhiṃ janayati raktakṛṣṇaśvetapītanīlā anekavidhāḥ pipīlikā gṛhe bhavanti | agniśaraṇe vā kṣetre vā nagare vā grāme vā api bahuśo bhavanti | annamadhye rasamadhye ghṛte vā ājātvatā dṛśyante tatrābhicāraḥ kriyate || caturviṃśī kaṇḍikā
atha makṣikāśāntirucyate-
[atha yatraitannīlamakṣā anācārarūpā dṛśyante tatra juhuyāt || KauśS_13,25{117}.1 ||
yā matyaiḥ sarathaṃ yānti ghorā mṛtyordūtyaḥ kraviśaḥ saṃ babhūvuḥ | śivaṃ cakṣuruta ghoṣaḥ śivānāṃ śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpade || śāntaṃ cakṣuruta vāyasīnāṃ yā cāsāṃ ghorā manaso visṛṣṭiḥ | manasaspate tanvā mā pāhi ghorānmā vi rikṣi tanvā mā prajayā mā paśubhirvāyave svāhā iti hutvā || KauśS_13,25{117}.2 ||
vāta ā vātu bheṣajam ityetena sūktena juhuyāt || KauśS_13,25{117}.3 ||
vāta ā vātu bheṣajaṃ śambhu mayobhu no hṛde | pra ṇa āyūṃṣi tārṣat || uta vāta pitāsi na uta bhrātota naḥ sakhā | sa no jīvātave kṛdhi || yadado vāta te gṛhe nihitaṃ bheṣajaṃ guhā | tasya no dhehi jīvase ityetena sūktena juhuyāt || KauśS_13,25{117}.4 ||
sā tatra prāyaścittiḥ || KauśS_13,25{117}.5 ||]
śāntyudakādi ājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'yā matyaiḥ saratham' iti sūktena 'vāta ā vātu bheṣajam' iti sūktena ca dvābhyāmājyaṃ juhoti | pārvaṇādyuttaratantram | nīlamakṣikā gṛhe patati anyavarṇā vā bhavanti makṣikāśāntiḥ samāptā || pañcaviṃśī kaṇḍikā
Original text: Kauśikapaddhati · Edition: Keśava's Kauśikapaddhati on the Kauśikasūtra of the Atharvaveda. Critically edited by V.P. Limaye, R.N. Dandekar, C.G. Kashikar, V.V. Bhide, S.S. Bahulkar, Pune: Tilak Maharashtra Vidyapeeth 1982. · Data entry Ketaki Gokhale · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0