Kaliviḍambana · Verses 21-40

vārān ke cid grahān ke cit ke cid ṛkṣāṇi jānate
tritayaṃ ye vijānanti te vācaspatayaḥ svayam //

naimittikāḥ svapnadṛśo devatānām [[amī trayaḥ]]
nisargaśatravaḥ sṛṣṭā daivajñānām amī trayas //

svasthair asādhyarogaiś ca jantubhir nāsti kiṃ cana
kātarā dīrgharogāś ca bhiṣajāṃ bhāgyahetavas //

nātidhairyaṃ pradātavyaṃ nātibhītiś ca rogiṇi
naiścintyān nādime dānaṃ nairāśyād eva nāntime //

bhaiṣajyaṃ tu yathākāmaṃ pathyaṃ tu kaṭhinaṃ vadet
ārogyaṃ vaidyamāhātmyād anyathātvam apathyatas //

nidānaṃ roganāmāni sātmyāsātmye cikitsitam
sarvam apy upadekṣyanti rogiṇaḥ sadane striyas //

jṛmbhamāṇeṣu rogeṣu mriyamāṇeṣu jantuṣu
rogatattveṣu śanakair vyutpadyante cikitsakās //

pravartanārtham ārambhe madhye tv auṣadhahetave
bahumānārtham ante ca jihīrṣanti cikitsakās //

lipsamāneṣu vaidyeṣu cirād āsādya rogiṇam
dāyādāḥ saṃprarohanti daivajñā māntrikā api //

rogasyopakrame sāntvaṃ madhye kiṃ cid dhanavyayas
śanair anādaras śāntau snāto vaidyaṃ na paśyati //

daivajñatvaṃ māntrikatā bhaiṣajyaṃ cāṭukauśalam
ekaikam arthalābhāya dvitriyogas tu durlabhas //

anṛtaṃ cāṭuvādaś ca dhanayogo mahān ayam
satyaṃ vaiduṣyam ity eṣa yogo dāridryakārakas //

kātaryaṃ durvinītatvaṃ kārpaṇyam avivekatām
sarvaṃ mārjanti kavayaḥ śālīnāṃ muṣṭikiṃkarās //

na kāraṇam apekṣante kavayaḥ stotum udyatās
kiṃ cid astuvatām teṣāṃ jihvā phuraphurāyate //

stutaṃ stuvanti kavayo na svato guṇadarśinas
kītaḥ kaś cid alir nāma kiyatī tatra varṇanā //

ekaiva kavitā puṃsāṃ grāmāyāśvāya hastine
antato 'nnāya vastrāya tāmbūlāya ca kalpate //

śabdākhyam aparaṃ brahma saṃdarbheṇa pariṣkṛtam
vikrīyate katipayair vṛthānyair viniyujyate //

varṇayanti narābhāsān vāṇīṃ labdhvāpi ye janās
labdhvāpi kāmadhenuṃ te lāṅgale viniyuñjate //

praśaṃsanto narābhāsān pralapanto 'nyathānyathā
kathaṃ tarantu kavayaḥ kāmapāramyavādinas //

yat sandarbhe yad ullekhe yad vyaṅgye nibhṛtaṃ manas
samādher api taj jyāyāḥ śaṃkaro yadi varṇyate //