Kalpadrumāvadānamālā · Verses 261-280

ekavarṇam idaṃ viśvaṃ pūrvam āsīd yudhiṣṭhira
karmakriyāviśeṣeṇa cāturvarṇyaṃ pratiṣṭhitam* //

sarve vai yonijā martyāḥ sarve mūtrapurīṣiṇaḥ
ekendriyakriyārthāś ca tasmāc chīlaguṇair dvijāḥ //

śūdro 'pi śīlasaṃpanno guṇavān brāhmaṇo bhavet*
brāhmaṇo 'pi kriyāhīnaḥ śūdrāt pratyavaro bhavet* //

pañcendriyārṇavaṃ ghoraṃ yadi śūdro 'pi tīrṇavān*
tasmai dānaṃ pradātavyam aprameyaṃ yudhiṣṭhira //

na jātir dṛśyate rājan guṇāḥ kalyāṇakārakāḥ
guṇavidyānidhir vidvān brāhmaṇo brahmacārāṇāt* //

jīvitaṃ yasya lokārthe dharmārthe yasya jīvitam*
ahorātraṃ caren muktas taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ //

parityajya gṛhāvāsaṃ ye sthitā mokṣakāṅkṣiṇaḥ
kāmeṣv asaktāḥ kaunteya brāhmaṇās te yudhiṣṭhira //

ahiṃsā nirmamatvaṃ vā satkṛtyasya vivarjanam*
rāgadveṣanivṛttiś ca etad brāhmaṇalakṣaṇam* //

kṣamā dayā damo dānaṃ satyaṃ śaucaṃ smṛtir ghṛṇā
vidyā vidyānamādhītyam etad brāhmaṇalakṣaṇam* //

gāyatrīmātrasāro 'pi varaṃ vipraḥ suyantritaḥ
nādhitya caturo vedān sarvāśī sarvavikrayī //

ekarātroṣitasyāpi yā gatir brahmacāriṇaḥ
na tāṃ kratusahasreṇa prāpnuvanti yudhiṣṭhira //

pāragaḥ sarvavedānāṃ sarvatīrthābhiṣiñcanaiḥ
yuktaś carati dharmaṃ yo taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ //

yadā na kurute pāpaṃ sarvabhūteṣu dāruṇam*
kāyena manasā vācā brahma saṃpadyate tadā //

yasya lokahite cittaṃ maitrīyuktam ivātmaje
tena saṃpadyate brahma tasmān maitrīṃ vibhāvaya //

yasya lokeṣu kāruṇyaṃ svātmaje iva duḥkhite
tena saṃpadyate brahma tasmāt kāruṇiko bhava //

yac cittaṃ muditaṃ loke sukhībhūte ivātmaje
tasya saṃjāyate brahma tal loke modavāṃś cara //

yasyopekṣāyutaṃ cittaṃ sarvalokeṣv ivātmaje
tasya saṃjāyate brahma tad upekṣāyutaś cara //

etad dhi paramaṃ brahma vihāraṃ brahmasādhanam*
jñātvā lokahitārthena cara brahmavihāriṇam* //

tataḥ kleśān vinirjitvā svātmacittasamāhitaḥ
brahmapraṇidhim ālambya sthirībhava samādhiṣu //

tathā brahmaguṇādhānād brahmarṣis tvaṃ bhaveḥ kila
pañcābhijñapadaprāpto brahmalokam avāpnuyāḥ //