કૌશિકપદ્ધતિ · શ્લોક 98-117

અથ ભૂમિચલને શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદ્ભૂમિચલો ભવતિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,6{98}.1 ॥
અચ્યુતા દ્યૌરચ્યુતમન્તરિક્ષમચ્યુતા ભૂમિર્દિશો અચ્યુતા ઇમાઃ । અચ્યુતોઽયં રોધાવરોધાદ્ ધ્રુવો રાષ્ટ્રે પ્રતિ તિષ્ઠાતિ જિષ્ણુઃ । યથા સૂર્યો દિવિ રોચતે યથાન્તરિક્ષં માતરિશ્વાભિવસ્તે । યથાગ્નિઃ પૃથિવીમા વિવેશૈવાયં ધ્રુવો અચ્યુતો અસ્તુ જિષ્ણુઃ । યથા દેવો દિવિ સ્તનયન્ વિ રાજતિ યથા વર્ષં વર્ષકામાય વર્ષતિ । યથાપઃ પૃથિવીમા વિવિશુરેવાયં ધ્રુવો અચ્યુતો અસ્તુ જિષ્ણુઃ । યથા પુરીષં નદ્યઃ સમુદ્રમહોરાત્રે અપ્રમાદં ક્ષરન્તિ । એવા વિશઃ સમ્મનસો હવં મેઽપ્રમાદમિહોપા યન્તુ સર્વાઃ । દૃંહતાં દેવી સહ દેવતાભિર્ધ્રુવા દૃઢાચ્યુતા મે અસ્તુ ભૂમિઃ । સર્વપાપ્માનમપનુદ્યાસ્મદમિત્રાન્મે દ્વિષતોઽનુ વિધ્યતુ । પૃથિવ્યૈ સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,6{98}.2 ॥
આ ત્વાહાર્ષમ્ (6.87) ધ્રુવા દ્યૌઃ (6.88) સત્યં બૃહત્ (12.1) ઇત્યેતેનાનુવાકેન જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,6{98}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,6{98}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽઅચ્યુતા દ્યૌઃઽ ઇતિ સૂક્તેનાજ્યં જુહુયાત્ । ઽઆ ત્વાહાર્ષમ્ઽ, ઽધ્રુવા દ્યૌઃઽ, ઽસત્યં બૃહત્ઽ ઇત્યેતેનાનુવાકેન જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । ભૂમિચલને શાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ ષષ્ઠી કણ્ડિકા

અથાદિત્યગ્રહે શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદાદિત્યં તમો ગૃહ્ણાતિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,7{99}.1 ॥
દિવ્યં ચિત્રમૃતૂયા કલ્પયન્તમૃતૂનામગ્રં ભ્રમયન્નુદેતિ । તદાદિત્યઃ પ્રતરન્નેતુ સર્વત આપ ઇમાલ્લોકાનનુસઞ્ચરન્તિ । ઓષધીભિઃ સંવિદાવિન્દ્રાગ્ની ત્વાભિ રક્ષતામ્ । ઋતેન સત્યવાકેન તેન સર્વં તમો જહિ ॥ આદિત્યાય સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,7{99}.2 ॥
વિષાસહિં સહમાનમ્ (17.1) ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત ॥ કૌશ્સ્_13,7{99}.3 ॥
રોહિતૈરુપતિષ્ઠતે ॥ કૌશ્સ્_13,7{99}.4 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,7{99}.5 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽદિવ્યં ચિત્રમ્ઽ ઇતિ દ્વાભ્યામાજ્યં જુહુયાત્ । ઽવિષાસહિમ્ઽ ઇત્યનુવાકેન વા । રોહિતૈરુપતિષ્ઠતે । તતઃ પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । ઇત્યાદિગ્રહણે શાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ સપ્તમી કણ્ડિકા

અથ સોમગ્રહણે શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતચ્ચન્દ્રમસમુપપ્લવતિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,8{100}.1 ॥
રાહૂ રાજાનં ત્સરતિ સ્વરન્તમૈનમિહ હન્તિ પૂર્વઃ । સહસ્રમસ્ય તન્વ ઇહ નાશ્યાઃ શતં તન્વો વિ નશ્યન્તુ ॥ ચન્દ્રાય સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,8{100}.2 ॥
શકધૂમં નક્ષત્રાણિ (6.128) ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,8{100}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,8{100}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકં કૃત્વા તત આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽરાહૂ રાજાનમ્ઽ ઇત્યૃચા, ઽશકધૂમમ્ઽ ઇતિ સૂક્તેન ચાજ્યં જુહુયાત્ । ઽવિષાસહિં સહમાનમ્ઽ ઇતિ સૂક્તેન વા રોહિતૈરુપતિષ્ઠતે । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । સમાપ્તા સોમગ્રહણે શાન્તિઃ ॥ અષ્ટમી કણ્ડિકા

અથ ઔષસી ન ભવતિ તત્ર શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદૌષસી નોદેતિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,9{101}.1 ॥
ઉદેતુ શ્રીરુષસઃ કલ્પયન્તી પૂલ્યાન્ કૃત્વા પલિત એતુ ચારઃ । ઋતૂન્ બિભ્રતી બહુધા વિરૂપાન્ મહ્યં ભવ્યં વિદુષી કલ્પયાતિ ॥ ઔષસ્યૈ સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,9{101}.2 ॥
દિવ્યો ગન્ધર્વઃ (2.2) ઇતિ માતૃનામભિર્જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,9{101}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,9{101}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽઉદેતુ શ્રીરુષસઃઽ ઇત્યૃચા માતૃનામગણેનાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । ઔષસી દીપ્તિર્ન દૃશ્યતે તદા એષા શાન્તિઃ ॥ નવમી કણ્ડિકા

અથ સંવત્સરે દારુણે શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતત્ સમા દારુણા ભવતિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,10{102}.1 ॥
યા સમા રુશત્યેતિ પ્રાજાપત્યાન્ વિ ધૂનુતે । તૃપ્તિં યાં દેવતા વિદુસ્તાં ત્વા સં કલ્પયામસિ ॥ વ્યાધકસ્ય માતરં હિરણ્યકુક્ષીં હરિણીમ્ । તાં ત્વા સં કલ્પયામસિ ॥ યત્તે ઘોરં યત્તે વિષં તદ્ દ્વિષત્સુ નિ દધ્મસ્યમુષ્મિન્ ઇતિ બ્રૂયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,10{102}.2 ॥
શિવેનાસ્માકં સમે શાન્ત્યા સહાયુષા સમાયૈ સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,10{102}.3 ॥
સમાસ્ત્વાગ્ને (2.6) ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,10{102}.4 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,10{102}.5 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽયા સમા રુશતીઽ ઇતિ તિસૃભિઃ ઽસમાસ્ત્વાગ્નેઽ ઇતિ સૂક્તેનાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । સંવત્સર ઉગ્ર મકરે સમ્પ્રાપ્તે રોગે વા સમુત્પન્ને પરરાષ્ટ્રભયે સસ્તેને ચૌરભયે દારુણે સંવત્સરે શાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ દશમી કણ્ડિકા

અથોપતારકશાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદુપતારકાઃ શઙ્કન્તે તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,11{103}.1 ॥
રેવતીઃ શુભ્રા ઇષિરા મદન્તીસ્ત્વચો ધૂમમનુ તાઃ સં વિશન્તુ । પરેણાપઃ પૃથિવીં સં વિશન્ત્વાપ ઇમાલ્લોકાનનુસઞ્ચરન્તુ ॥ અદ્ભ્યઃ સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,11{103}.2 ॥
સમુત્પતન્તુ (4.15) પ્ર નભસ્વ (7.18) ઇતિ વર્ષીર્જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,11{103}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,11{103}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽરેવતીઃ શુભ્રાઃઽ ઇત્યૃચા, ઽસમુત્પતન્તુઽ ઽપ્ર નભસ્વઽ ઇતિ સૂક્તાભ્યાં ચાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । અવર્ષણે ગ્રહનક્ષત્રાણાં સમાપે (?) ક્ષેત્રે ચ દર્શને ચ શાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ એકાદશી કણ્ડિકા

બ્રાહ્મણ-આયુધગ્રહણે શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદ્ બ્રાહ્મણા આયુધિનો ભવન્તિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,12{104}.1 ॥
ય આસુરા મનુષ્યા આત્તધન્વઃ પુરુષમુખાશ્ચરાનિહ । દેવા વયં મનુષ્યાસ્તે દેવાઃ પ્ર વિશામસિ ॥ ઇન્દ્રો નો અસ્તુ પુરોગવઃ સ નો રક્ષતુ સર્વતઃ । ઇન્દ્રાય સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,12{104}.2 ॥
મા નો વિદન્ (1.19) નમો દેવવધેભ્યઃ (6.13) ઇત્યેતાભ્યાં સૂક્તાભ્યાં જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,12{104}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,12{104}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકં કૃત્વા માતૃનામાનુયોજનં કૃત્વા તતઃ વેદ્યાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽય આસુરાઃઽ ઇતિ દ્વાભ્યાં ઽમા નો વિદન્ઽ ઽનમો દેવવધેભ્યઃઽ ઇતિ દ્વાભ્યાં ચાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । બ્રાહ્મણશસ્ત્રગ્રહણે શાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ દ્વાદશી કણ્ડિકા

દેવતાદ્ભુતશાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદ્ દૈવતાનિ નૃત્યન્તિ ચ્યોતન્તિ હસન્તિ ગાયન્તિ વાન્યાનિ વા રૂપાણિ કુર્વન્તિ ય આસુરા મનુષ્યાઃ, મા નો વિદન્ (1.19) નમો દેવવધેભ્યઃ (6.13) ઇત્યભયૈર્જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,13{105}.1 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,13{105}.2 ॥]
શાન્ત્યુદકં ચાતનાદિશ્ચ તત આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽય આસુરાઃઽ ઽમા નો વિદન્ઽ, ઽનમો દેવવધેભ્યઃઽ ઇત્યાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । દેવતા નૃત્યન્તિ ચ્યોતન્તિ હસન્તિ ગાયન્તિ પ્રસ્થિજ્યન્તિ પ્રધૂપયન્તિ ઉન્મીલયન્તિ લોહિતં સ્રવન્તિ પ્રાદુર્ભવન્તિ ગમનં કુર્વન્તિ સર્વદેવતાપ્રતિમાયાં પાષાણપ્રભૃતિરજતહિરણ્યસ્ફટિકપ્રભૃતિલિઙ્ગવાસુદેવશઙ્કરસરસ્વતીત્યાદિપ્રભૃતયઃ અન્યાનિ વા બહૂનિ વિધાન્યાનિ રૂપાણિ કુર્વન્તિ દેવતાપ્રભૃતયઃ । દેવતાદ્ભુતશાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ ત્રયોદશી કણ્ડિકા

અથ લાઙ્ગલસંસર્ગે શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતલ્લાઙ્ગલે સંસૃજતઃ પુરોડાશં શ્રપયિત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.1 ॥
અરણ્યસ્યાર્ધમભિવ્રજ્ય ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.2 ॥
પ્રાચીં સીતાં સ્થાપયિત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.3 ॥
સીતાયા મધ્યે પ્રાઞ્ચમિધ્મમુપસમાધાય ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.4 ॥
પરિસમુહ્ય પર્યુક્ષ્ય પરિસ્તીર્ય બર્હિઃ શમ્યાઃ પરિધીન્ કૃત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.5 ॥
અથ જુહોતિ વિત્તિરસિ પુષ્ટિરસિ શ્રીરસિ પ્રાજાપત્યાનાં તાં ત્વાહં મયિ પુષ્ટિકામો જુહોમિ સ્વાહા ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.6 ॥
કુમુદ્વતી પુષ્કરિણી સીતા સર્વાઙ્ગશોભની । કૃષિઃ સહસ્રપ્રકારા પ્રત્યષ્ટા શ્રીરિયં મયિ ॥ ઉર્વીં ત્વાહુર્મનુષ્યાઃ શ્રિયં ત્વા મનસો વિદુઃ । આશયેઽન્નસ્ય નો ધેહ્યનમીવસ્ય શુષ્મિણઃ ॥ પર્જન્યપત્નિ હરિણ્યભિજિતાસ્યભિ નો વદ । કાલનેત્રે હવિષો નો જુષસ્વ તૃપ્તિં નો ધેહિ દ્વિપદે ચતુષ્પદે ॥ યાભિર્દેવા અસુરાનકલ્પયન્ યાતૂન્ મનૂન્ ગન્ધર્વાન્ રાક્ષસાંશ્ચ । તાભિર્નો અદ્ય સુમના ઉપા ગહિ સહસ્રાપોષં સુભગે રરાણા ॥ હિરણ્યસ્રક્ પુષ્કરિણી શ્યામા સર્વાઙ્ગશોભની । કૃષિર્હિરણ્યપ્રકારા પ્રત્યષ્ટા શ્રીરિયં મયિ ॥ અશ્વિભ્યાં દેવિ સહ સંવિદાના ઇન્દ્રેણ રાધેન સહ પુષ્ટ્યા ન આ ગહિ । વિશ્વસ્ત્વા રાસન્તાં પ્રદિશોઽનુ સર્વા અહોરાત્રાર્ધમાસમાસા આર્તવા ઋતુભિઃ સહ ॥ ભર્ત્રી દેવાનામુત મર્ત્યાનાં ભર્ત્રી પ્રજાનામુત માનુષાણામ્ । હસ્તિભિરિતરાસૈઃ ક્ષેત્રસારથિભિઃ સહ । હિરણ્યૈરશ્વૈરા ગોભિઃ પ્રત્યષ્ટા શ્રીરિયં મયિ ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.7 ॥
અત્ર શુનાસીરાણ્યનુયોજયેત ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.8 ॥
વરમનડ્વાહમિતિ સમાનમ્ ॥ કૌશ્સ્_13,14{106}.9 ॥]
અરણ્યે ગત્વા તત્ર પ્રાચીં સીતાં સ્થાપયિત્વા સીતાયા મધ્યે શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા તતઃ શમ્યાઃ પરિધીન્ કૃત્વા તતઃ પુરોડાશં જુહોતિ । અવદાયાવદાય ચતુરવત્તહોમઃ પુરોડાશસ્ય । ઽવિત્તિરસિ પુષ્ટિરસિઽ ઇતિ સૂક્તેન । તતઃ સર્વત્ર શાન્ત્યુદકં કૃત્વા સર્વત્ર ચાતનાન્યનુયોજયેત્ । માતૃનામાનિ સર્વત્ર । શાન્ત્યુદકે અનુયોજને વિશેષઃ । ઽસીરા યુઞ્જન્તિઽ (3.17) ઇતિ સૂક્તં ઽયસ્યેદમા રજઃઽ (6.33) ઇતિ સૂક્તં ઽસત્યં બૃહત્ઽ (12.1) ઇત્યનુવાકઃ એતાનિ શાન્ત્યુદકે અનુયોજયેત્ । શાન્ત્યુદકેન કારયિતુશ્ચ આચમનં પ્રોક્ષણમ્ । સીરં પ્રોક્ષયેત્ । ઋચા ક્ષેત્ર ચ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । તસ્મિન્ ક્ષેત્રે કર્મપ્રયોગઃ । સીતામધ્યે લાઙ્ગલસંસર્ગે પુચ્છસંસર્ગે ચ લાઙ્ગલાદ્ભુતશાન્તિઃ ॥ ચતુર્દશી કણ્ડિકા

રજ્જુકર્તને શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતત્ સૃજન્ત્યોર્વા કૃન્તન્ત્યોર્વા નાના તન્તૂ સંસૃજતઃ મનાયૈ તન્તું પ્રથમમ્ ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,15{107}.1 ॥
મનાયૈ તન્તું પ્રથમં પશ્યેદન્યા અતન્વત । તન્નારીઃ પ્રબ્રવીમિ વઃ સાધ્વીર્વઃ સન્તૂર્વરીઃ ॥ સાધુર્વસ્તન્તુર્ભવતુ સાધુરેતુ રથો વૃતઃ । અથો હોર્વરીર્યૂયં પ્રાતર્વોઢવે ધાવત ॥ ખર્ગલા ઇવ પત્વરીરપામુગ્રમિવાયનમ્ । પતન્તુ પત્વરીરિવોર્વરીઃ સાધુના પથા ॥ અવાચ્યૌ તે તોતુદ્યેતે તોદેનાશ્વતરાવિવ । પ્ર સ્તોમમુર્વરીણાં શશયાનામસ્તાવિષમ્ ॥ નારી પઞ્ચમયૂખં સૂત્રવત્ કૃણુતે વસુ । અરિષ્ટો અસ્ય વસ્તા પ્રેન્દ્ર વાસ ઉતોદિર ॥ કૌશ્સ્_13,15{107}.2 ॥
વાસઃ કર્ત્રે દદ્યાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,15{107}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,15{107}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યં ચાગારે કૃત્વા ઽમનાયૈ તન્તુમ્ઽ ઇત્યેતેન સૂક્તેનાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । વાસઃ કર્ત્રે દદ્યાત્ । ધેનું કાંસવસનં સર્વત્ર દદ્યાત્ । અયુદ્વયે નૃત્યમાનભવતિ કર્ત્યમાને સૂચકદ્વયં યદ્દ્વિધા ભવતિ । સમાપ્તા સૂત્રે ચ દ્વિઃસમ્ભવે શાન્તિઃ ॥ પઞ્ચદશી કણ્ડિકા

અથાગ્નિસંસર્ગે લૌકિકે શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદગ્નિનાગ્નિઃ સંસૃજ્યતે ભવતં નઃ સમનસૌ સમોકસૌ ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,16{108}.1 ॥
ભવતં નઃ સમનસૌ સમોકસાવરેપસૌ । મા હિંસિષ્ટં યજ્ઞપતિં મા યજ્ઞં જાતવેદસૌ શિવૌ ભવતમદ્ય નઃ ॥ અગ્નિનાગ્નિઃ સંસૃજ્યતે કવિર્બૃહસ્પતિર્યુવા હવ્યવાડ્ જુહ્વાસ્યઃ ॥ ત્વં હ્યગ્ને અગ્નિના વિપ્રો વિપ્રેણ સન્સતા । સખા સખ્યા સમિધ્યસે ॥ પાહિ નો અગ્ન એકયા પાહિ ન ઉત દ્વિતીયયા । પાહિ ગીર્ભિસ્તિસૃભિરૂર્જાં પતે પાહિ ચતસૃભિર્વસો ॥ સમીચી માહની પાતામાયુષ્મત્યા ઋચો મા સત્સિ । તનૂપાત્ સામ્નો વસુવિદં લોકમનુસઞ્ચરાણિ ॥ કૌશ્સ્_13,16{108}.2 ॥
રુક્મં કર્ત્રે દદ્યાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,16{108}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,16{108}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽભવતં નઃ સમનસૌઽ ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત્ । રુક્મં ચ કર્ત્રે દદ્યાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । ધેનું કાંસવસનં ચ સર્વત્ર । લૌકિકાગ્નિસંસર્ગે શાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ ષોડશી કણ્ડિકા

અથ ગોદ્વિયમલજનને શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદયમસૂર્યમૌ જનયતિ તાં શાન્ત્યુદકેનાભ્યુક્ષ્ય દોહયિત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.1 ॥
તસ્યા એવ ગોર્દુગ્ધે સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.2 ॥
પ્રાઞ્ચમિધ્મમુપસમાધાય ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.3 ॥
પરિસમુહ્ય પર્યુક્ષ્ય પરિસ્તીર્ય બર્હિરુદપાત્રમુપસાદ્ય ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.4 ॥
એકૈકયૈષા સૃષ્ટ્યા સં બભૂવ (3.28) ઇત્યેતેન સૂક્તેનાજ્યં જુહ્વન્ ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.5 ॥
ઉદપાત્રે સમ્પાતાનાનયતિ ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.6 ॥
ઉત્તમં સમ્પાતમોદને પ્રત્યાનયતિ ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.7 ॥
તતો ગાં ચ પ્રાશયતિ વત્સૌ ચોદપાત્રાદેનાનાચામયતિ ચ સમ્પ્રોક્ષતિ ચ ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.8 ॥
તાં તસ્યૈવ દદ્યાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.9 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,17{109}.10 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા શાન્ત્યુદકેન ગાં વત્સૌ ચ પ્રોક્ષ્ય તતઃ ગાં દોહયિત્વા તેન દુગ્ધેન સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા ઽએકૈકયૈષા સૃષ્ટ્યા સં બભૂવઽ ઇત્યેતેન સૂક્તેનાજ્યં જુહુયાત્ । ઉદપાત્રે સમ્પાતાનાનયતિ । ઽયત્રા સુહાર્દામ્ઽ (3.28.6) ઇત્યૃચા ઉત્તમં સમ્પાતમોદને પ્રત્યાનયતિ । તત ઓદનં ગાં વત્સૌ ચ પ્રાશયતિ । તત ઉદપાત્રેણાચામયતિ ચ સમ્પ્રોક્ષતિ ચ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । ગાં વત્સૌ ચ કર્ત્રે દદ્યાત્ । સર્વત્ર કંસવસનં ગૌઃ દક્ષિણા વરાં ધેનું ચ । ગોયમલજનને અદ્ભુતશાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ સપ્તદશી કણ્ડિકા

અથાશ્વા વા ગર્દભી વા યમલજનને શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ ચેદ્વડવા વા ગર્દભી વા સ્યાદેવમેવ પ્રાઞ્ચમિધ્મમુપસમાધાય ॥ કૌશ્સ્_13,18{110}.1 ॥
એવં પરિસ્તીર્ય ॥ કૌશ્સ્_13,18{110}.2 ॥
એવમુપસાદ્ય ॥ કૌશ્સ્_13,18{110}.3 ॥
એતેનૈવ સૂક્તેનાજ્યં જુહ્વન્ ॥ કૌશ્સ્_13,18{110}.4 ॥
ઉદપાત્રે સમ્પાતાનાનયતિ ॥ કૌશ્સ્_13,18{110}.5 ॥
ઉદપાત્રાદેનાનાચામયતિ ચ સમ્પ્રોક્ષતિ ચ ॥ કૌશ્સ્_13,18{110}.6 ॥
તાં તસ્યૈવ દદ્યાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,18{110}.7 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,18{110}.8 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽએકૈકયૈષા સૃષ્ટ્યા સં બભૂવઽ ઇતિ સૂક્તેનાજ્યં જુહ્વન્નુદપાત્રે સમ્પાતાનાનયતિ । ઉદપાત્રેણાશ્વાદિ આચામયતિ ચ સમ્પ્રોક્ષતિ ચ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । અશ્વા વા ગર્દભી વા યમલજનને શાન્તિઃ સમાપ્તા । કેચિત્ પૂર્વં શાન્ત્યુદકં કુર્વન્તિ કેચિત્ પશ્ચાત્ શાન્ત્યુદકં કુર્વન્તિ । તાં તસ્યૈવ દદ્યાત્ । સર્વત્ર શાન્ત્યુદકે ચાતનાન્યનુયોજયેત્ માતૃનામાનિ ચ । સર્વત્ર વરાં ધેનું કર્ત્રે દદ્યાત્ । સર્વત્ર કંસવસનં દક્ષિણા । સર્વત્ર શ્રાદ્ધં કુર્યાત્ । સર્વત્ર એષા દક્ષિણા દાતવ્યા । ઉક્તા દક્ષિણા સાપિ તં દાતવ્યા ॥ અષ્ટાદશી કણ્ડિકા

અથ માનુષીયમલજનને શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ ચેન્માનુષી સ્યાદેવમેવ પ્રાઞ્ચમિધ્મમુપસમાધાય ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.1 ॥
એવં પરિસ્તીર્ય ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.2 ॥
એવમુપસાદ્ય ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.3 ॥
ઉપસ્થે જાતકાવાધાય ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.4 ॥
એતેનૈવ સૂક્તેનાજ્યં જુહ્વન્ ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.5 ॥
અમીષાં મૂર્ધ્નિ સ માતુઃ પુત્રયોરિત્યનુપૂર્વં સમ્પાતાનાનયતિ ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.6 ॥
ઉદપાત્ર ઉત્તરાન્ સમ્પાતાન્ ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.7 ॥
ઉદપાત્રાદેનાનાચામયતિ ચ સમ્પ્રોક્ષતિ ચ ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.8 ॥
તાં તસ્યૈવ દદ્યાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.9 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.10 ॥
તસ્યા નિષ્ક્રયો યથાર્હં યથાસમ્પદ્વા ॥ કૌશ્સ્_13,19{111}.11 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽએકૈકયૈષાઽ ઇતિ સૂક્તેનાજ્યં જુહ્વન્ માનુષીપુત્રયોર્મૂર્ધ્નિ સમ્પાતાનાનયતિ । યથાપૂર્વમુદપાત્રે ઉત્તરસમ્પાતાનાનયતિ । ઉદપાત્રેણાચામયતિ ચ સમ્પ્રોક્ષતિ ચ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । શાન્ત્યુદકાદિ કંસાદીનિ ચ । યમલજનનીં સ્ત્રિયં કર્ત્રે દદ્યાત્ । તસ્યા નિષ્ક્રયો યથાર્હં યથાસમ્પદ્વા । માનુષીયમલજનને શાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ એકોનવિંશી કણ્ડિકા

અથ લોહિતે ગોદુગ્ધે શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદ્ ધેનવો લોહિતં દુહતે યઃ પૌરુષેયેણ ક્રવિષા સમઙ્ક્તે (8.3.15-18) ઇત્યેતાભિશ્ચતસૃભિર્જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,20{112}.1 ॥
વરાં ધેનું કર્ત્રે દદ્યાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,20{112}.2 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,20{112}.3 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽયઃ પૌરુષેયેણ ક્રવિષા સમઙ્ક્તેઽ ઇત્યેતાભિશ્ચતસૃભિરાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । વરમનડ્વાહનિવૃત્તિઃ । અન્યાં વરાં ધેનું કર્ત્રે દદ્યાત્ । કંસાદીનિ ચ । લોહિતદુગ્ધે અદ્ભુતશાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ વિંશી કણ્ડિકા

અથાનડ્વાહો ધેનું ધયતિ તત્ર શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદનડ્વાન્ ધેનું ધયતિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,21{113}.1 ॥
અનડ્વાન્ ધેનુમધયદિન્દ્રો ગો રૂપમાવિશત્ । સ મે ભૂતિં ચ પુષ્ટિં ચ દીર્ઘમાયુશ્ચ ધેહિ નઃ । ઇન્દ્રાય સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,21{113}.2 ॥
મા નો વિદન્ (1.19), નમો દેવવધેભ્યઃ (6.13) ઇત્યેતાભ્યાં સૂક્તાભ્યાં જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,21{113}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,21{113}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽઅનડ્વાન્ ધેનુમ્ઽ ઇત્યૃચા ઽમા નો વિદન્ઽ, ઽનમો દેવવધેભ્યઃઽ ઇત્યેતાભ્યાં સૂક્તાભ્યાં ચાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ ॥ એકવિંશી કણ્ડિકા

અથ ધેનુર્ધેનું ધયતિ શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદ્ ધેનુર્ધેનું ધયતિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,22{114}.1 ॥
યોગક્ષેમં ધેનું વાજપત્નીમિન્દ્રાગ્નિભ્યાં પ્રેષિતે જઞ્જભાને । તસ્માન્મામગ્ને પરિ પાહિ ઘોરાત્ પ્ર નો જાયન્તાં મિથુનાનિ રૂપશઃ ॥ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યાં સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,22{114}.2 ॥
દિવ્યો ગન્ધર્વઃ (2.2) ઇતિ માતૃનામભિર્જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,22{114}.3 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,22{114}.4 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽયોગક્ષેમં ધેનુમ્ઽ ઇતિ ઽદિવ્યો ગન્ધર્વઃઽ ઇતિ માતૃનામગણેન ચાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । ધેનુર્ધેનું ધયતિ શાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ દ્વાવિંશી કણ્ડિકા

અથ યત્રૈતદ્ ગૌર્વાશ્વો વાશ્વતરો વા પુરુષો વા આકાશફેનં ભક્ષયતિ તત્ર શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતદ્ ગૌર્વાશ્વો વાશ્વતરો વા પુરુષો વાકાશફેનમવગન્ધયતિ તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,23{115}.1 ॥
પયો દેવેષુ પય ઓષધીષુ પય આશાસુ પયોઽન્તરિક્ષે । તન્મે ધાતા ચ સવિતા ચ ધત્તાં વિશ્વે તદ્દેવા અભિસઙ્ગૃણન્તુ ॥
પયો યદપ્સુ પય ઉસ્રિયાસુ પય ઉત્સેષૂત પર્વતેષુ । તન્મે ધાતા ચ સવિતા ચ ધત્તાં વિશ્વે તદ્દેવા અભિસઙ્ગૃણન્તુ ॥ યન્મૃગેષુ પય આવિષ્ટમસ્તિ યદેજતિ પતતિ યત્પતત્રિષુ । તન્મે ધાતા ચ સવિતા ચ ધત્તાં વિશ્વે તદ્દેવા અભિસઙ્ગૃણન્તુ ॥ યાનિ પયાંસિ દિવ્યાર્પિતાનિ યાન્યન્તરિક્ષે બહુધા બહૂનિ । તેષામીશાનં વશિની નો અદ્ય પ્રદત્તા દ્યાવાપૃથિવી અહૃણીયમાના ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,23{115}.2 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,23{115}.3 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽપયો દેવેષુઽ સૂક્તેનાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । ગૌર્વાશ્વો વાશ્વતરો વા પુરુષો વેત્યાદિ ફેનં ભક્ષયતિ તત્રાદ્ભુતશાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ ત્રયોવિંશી કણ્ડિકા

અથ યત્રૈતત્ પિપીલિકા અનાચારરૂપા દૃશ્યન્તે તત્ર શાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતત્ પિપીલિકા અનાચારરૂપા દૃશ્યન્તે તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,24{116}.1 ॥
ભુવાય સ્વાહા ભુવનાય સ્વાહા ભુવનપતયે સ્વાહા ભુવાં પતયે સ્વાહાવોષાય સ્વાહા વિનતાય સ્વાહા ॥ શતારુણાય સ્વાહા ॥ કૌશ્સ્_13,24{116}.2 ॥
યઃ પ્રાચ્યાં દિશિ શ્વેતપિપીલિકાનાં રાજા તસ્મૈ સ્વાહા ॥ યો દક્ષિણાયાં દિશિ કૃષ્ણપિપીલિકાનાં રાજા તસ્મૈ સ્વાહા ॥ યઃ પ્રતીચ્યાં દિશિ રજતપિપીલિકાનાં રાજા તસ્મૈ સ્વાહા ॥ ય ઉદીચ્યાં દિશિ રોહિતપિપીલિકાનાં રાજા તસ્મૈ સ્વાહા ॥ યો ધ્રુવાયાં દિશિ બભ્રુપિપીલિકાનાં રાજા તસ્મૈ સ્વાહા ॥ યો વ્યધ્વાયાં દિશિ હરિતપિપીલિકાનાં રાજા તસ્મૈ સ્વાહા ॥ ય ઊર્ધ્વાયાં દિશ્યરુણપિપીલિકાનાં રાજા તસ્મૈ સ્વાહા ॥ કૌશ્સ્_13,24{116}.3 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽભુવાય સ્વાહાઽ ઇતિ સૂક્તેનાજ્યં જુહુયાત્ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । રક્તા કૃષ્ણા પીતા વા બહુશઃ પિપીલિકા ભવન્તિ તત્ર શાન્તિઃ ॥
અથ પિપીલિકાભિચાર ઉચ્યતે-
[તાશ્ચેદેતાવતા ન શામ્યેયુસ્તત ઉત્તરમગ્નિમુપસમાધાય ॥ કૌશ્સ્_13,24{116}.4 ॥
શરમયં બર્હિરુભયતઃ પરિછિન્નં પ્રસવ્યં પરિસ્તીર્ય ॥ કૌશ્સ્_13,24{116}.5 ॥
વિષાવધ્વસ્તમિઙ્ગિડમાજ્યં શાકપલાશેનોત્પૂતં બાધકેન સ્રુવેણ જુહોતિ ॥ કૌશ્સ્_13,24{116}.6 ॥
ઉત્તિષ્ઠત નિર્દ્રવત ન વ ઇહાસ્ત્વિત્યઞ્ચનમ્ । ઇન્દ્રો વઃ સર્વાસાં સાકં ગર્ભાનાણ્ડાનિ ભેત્સ્યતિ ॥ ફડ્ઢતાઃ પિપીલિકાઃ ઇતિ ॥ કૌશ્સ્_13,24{116}.7 ॥
ઇન્દ્રો વો યમો વો વરુણો વોઽગ્નિર્વો વાયુર્વઃ સૂર્યો વશ્ચન્દ્રો વઃ પ્રજાપતિર્વ ઈશાનો વઃ ઇતિ ॥ કૌશ્સ્_13,24{116}.8 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા શરમયં બર્હિરુભયતઃ પરિચ્છિન્નં પ્રસવ્યં પરિસ્તરણં વિષાવધ્વસ્તમિઙ્ગિડમાજ્યમ્ । શાકપલાશેનાજ્યસ્ય ઉત્પવનં બાધકેન સ્રુવેણ હોમઃ । ઽઉત્તિષ્ઠત નિર્દ્રવતમ્ઽ ઇતિ સૂક્તેન ઇઙ્ગિડં જુહોતિ । યથાર્થમુદર્કાન્ યોજયેત્ । ઽઉક્તાનુક્તસ્યઽ ઇતિ પઞ્ચપટલિકાયામુક્તં પુનરુક્તલક્ષણમ્ । ઽઅનુષઙ્ગો વાક્પરિસમાપ્તિઃઽ મીમાંસાયામ્ । ઽયમો વઃ સર્વાસાં સાકમ્ઽ । ઽવરુણો વઃ સર્વાસામ્ઽ । ઽઅગ્નિર્વઃ સર્વાસામ્ઽ । ઽવાયુર્વઃ સર્વાસામ્ઽ । ઽસૂર્યો વઃ સર્વાસામ્ઽ । ઽચન્દ્રો વઃ સર્વાસામ્ઽ । ઽપ્રજાપતિર્વઃ સર્વાસામ્ઽ । ઽઈશાનો વઃ સર્વાસામ્ઽ । ઽસાકં ગર્ભાનાણ્ડાનિ ભેત્સ્યતિ । ફડ્ઢતાઃ પિપીલિકાઃઽ । પ્રતિમન્ત્રમ્ ઉચ્ચારયતિ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । પિપીલિકાભિચારશાન્તિઃ સમાપ્તા । અન્યા યદિ પિપીલિકા દૃષ્ટ્વા વ્યાધિં જનયતિ રક્તકૃષ્ણશ્વેતપીતનીલા અનેકવિધાઃ પિપીલિકા ગૃહે ભવન્તિ । અગ્નિશરણે વા ક્ષેત્રે વા નગરે વા ગ્રામે વા અપિ બહુશો ભવન્તિ । અન્નમધ્યે રસમધ્યે ઘૃતે વા આજાત્વતા દૃશ્યન્તે તત્રાભિચારઃ ક્રિયતે ॥ ચતુર્વિંશી કણ્ડિકા

અથ મક્ષિકાશાન્તિરુચ્યતે-
[અથ યત્રૈતન્નીલમક્ષા અનાચારરૂપા દૃશ્યન્તે તત્ર જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,25{117}.1 ॥
યા મત્યૈઃ સરથં યાન્તિ ઘોરા મૃત્યોર્દૂત્યઃ ક્રવિશઃ સં બભૂવુઃ । શિવં ચક્ષુરુત ઘોષઃ શિવાનાં શં નો અસ્તુ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે ॥ શાન્તં ચક્ષુરુત વાયસીનાં યા ચાસાં ઘોરા મનસો વિસૃષ્ટિઃ । મનસસ્પતે તન્વા મા પાહિ ઘોરાન્મા વિ રિક્ષિ તન્વા મા પ્રજયા મા પશુભિર્વાયવે સ્વાહા ઇતિ હુત્વા ॥ કૌશ્સ્_13,25{117}.2 ॥
વાત આ વાતુ ભેષજમ્ ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,25{117}.3 ॥
વાત આ વાતુ ભેષજં શમ્ભુ મયોભુ નો હૃદે । પ્ર ણ આયૂંષિ તાર્ષત્ ॥ ઉત વાત પિતાસિ ન ઉત ભ્રાતોત નઃ સખા । સ નો જીવાતવે કૃધિ ॥ યદદો વાત તે ગૃહે નિહિતં ભેષજં ગુહા । તસ્ય નો ધેહિ જીવસે ઇત્યેતેન સૂક્તેન જુહુયાત્ ॥ કૌશ્સ્_13,25{117}.4 ॥
સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ કૌશ્સ્_13,25{117}.5 ॥]
શાન્ત્યુદકાદિ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા ઽયા મત્યૈઃ સરથમ્ઽ ઇતિ સૂક્તેન ઽવાત આ વાતુ ભેષજમ્ઽ ઇતિ સૂક્તેન ચ દ્વાભ્યામાજ્યં જુહોતિ । પાર્વણાદ્યુત્તરતન્ત્રમ્ । નીલમક્ષિકા ગૃહે પતતિ અન્યવર્ણા વા ભવન્તિ મક્ષિકાશાન્તિઃ સમાપ્તા ॥ પઞ્ચવિંશી કણ્ડિકા