Kalpadrumāvadānamālā · Verses 221-240

prakṣiptaṃ yatra yad dravyaṃ tad bhāṇḍaṃ tena lakṣyate
jñānadharmaguṇācārair lakṣyate mānavas tathā //

jñānadharmaguṇācārair vihīno mānavaḥ paśuḥ
jñānavijñānabhedena vartate guṇabhedatā //

guṇabhedād bhaved dharma bhedā ca saṃprajāyate
dharmabhedāt tataḥ karma bhedatā saṃpravartate //

karmabhedāt tathācāra bhedatā ca pravartate
tathācāraviśeṣeṇa jātibhedāḥ pravartitāḥ //

mahābhūtasamudbhūta skandheṣv āyataneṣu ca
sarvajantuśarīreṣu sameṣu kā viśeṣatā //

jñānavijñānamātreṇa bhidyante khalu mānavāḥ
jñānavijñānapātratvāt pūjyante nīcajā api //

jñānavijñānahīnatvān mānavo 'pi na pūjyate
paśuvatsa narākāraḥ tataḥ pūjā na cākṛteḥ //

jñānenāpi dvijo naiva karmācārapramāṇataḥ
jñānena yadi vā vipraḥ śūdro 'pi brāhmaṇo bhavet* //

anye 'pi bahavaḥ santi sakaivartādinīcajāḥ
jñānavantaś ca ye dhīrās te 'pi syur brāhmaṇāḥ khalu //

tamāc ca jñānamātreṇa brāhmaṇo na bhavet khalu
karmācārapramāṇena na jñānasya pramāṇatā //

karmaṇāpi dvijo naiva śuddhācārapramāṇataḥ
karmaṇā vai dvijāś caivaṃ sarve syur brāhmaṇāḥ khalu //

santi hi bahavo loke mahāyajñādikarmiṇaḥ
kṣatriyavaiśyaśūdrāś ca kathaṃ na brāhmaṇā nu te //

tasmān na karmamātreṇa brāhmaṇāḥ syur narāḥ khalu
nāpi svācāramātreṇa brāhmaṇāḥ syus tathā narāḥ //

yadi svācārato vipraḥ sarve syur brāhmaṇāḥ khalu
ye ye svācāravantaś ca te te syur brāhmaṇāḥ kila //

santi ca bahavaḥ śūdrāḥ śuddhācārasamanvitāḥ
vratopavāsadharmiṣṭā nīcajā api santi ca //

te 'pi syur brāhmaṇāś caivaṃ yady ācārapramāṇatā
tasmād ācāramātreṇa brāhmaṇā naiva mānuṣāḥ //

vedenāpi tathā naiva brāhmaṇāḥ syur narottamāḥ
yadi vedair bhaved vipro rākṣaso 'pi dvijaḥ khalu //

tathābhūd rāvaṇo nāma rākṣaso vedapāragaḥ
sarve 'pi rākṣasāś caivaṃ vedakarmānucārakāḥ //

kathaṃ te brāhmaṇā naiva yadi vedād dvijo bhavet*
tasmāc ca vedamātreṇa naiva syur brāhmaṇāḥ khalu //

satyadharmapramāṇena sarvam ekaṃ jagad dhruvam*
cāturvarṇyam idaṃ lokaṃ tīrthikair iti kalpitam* //