કલ્પદ્રુમાવદાનમાલા · શ્લોક 261-280

એકવર્ણમ્ ઇદં વિશ્વં પૂર્વમ્ આસીદ્ યુધિષ્ઠિર
કર્મક્રિયાવિશેષેણ ચાતુર્વર્ણ્યં પ્રતિષ્ઠિતમ્* ॥

સર્વે વૈ યોનિજા મર્ત્યાઃ સર્વે મૂત્રપુરીષિણઃ
એકેન્દ્રિયક્રિયાર્થાશ્ ચ તસ્માચ્ છીલગુણૈર્ દ્વિજાઃ ॥

શૂદ્રો ઽપિ શીલસંપન્નો ગુણવાન્ બ્રાહ્મણો ભવેત્*
બ્રાહ્મણો ઽપિ ક્રિયાહીનઃ શૂદ્રાત્ પ્રત્યવરો ભવેત્* ॥

પઞ્ચેન્દ્રિયાર્ણવં ઘોરં યદિ શૂદ્રો ઽપિ તીર્ણવાન્*
તસ્મૈ દાનં પ્રદાતવ્યમ્ અપ્રમેયં યુધિષ્ઠિર ॥

ન જાતિર્ દૃશ્યતે રાજન્ ગુણાઃ કલ્યાણકારકાઃ
ગુણવિદ્યાનિધિર્ વિદ્વાન્ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મચારાણાત્* ॥

જીવિતં યસ્ય લોકાર્થે ધર્માર્થે યસ્ય જીવિતમ્*
અહોરાત્રં ચરેન્ મુક્તસ્ તં દેવા બ્રાહ્મણં વિદુઃ ॥

પરિત્યજ્ય ગૃહાવાસં યે સ્થિતા મોક્ષકાઙ્ક્ષિણઃ
કામેષ્વ્ અસક્તાઃ કૌન્તેય બ્રાહ્મણાસ્ તે યુધિષ્ઠિર ॥

અહિંસા નિર્મમત્વં વા સત્કૃત્યસ્ય વિવર્જનમ્*
રાગદ્વેષનિવૃત્તિશ્ ચ એતદ્ બ્રાહ્મણલક્ષણમ્* ॥

ક્ષમા દયા દમો દાનં સત્યં શૌચં સ્મૃતિર્ ઘૃણા
વિદ્યા વિદ્યાનમાધીત્યમ્ એતદ્ બ્રાહ્મણલક્ષણમ્* ॥

ગાયત્રીમાત્રસારો ઽપિ વરં વિપ્રઃ સુયન્ત્રિતઃ
નાધિત્ય ચતુરો વેદાન્ સર્વાશી સર્વવિક્રયી ॥

એકરાત્રોષિતસ્યાપિ યા ગતિર્ બ્રહ્મચારિણઃ
ન તાં ક્રતુસહસ્રેણ પ્રાપ્નુવન્તિ યુધિષ્ઠિર ॥

પારગઃ સર્વવેદાનાં સર્વતીર્થાભિષિઞ્ચનૈઃ
યુક્તશ્ ચરતિ ધર્મં યો તં દેવા બ્રાહ્મણં વિદુઃ ॥

યદા ન કુરુતે પાપં સર્વભૂતેષુ દારુણમ્*
કાયેન મનસા વાચા બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા ॥

યસ્ય લોકહિતે ચિત્તં મૈત્રીયુક્તમ્ ઇવાત્મજે
તેન સંપદ્યતે બ્રહ્મ તસ્માન્ મૈત્રીં વિભાવય ॥

યસ્ય લોકેષુ કારુણ્યં સ્વાત્મજે ઇવ દુઃખિતે
તેન સંપદ્યતે બ્રહ્મ તસ્માત્ કારુણિકો ભવ ॥

યચ્ ચિત્તં મુદિતં લોકે સુખીભૂતે ઇવાત્મજે
તસ્ય સંજાયતે બ્રહ્મ તલ્ લોકે મોદવાંશ્ ચર ॥

યસ્યોપેક્ષાયુતં ચિત્તં સર્વલોકેષ્વ્ ઇવાત્મજે
તસ્ય સંજાયતે બ્રહ્મ તદ્ ઉપેક્ષાયુતશ્ ચર ॥

એતદ્ ધિ પરમં બ્રહ્મ વિહારં બ્રહ્મસાધનમ્*
જ્ઞાત્વા લોકહિતાર્થેન ચર બ્રહ્મવિહારિણમ્* ॥

તતઃ ક્લેશાન્ વિનિર્જિત્વા સ્વાત્મચિત્તસમાહિતઃ
બ્રહ્મપ્રણિધિમ્ આલમ્બ્ય સ્થિરીભવ સમાધિષુ ॥

તથા બ્રહ્મગુણાધાનાદ્ બ્રહ્મર્ષિસ્ ત્વં ભવેઃ કિલ
પઞ્ચાભિજ્ઞપદપ્રાપ્તો બ્રહ્મલોકમ્ અવાપ્નુયાઃ ॥