Kalika Purana · Chapter 40
kālikāpurāṇam catvāriṃśo'dhyāyaḥ narakopākhyānam
atha śrīkālikā purāṇa adhyāya ४०
// mārkaṇḍeya uvāca //
ṛtumatyāṃ tu jāyāyāṃ kāle sa narakaḥ kramāt /
bhagadattaṃ mahāśīrṣaṃ madavantaṃ sumālinam
caturo janayāmāsa putrānetān kṣiteḥ sutaḥ /
mahāsattvān mahāvīryān vīrairanyairdurāsadān
tato bāṇasya vacanād hayagrīvaṃ tathā murum /
sandhāyātha samānīya saināpatye'bhyaṣecayat / ३//
muruṃ sannihitaṃ śrutvā hayagrīvaṃ ca bhauminā /
ye ye kṣitau tadā hyāsannasurāste'pi saṅgatāḥ
hayagrīvaṃ muruṃ śrutvā narakeṇa samāgatam /
nisundasundanāmānāvasurau sainikaiḥ saha
virūpākṣastadā daityaḥ sarve tena samāgaman /
tataḥ sa paścimadvāri narakaḥ senayā saha
muruṃ dvārādhipaṃ cakre hayagrīvaṃ tathottare /
pūrvadvāri nisundantu virūpākṣaṃ tu dakṣiṇe
madhye pañcajanaṃ sundaṃ saināpatye'bhyaṣecayat /
muruṃ kṣurāntān pāśāṃśca ṣaṭsahasrāṇyayojayat /
dvāri tat purarakṣārthaṃ satkṛtaḥ kṣitisūnunā
evaṃ pūrvān pūrvatarānavamatya sumantriṇaḥ
asuraireva satataṃ so'suro mudito'bhavat /
pūrvaṃ gṛhītaṃ bhāvaṃ sa parityajya kṣiteḥ sutaḥ
āsuraṃ bhāvamāsādya bādhate tridivaukasaḥ /
na devān na munīn sarvān na ca jānāti kaścana
sureśvaraṃ jigāyāśu hayagrīvasahāyavān /
evaṃ sa cāsuraṃ bhāvaṃ tanvāno vicaran kṣitau
bāṇasya vacanācchakraṃ bādhayatyeva vai munīn /
deveśvaraṃ tridhā jitvā hayagrīvasahāyavān
adityāḥ kuṇḍalayugaṃ triṣu lokeṣu viśrutam /
sarvaratnāmṛtastrāvi duḥkhavighnaharaṃ param /
jahāra narako bhaumo nirbhīto muniśāpataḥ
evaṃ devān bādhamāno munīn viprān kṣiteḥ sutaḥ /
pañcavarṣasahasrāṇi rājyaṃ prāgjyotiṣe'karot
etasminnantare devī mahābhārārditā kṣitiḥ /
brahmaviṣṇumukhān devān rakṣārthaṃ śaraṇaṃ gatā /
idaṃ covāca dhātāraṃ praṇamyorvī samādhavam
// pṛthivyuvāca //
dānavā rākṣasā daityā hariṇā ye ca sūditāḥ /
te rājñāṃ mandire jātā adhunā balagarvitāḥ
teṣāṃ bhāramahaṃ soḍhuṃ na śaknomi mahattaram /
asaṅkhyātāśca te sarve tān saṅkhyātuṃ na cotsahe
aṣṭau śatasahasrāṇi teṣāṃ mukhyā mahābalāḥ /
teṣvapyatibalān voḍhuṃ na tāñchannomi cādhunā
bāṇaṃ baleḥ sutaṃ vīraṃ kaṃsaṃ dhenukameva ca /
ariṣṭaṃ ca pralambaṃ ca sunāmānaṃ muruṃ śalam
cāṇūramuṣṭikau mallau jarāsandhaṃ mahābalam /
narakaṃ ca hayagrīvaṃ nisundaṃ sundameva ca // २१ /
virūpākṣaṃ pañcajanaṃ hiḍimbaṃ ca bakaṃ balam /
jaṭāsuraṃ ca kirmīramanāyudhamalambuṣam
saubhākhyaṃ ca jarāsandhaṃ dvividaṃ cāpi vānaram /
śrutāyudhaṃ mahādaityaṃ śatāyudhamathāparam
ṛṣyaśṛṅgasutaṃ caiva subāhumatibāhukam /
kālakaṃjāṃstathā daityān hiraṇyapuravāsinaḥ
eteṣāṃ tu padakṣo bhairviśīrṇāhaṃ dine dine /
lokān voḍhuṃ na śaknomi tānnighnantu surottamāḥ
nacedrakṣāṃ prakurvanti bhavantaḥ surasattamāḥ /
tadā viśīrṇā yāsyāmi pātālamavaśā'dhunā
// mārkaṇḍeya uvāca //
tatastasyā vacaḥ śrutvā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /
ityūcuste kariṣyāmaḥ kṣiteḥ bhāravimokṣaṇam
visṛjya pṛthivīṃ devīṃ sarve devāḥ sanātanam /
mādhavaṃ toṣayāmāsurbhārāvataraṇaṃ prati
sa tu tuṣṭaḥ surān sarvān svāṃśairavatarantu vai /
kṣitau bhārāvatārāyetyuktvā svayamiha prabhuḥ /
avatīrṇo'tha devakyā garbhe bhārāvatāraṇe
viṣṇuṃ cāvatariṣyantaṃ jñātvā devāḥ sanātanam
rambhātilottamādyāśca devyo rūpaguṇānvitāḥ /
kṣitāvutpādayāmāsuḥ sahasrāṇi tu ṣoḍaśa
tā: sarvā himavatpṛṣṭhe krīḍamānā varastriyaḥ /
apaśyannarako bhaumastān jahāra tadā haṭhāt
tena tā dharṣitā devyo nītāḥ prāgjyotiṣaṃ prati /
narakaṃ prārthayāmāsuḥ samayaṃ maithunaṃ prati
nārado yāvadāyāti nagaraṃ prati bhauma te /
asmākaṃ kuru rakṣāṃ ca tāvanno muṃca maithune
sa sameṣyati vīra tvāṃ na cirānno hyanugrahāt /
tena dṛṣṭā vayaṃ sārdhameṣyāmaḥ saṅgamaṃ tvayā
iti samprārthitastābhirnarako bhūminandanaḥ /
brahmavākyaṃ tadā smṛtvā evamastūcivān muhuḥ
etasminnantare devo bhagavān lokabhāvanaḥ /
devakyā jaṭharājjāto vṛddho nandagṛhe'bhavat
kaṃsakeśipralaṃbādīn hatvā daityānanekaśaḥ /
akarod dvārakāvāsaṃ sāgare salilāntare
tatrāṣṭau kanyakāstena svadharmeṇa ca svīkṛtāḥ /
kālindī satyabhāmā ca rūkmiṇī ramaṇī tathā
nagnajittanayā bhadrā lakṣmaṇā cāruhāsinī /
suśīlā mitravṛndeti tathā jāmbavatī satī
etāsu strīṣu ca tato hyanuraktasya tasya vai /
ṣaṭtriṃśadvatsarā jātā baladevasahāyinaḥ
pradyumnasāmbapramukhāḥ putrāstasya mahābalāḥ /
jātostatra dvijaśreṣṭhāḥ śāstre śastre ca kovidāḥ
aneke nihatā daityā bhārabhūtāstadā kṣiteḥ /
prahṛṣṭa: krīḍamānaśca dvārakāyāmuvāsa saḥ
atha śakrastadāyāto narakeṇārdito bhṛśam /
dvārakāṃ prati kṛṣṇasya darśanāya gaṇaiḥ saha // ४४ / /
tatra gatvā pariṣvajya kṛṣṇaṃ lokanamaskṛtam /
pūjitastena bahuśaḥ āsane kāñcane sthitaḥ
kathayāmāsa haraye narakasya viceṣṭitam /
śakro yathā pūrvavṛttaṃ yathā vā vartate'dhunā
// śakra uvāca //
śṛṇu kṛṣṇa mahābāho yadarthamahamāgataḥ /
kathayiṣyāmi tat sarvaṃ tatra śaṅkāṃ na saṃkuru
bhūmiputro'suro nāmnā narakaḥ suramardanaḥ /
ciraṃjīvī purā viṣṇukṣitibhyāṃ paripālitaḥ
adhunā sa kṣitiṃ viṣṇumavajñāya durāsadaḥ /
bāṇasya vacanād bhaumo brahmāṇaṃ paryaṃtoṣayat
brahmataḥ sa varān labdhvā hyatīvābhūt pradarpitaḥ /
mādhavaṃ pṛthivīṃ vāpi sasmāra na kadācana
pūrvamāsīt sa dharmātmā hyārādhitasuro vratī /
adhunā bādhate sarvānāsuraṃ bhāvamāśritaḥ
aditeḥ kuṇḍale mohājjahārāmṛtasambhave /
devānṛṣīn bādhamāno viprāṇāmapriye rataḥ
māṃ cāpi bādhate nityaṃ kāmagāmī durāsadaḥ /
jetā tu suradaityānāmavadhyaḥ sarvadehinām /
tava cāpyantaraprekṣī taṃ pāpaṃ jahi bhūtaye
tvadarthaṃ sarvadevairyā devagandharvakanyakāḥ // ५४ / /
purā parvatamukhye tu himavatyavatāritāḥ /
caturdaśa sahasrāṇi sahasre dve śatādhike
tāḥ sarvāḥ kanyakāḥ pāpaḥ prasahya varadarpitaḥ /
jahāra sa durādharṣo hayagrīvasahāyavān
sāgare yāni ratnāni pṛthivyāṃ ca triviṣṭape /
tāni sarvāṇi saṃhṛtya pramathya suramānuṣān
tīre lauhityatīrthasya so'karonmaṇiparvatam /
tasmin girau purīṃ ramyāṃ kārayitvā'lakāhvayām
tā: sarvā vāsayāmāsa devagandharvayoṣitaḥ /
ekaveṇīdharāḥ sarvāḥ sambhogaparivarjitāḥ /
tvāmeva tāḥ pratīkṣante sanāthāḥ kuru kṛṣṇa tāḥ
yāvadāgacchati puraṃ bhavato nārado muniḥ
tāvanna maithune yatnaṃ bhauma tvaṃ saṃkariṣyasi /
iti tāḥ samayaṃ cakrurnarakasya durātmanaḥ
nāradaśca tadāyātaḥ prāgjyotiṣapuraṃ prati /
yadā tvaṃ narakaṃ hantuṃ gantā tatpuramuttamam
tasmāt tvaṃ pāpakarmāṇaṃ narakaṃ narakopamam /
jahi devamanuṣyāṇāṃ kaṇṭakaṃ taṃ durāsadam
badhāt tasya kṣitirdevī putraśokaṃ na cāpsyasi /
svayameva vadhaṃ tasya devebhyo yadayācata
tasmāt taṃ jahi pāpiṣṭhaṃ narakaṃ pāpapūruṣam /
strīratnānyapi ratnāni taṃ nihatya samuddhara
ityukto jagatāṃ nāthaḥ śakreṇa sumahātmanā /
pratijajñe kṣitisutaṃ hantuṃ prati tadaiva hi
pratijñāya vadhaṃ tasya śakreṇa saha keśavaḥ /
tadaiva yātrāmakarot prāgjyotiṣapuraṃ prati
āruhya garuḍaṃ kṛṣṇaḥ satyabhāmādvitīyakaḥ /
prāgjyotiṣamukho'gacchadvāsavastridivaṃ yayau
divamākramya gacchantau kṛṣṇaśakrau mahādyutī /
yādavāḥ dadṛśustatra sūryācandramasau yathā
saṃstūyamānau gandharvairdevairapsarasāṃ gaṇaiḥ /
kṛṣṇaḥ śakraḥ kṣaṇādeva gatau khe tāvadṛśyatām
tataḥ kṣaṇena garuḍenāsasāda jagatpatiḥ /
puraṃ prāgjyotiṣaṃ ramyaṃ narakeṇa vaśīkṛtam
sa durgaṃ mauravaiḥ pāśaiḥ ṣaṭsahasrairbhayaṅkaraiḥ /
kṣurāntairveṣṭitaṃ pārśve mṛtyupāśairivocchritam
nirgacchantaṃ purāt tasmāt nāradaṃ ca dadarśa saḥ /
sa tu devamuniḥ śrīmān yadāgānnarakaṃ prati
tadā prāgjyotiṣaṃ gatvā satkṛtastena nāradaḥ /
saṅgame samayaṃ proce narakāya sa yoṣitām
// nārada uvāca //
pravartate'dya caitrasya śuklapakṣasya pañcamī /
navamyāṃ tu dharāputra prāpnoti mahadāpadam
tadā yadi caturdaśyāṃ susnātā yoṣitastvimāḥ /
surateṣu tvayā tatra prayoktavyā yathāsukham
nāradasya vacaḥ śrutvā narako bhayamohitaḥ /
āsāraṃ ca prasāraṃ ca nagare sanyavedayat
rakṣibhī rakṣitaṃ rājyaṃ rakṣitaṃ ca samantataḥ /
bhayaharṣayuto bhaumaḥ samayaṃ samavaikṣata
tasminnavasare prāpa kṛṣṇaḥ prāgjyotiṣaṃ puram /
prathamaṃ paścimaṃ dvāramāsādya garuḍadhvajaḥ
pāśānāṃ ṣaṭsahasrāṇi kṣurān sañchidya naikadhā /
jaghāna sa muruṃ daityaṃ sānugaṃ ca sabāndhavam
ṣaṭsahasrā mahāvīrā dānavā dvāri saṃsthitāḥ /
hatāścakreṇa hariṇā tadaiva muruṇā saha
muruṃ hatvā sahasrāṇi putrāṃstasyāparāṃśca ṣaṭ /
jaghāna cakreṇa tadā khaṇḍaśo'nyāṃśca dānavān
tato'nekaśilāsaṅghānatikramya janārdanaḥ /
sagaṇaṃ sānugaṃ caiva nisundaṃ samapothayat
eko yo yodhayeddevān sahasraṃ vatsarān purā /
śakraṃ ca samatikramya mahāvīraparākramaḥ /
taṃ jaghāna hayagrīvaṃ samatikramya keśavaḥ
madhye lauhityasaṃjñasya bhagavān devakīsutaḥ
audakāyāṃ virūpākṣaṃ sundaṃ hatvā mahābalaḥ /
tataḥ pañcajanaṃ vīraṃ jaghāna parameśvaraḥ
etān hatvā mahākāyān mahāvīryān durāsadān /
āsasāda jagannāthaḥ puraṃ prāgjyotiṣāhvayam
viyatsthairdaivataiḥ sarvairnāradena mahātmanā /
jayaśabdaiḥ stūyamānaḥ praviveśa yatheśvaraḥ
śriyā yuktāṃ dīpyamānāṃ prākārāṭṭālabhūṣitām /
sa mene nagarīṃ viṣṇuḥ kimindrasyāmarāvatī?
tatra yuddhaṃ mahadbhūtaṃ nānāpraharaṇodyatam /
bhīrūṇāṃ trāsajananaṃ śūrāṇāṃ harṣavardhanam /
yathā devāsuraṃ yuddhaṃ tathaiva samapadyata
tataḥ śārṅgavinirmuktairbāṇaistān dānavān bahūn /
nijaghāna mahābāhurgaruḍastho janārdanaḥ
aṣṭau śatasahasrāṇi aṣṭau śataśatāni ca /
hatvāsurān mahābāhurnarakaṃ taṃ samāsadat
tataḥ śrutvā sa narakaḥ patitānasurān bahūn /
dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ mahābāhu garuḍasthaṃ mahābalam
vasiṣṭhaśāpaṃ sasmāra samayaṃ mādhavasya ca /
nāradasya vacaścāpi varacchidraṃ tathā vidheḥ
sa prāptakālaśca tadā keśavena samāgataḥ /
yuddha varaṃ mene smaran bāṇavacastadā
saḥ kāñcanaṃ samāruhya rathaṃ vajradhvajaṃ varam /
lohacakrāṣṭasaṃyuktaṃ trinatvapramitaṃ ratham
yuktamaśvasahasraistu vajradhvajadhirājitam /
nānāpraharaṇopetaṃ bahutūṇīrasaṃyutam /
agacchat samarāyāśu narakaḥ pṛthivīsutaḥ
sa gacchan samarāyāśu mānuṣaṃ bhāvamarcitam /
nindyaṃ tathāsuraṃ mene smaran pūrvavaco hareḥ
kṣaṇāt kṛṣṇaṃ sa dadarśa garuḍopari saṃsthitam /
śaṅkhacakragadāśārṅgavarāsidharamacyutam
kirīṭakuṇḍalayutaṃ śrīvatsavakṣasaṃ harim /
kaustubhodbhāsitoraskaṃ pītāmbaradharaṃ param
sa tena yuyudhe vīro viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
prāgjyotiṣādhipo bhīmo narakaḥ pṛthivīsutaḥ
sa yudhyat kṛṣṇanikaṭe kālikāṃ kālikopamām /
raktāsyanayanāṃ dīrghā khaḍgaśaktidharāṃ tadā
apaśyajjagatāṃ dhātrīṃ kāmākhyāmapi mohinīm
sa vismitastadā bhītastāṃ dṛṣṭvā jagatāṃ prasūm /
yoddhavyamityeva tadā yuyudhe narako'suraḥ
tena sārdhaṃ tadā kṛṣṇaḥ kṛtvā sumahadadbhutam /
yuddhaṃ yādṛk purā bhūtaṃ na deve na ca mānuṣe
tatastenātha bhaumena yuddhakeliṃ sa mādhavaḥ /
ciraṃ kṛtvā jaghānātha devendraṃ pratiharṣayan
sudarśanena cakreṇa madhyadeśe tadā hariḥ /
dvidhā ciccheda narakaṃ khaṇḍito'bhyapatad bhuvi
vibhaktataccharīraṃ tu bhūmau nipatitaṃ tadā /
virājate vajrabhinno yathā gairikaparvataḥ
patite tanaye devī pṛthvī dṛṣṭvā śarīrakam /
śokavegaṃ tadā sehe jñātvā kālaṃ tadāgatam
āditeḥ kuṇḍalayugaṃ svayamādāya kāśyapī /
upātiṣṭhata govindaṃ vacanaṃ cedamabravīt
// pṛthivyuvāca //
tvayā varāharūpeṇa yadāhaṃ coddhṛtā purā /
tadā tvadgātrasaṃsparśāt putro me narakaḥ sthitaḥ /
so'yaṃ tvayā pālitaśca pātitaścādhunā sutaḥ
gṛhāṇa kuṇḍale ceme aditeḥ sarvakāmade /
santatiṃ cāsya govinda pratipālaya nityadā
// śrībhagavānuvāca //
bhārāvataraṇe devi narakasya vadhaḥ purā /
tvayaiva prārthito yasmāt tenāsau nihato mayā
pālayiṣye'sya santānaṃ devi tvadvacanādaham /
prāgjyotiṣe'bhiṣekṣyāmi naptāraṃ bhagadattakam
evamuktvā mahābāhurbhagavān madhusūdanaḥ /
antaḥpuraṃ viveśātha narakasya dhanālayam
sa tatra dadṛśe vīro ratnāni vividhāni ca /
rāśībhūtāni śuddhāni parvatāniva rājataḥ
muktāmaṇipravālānāṃ vaidūryasya ca parvatam /
tathā rajatakūṭāni vajrakūṭāni mādhavaḥ
suvarṇa saṃcayāt rukmadaṇḍān ratnamayadhvajān /
vāhanāni vicitrāṇi yānāni śayanāni ca
khacitāni svarṇaratnairmahārhāṇi mahānti ca /
yad yad dṛṣṭaṃ ca yāvacca dhanaṃ ratnaṃ maṇistathā /
bhuvi tādṛk ca no dṛṣṭamanyatra narakālayāt
na kuberasya nendrasya na yamasyāpyapāṃ pateḥ /
tāvanti dhanaratnāni yāvanti narakālaye
keśavo'pyatha tatraiva nāradena ca saṅgataḥ
avekṣyāntaḥpuradhanaṃ sāraṃ sārataraṃ tataḥ /
teṣāṃ samādade grāhyaṃ prabhūtaṃ paravīrahā
yā dattā vaiṣṇavīśaktirviṣṇunā prabhaviṣṇunā /
hatvā bhaumaṃ tu tāṃ śaktiṃ jagṛhe devakīsutaḥ
pṛthivyā nāradenaiva sahitaḥ keśavastadā /
bhagadattaṃ bhaumasutaṃ prāgjyotiṣapurottame /
abhiṣicya tadā bhūtaṃ puramadhye nyaveśayat
abhiṣiktaṃ tu taṃ dṛṣṭvā bhagadattaṃ tadā kṣitiḥ /
napturarthe'tha tāṃ śaktiṃ keśavaṃ samayācata
keśavo'pi kṣitervākyānnāradānumatena ca /
tāṃ śaktiṃ bhagadattāya suprītamanasā dadau
yacchatraṃ varuṇaṃ jitvā kāñcanastrāvisaṃjñakam /
samānayat purā bhaumastacchatraṃ harirādade
aṣṭabhārasuvarṇāni yatsaṃsravati cānvaham /
yat krośamātravistīrṇamardhayojanamucchritam // १२८ / /
ratnottamāni sarvāṇi caturdantāṃstathā gajān /
caturdaśasahasrāṇi pūjitā: pramadāstathā
dvārakāṃ prati daityaughairvāhayāmāsa keśavaḥ
yā devakanyakāḥ pūrvaṃ narakeṇa hṛtā balāt /
tāsāṃ kṛtvā hṛṣīkeśo veṇībandhavimokṣaṇam
vāsobhirbhūṣaṇairdivyaistāḥ satkṛtya muhurmuhuḥ /
āropya ca vimāne tu rakṣibhirbalibhirdṛḍhaiḥ /
nāradādhiṣṭhitāḥ sarvā dvārakāṃ pratyavāhayat
yaḥ kṛtaḥ surakanyārthe bhaumena maṇiparvataḥ
maṇiratnaughasampūrṇo divākarasamaprabhaḥ /
utpāṭya taṃ jagannāthastārkṣapṛṣṭhe nyadhāpayat
tathaiva vāruṇaṃ chatraṃ garuḍopari mādhavaḥ /
āropya satyabhāmā sahāsīnaḥ sumanā hariḥ
bhagadattaṃ samābhāṣya pṛthivīṃ ca jagatpatiḥ /
pratasthe dvārakāṃ vīro viyanmārgeṇa vai drutam
suparṇaḥ kāñcanasrāvicchatraṃ samaṇiparvatam /
keśavaṃ satyabhāmāṃ ca helayā khe vahan yayau
kṣaṇena dvārakāṃ prāpya keśavaḥ paravīrahā /
mudaṃ ca lebhe sakalairbāndhavaiśca tathā gaṇaiḥ
evaṃ kālī mahāmāyā kālikākhyā jaganmayī /
viṣṇuṃ ca jagatāṃ nāthaṃ parāparapatiṃ harim
jagatkāraṇakartāraṃ jñānagamyaṃ jaganmayam /
sanmohayatyeva tathā hyanurāgavirāgavān
anugṛhṇāti mitrāṇi hyamitrāṇi nihanti ca /
nārīṣu mūḍho ramate dvandvenāpi ca muhyate
iti vaḥ kathitaṃ viprā yathābhūnnarako'suraḥ /
yathā ca varalābho'bhūd yathā cāsya viceṣṭitam
ārādhito yathā brahmā bāṇabuddhyātha bhauminā /
kimanyaducitaṃ vāsti tadbruvantu dvijottamāḥ
// iti śrīkālikāpurāṇe narakopākhyāne catvāriṃśo'dhyāyaḥ
kālikā purāṇa hindī anuvāda paḍhane ke lie dekheṃ-[https://ptvaishnavi.blogspot.com/2023/08/Kalika-puran-adhyay-40.html DP Karmakand]
Original text: kālikāpurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0