કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 40

કાલિકાપુરાણમ્ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ નરકોપાખ્યાનમ્
અથ શ્રીકાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૪૦
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઋતુમત્યાં તુ જાયાયાં કાલે સ નરકઃ ક્રમાત્ ।
ભગદત્તં મહાશીર્ષં મદવન્તં સુમાલિનમ્

ચતુરો જનયામાસ પુત્રાનેતાન્ ક્ષિતેઃ સુતઃ ।
મહાસત્ત્વાન્ મહાવીર્યાન્ વીરૈરન્યૈર્દુરાસદાન્

તતો બાણસ્ય વચનાદ્ હયગ્રીવં તથા મુરુમ્ ।
સન્ધાયાથ સમાનીય સૈનાપત્યેઽભ્યષેચયત્ । ૩॥
મુરું સન્નિહિતં શ્રુત્વા હયગ્રીવં ચ ભૌમિના ।
યે યે ક્ષિતૌ તદા હ્યાસન્નસુરાસ્તેઽપિ સઙ્ગતાઃ

હયગ્રીવં મુરું શ્રુત્વા નરકેણ સમાગતમ્ ।
નિસુન્દસુન્દનામાનાવસુરૌ સૈનિકૈઃ સહ

વિરૂપાક્ષસ્તદા દૈત્યઃ સર્વે તેન સમાગમન્ ।
તતઃ સ પશ્ચિમદ્વારિ નરકઃ સેનયા સહ

મુરું દ્વારાધિપં ચક્રે હયગ્રીવં તથોત્તરે ।
પૂર્વદ્વારિ નિસુન્દન્તુ વિરૂપાક્ષં તુ દક્ષિણે

મધ્યે પઞ્ચજનં સુન્દં સૈનાપત્યેઽભ્યષેચયત્ ।
મુરું ક્ષુરાન્તાન્ પાશાંશ્ચ ષટ્સહસ્રાણ્યયોજયત્ ।
દ્વારિ તત્ પુરરક્ષાર્થં સત્કૃતઃ ક્ષિતિસૂનુના

એવં પૂર્વાન્ પૂર્વતરાનવમત્ય સુમન્ત્રિણઃ

અસુરૈરેવ સતતં સોઽસુરો મુદિતોઽભવત્ ।
પૂર્વં ગૃહીતં ભાવં સ પરિત્યજ્ય ક્ષિતેઃ સુતઃ

આસુરં ભાવમાસાદ્ય બાધતે ત્રિદિવૌકસઃ ।
ન દેવાન્ ન મુનીન્ સર્વાન્ ન ચ જાનાતિ કશ્ચન

સુરેશ્વરં જિગાયાશુ હયગ્રીવસહાયવાન્ ।
એવં સ ચાસુરં ભાવં તન્વાનો વિચરન્ ક્ષિતૌ

બાણસ્ય વચનાચ્છક્રં બાધયત્યેવ વૈ મુનીન્ ।
દેવેશ્વરં ત્રિધા જિત્વા હયગ્રીવસહાયવાન્

અદિત્યાઃ કુણ્ડલયુગં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
સર્વરત્નામૃતસ્ત્રાવિ દુઃખવિઘ્નહરં પરમ્ ।
જહાર નરકો ભૌમો નિર્ભીતો મુનિશાપતઃ

એવં દેવાન્ બાધમાનો મુનીન્ વિપ્રાન્ ક્ષિતેઃ સુતઃ ।
પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ રાજ્યં પ્રાગ્જ્યોતિષેઽકરોત્

એતસ્મિન્નન્તરે દેવી મહાભારાર્દિતા ક્ષિતિઃ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુમુખાન્ દેવાન્ રક્ષાર્થં શરણં ગતા ।
ઇદં ચોવાચ ધાતારં પ્રણમ્યોર્વી સમાધવમ્

॥ પૃથિવ્યુવાચ ॥
દાનવા રાક્ષસા દૈત્યા હરિણા યે ચ સૂદિતાઃ ।
તે રાજ્ઞાં મન્દિરે જાતા અધુના બલગર્વિતાઃ

તેષાં ભારમહં સોઢું ન શક્નોમિ મહત્તરમ્ ।
અસઙ્ખ્યાતાશ્ચ તે સર્વે તાન્ સઙ્ખ્યાતું ન ચોત્સહે

અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ તેષાં મુખ્યા મહાબલાઃ ।
તેષ્વપ્યતિબલાન્ વોઢું ન તાઞ્છન્નોમિ ચાધુના

બાણં બલેઃ સુતં વીરં કંસં ધેનુકમેવ ચ ।
અરિષ્ટં ચ પ્રલમ્બં ચ સુનામાનં મુરું શલમ્

ચાણૂરમુષ્ટિકૌ મલ્લૌ જરાસન્ધં મહાબલમ્ ।
નરકં ચ હયગ્રીવં નિસુન્દં સુન્દમેવ ચ ॥ ૨૧ ।
વિરૂપાક્ષં પઞ્ચજનં હિડિમ્બં ચ બકં બલમ્ ।
જટાસુરં ચ કિર્મીરમનાયુધમલમ્બુષમ્

સૌભાખ્યં ચ જરાસન્ધં દ્વિવિદં ચાપિ વાનરમ્ ।
શ્રુતાયુધં મહાદૈત્યં શતાયુધમથાપરમ્

ઋષ્યશૃઙ્ગસુતં ચૈવ સુબાહુમતિબાહુકમ્ ।
કાલકંજાંસ્તથા દૈત્યાન્ હિરણ્યપુરવાસિનઃ

એતેષાં તુ પદક્ષો ભૈર્વિશીર્ણાહં દિને દિને ।
લોકાન્ વોઢું ન શક્નોમિ તાન્નિઘ્નન્તુ સુરોત્તમાઃ

નચેદ્રક્ષાં પ્રકુર્વન્તિ ભવન્તઃ સુરસત્તમાઃ ।
તદા વિશીર્ણા યાસ્યામિ પાતાલમવશાઽધુના

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતસ્તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
ઇત્યૂચુસ્તે કરિષ્યામઃ ક્ષિતેઃ ભારવિમોક્ષણમ્

વિસૃજ્ય પૃથિવીં દેવીં સર્વે દેવાઃ સનાતનમ્ ।
માધવં તોષયામાસુર્ભારાવતરણં પ્રતિ

સ તુ તુષ્ટઃ સુરાન્ સર્વાન્ સ્વાંશૈરવતરન્તુ વૈ ।
ક્ષિતૌ ભારાવતારાયેત્યુક્ત્વા સ્વયમિહ પ્રભુઃ ।
અવતીર્ણોઽથ દેવક્યા ગર્ભે ભારાવતારણે

વિષ્ણું ચાવતરિષ્યન્તં જ્ઞાત્વા દેવાઃ સનાતનમ્

રમ્ભાતિલોત્તમાદ્યાશ્ચ દેવ્યો રૂપગુણાન્વિતાઃ ।
ક્ષિતાવુત્પાદયામાસુઃ સહસ્રાણિ તુ ષોડશ

તા: સર્વા હિમવત્પૃષ્ઠે ક્રીડમાના વરસ્ત્રિયઃ ।
અપશ્યન્નરકો ભૌમસ્તાન્ જહાર તદા હઠાત્

તેન તા ધર્ષિતા દેવ્યો નીતાઃ પ્રાગ્જ્યોતિષં પ્રતિ ।
નરકં પ્રાર્થયામાસુઃ સમયં મૈથુનં પ્રતિ

નારદો યાવદાયાતિ નગરં પ્રતિ ભૌમ તે ।
અસ્માકં કુરુ રક્ષાં ચ તાવન્નો મુંચ મૈથુને

સ સમેષ્યતિ વીર ત્વાં ન ચિરાન્નો હ્યનુગ્રહાત્ ।
તેન દૃષ્ટા વયં સાર્ધમેષ્યામઃ સઙ્ગમં ત્વયા

ઇતિ સમ્પ્રાર્થિતસ્તાભિર્નરકો ભૂમિનન્દનઃ ।
બ્રહ્મવાક્યં તદા સ્મૃત્વા એવમસ્તૂચિવાન્ મુહુઃ

એતસ્મિન્નન્તરે દેવો ભગવાન્ લોકભાવનઃ ।
દેવક્યા જઠરાજ્જાતો વૃદ્ધો નન્દગૃહેઽભવત્

કંસકેશિપ્રલંબાદીન્ હત્વા દૈત્યાનનેકશઃ ।
અકરોદ્ દ્વારકાવાસં સાગરે સલિલાન્તરે

તત્રાષ્ટૌ કન્યકાસ્તેન સ્વધર્મેણ ચ સ્વીકૃતાઃ ।
કાલિન્દી સત્યભામા ચ રૂક્મિણી રમણી તથા

નગ્નજિત્તનયા ભદ્રા લક્ષ્મણા ચારુહાસિની ।
સુશીલા મિત્રવૃન્દેતિ તથા જામ્બવતી સતી

એતાસુ સ્ત્રીષુ ચ તતો હ્યનુરક્તસ્ય તસ્ય વૈ ।
ષટ્ત્રિંશદ્વત્સરા જાતા બલદેવસહાયિનઃ

પ્રદ્યુમ્નસામ્બપ્રમુખાઃ પુત્રાસ્તસ્ય મહાબલાઃ ।
જાતોસ્તત્ર દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ શાસ્ત્રે શસ્ત્રે ચ કોવિદાઃ

અનેકે નિહતા દૈત્યા ભારભૂતાસ્તદા ક્ષિતેઃ ।
પ્રહૃષ્ટ: ક્રીડમાનશ્ચ દ્વારકાયામુવાસ સઃ

અથ શક્રસ્તદાયાતો નરકેણાર્દિતો ભૃશમ્ ।
દ્વારકાં પ્રતિ કૃષ્ણસ્ય દર્શનાય ગણૈઃ સહ ॥ ૪૪ । ।
તત્ર ગત્વા પરિષ્વજ્ય કૃષ્ણં લોકનમસ્કૃતમ્ ।
પૂજિતસ્તેન બહુશઃ આસને કાઞ્ચને સ્થિતઃ

કથયામાસ હરયે નરકસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ।
શક્રો યથા પૂર્વવૃત્તં યથા વા વર્તતેઽધુના

॥ શક્ર ઉવાચ ॥
શૃણુ કૃષ્ણ મહાબાહો યદર્થમહમાગતઃ ।
કથયિષ્યામિ તત્ સર્વં તત્ર શઙ્કાં ન સંકુરુ

ભૂમિપુત્રોઽસુરો નામ્ના નરકઃ સુરમર્દનઃ ।
ચિરંજીવી પુરા વિષ્ણુક્ષિતિભ્યાં પરિપાલિતઃ

અધુના સ ક્ષિતિં વિષ્ણુમવજ્ઞાય દુરાસદઃ ।
બાણસ્ય વચનાદ્ ભૌમો બ્રહ્માણં પર્યંતોષયત્

બ્રહ્મતઃ સ વરાન્ લબ્ધ્વા હ્યતીવાભૂત્ પ્રદર્પિતઃ ।
માધવં પૃથિવીં વાપિ સસ્માર ન કદાચન

પૂર્વમાસીત્ સ ધર્માત્મા હ્યારાધિતસુરો વ્રતી ।
અધુના બાધતે સર્વાનાસુરં ભાવમાશ્રિતઃ

અદિતેઃ કુણ્ડલે મોહાજ્જહારામૃતસમ્ભવે ।
દેવાનૃષીન્ બાધમાનો વિપ્રાણામપ્રિયે રતઃ

માં ચાપિ બાધતે નિત્યં કામગામી દુરાસદઃ ।
જેતા તુ સુરદૈત્યાનામવધ્યઃ સર્વદેહિનામ્ ।
તવ ચાપ્યન્તરપ્રેક્ષી તં પાપં જહિ ભૂતયે

ત્વદર્થં સર્વદેવૈર્યા દેવગન્ધર્વકન્યકાઃ ॥ ૫૪ । ।
પુરા પર્વતમુખ્યે તુ હિમવત્યવતારિતાઃ ।
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ સહસ્રે દ્વે શતાધિકે

તાઃ સર્વાઃ કન્યકાઃ પાપઃ પ્રસહ્ય વરદર્પિતઃ ।
જહાર સ દુરાધર્ષો હયગ્રીવસહાયવાન્

સાગરે યાનિ રત્નાનિ પૃથિવ્યાં ચ ત્રિવિષ્ટપે ।
તાનિ સર્વાણિ સંહૃત્ય પ્રમથ્ય સુરમાનુષાન્

તીરે લૌહિત્યતીર્થસ્ય સોઽકરોન્મણિપર્વતમ્ ।
તસ્મિન્ ગિરૌ પુરીં રમ્યાં કારયિત્વાઽલકાહ્વયામ્

તા: સર્વા વાસયામાસ દેવગન્ધર્વયોષિતઃ ।
એકવેણીધરાઃ સર્વાઃ સમ્ભોગપરિવર્જિતાઃ ।
ત્વામેવ તાઃ પ્રતીક્ષન્તે સનાથાઃ કુરુ કૃષ્ણ તાઃ

યાવદાગચ્છતિ પુરં ભવતો નારદો મુનિઃ

તાવન્ન મૈથુને યત્નં ભૌમ ત્વં સંકરિષ્યસિ ।
ઇતિ તાઃ સમયં ચક્રુર્નરકસ્ય દુરાત્મનઃ

નારદશ્ચ તદાયાતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં પ્રતિ ।
યદા ત્વં નરકં હન્તું ગન્તા તત્પુરમુત્તમમ્

તસ્માત્ ત્વં પાપકર્માણં નરકં નરકોપમમ્ ।
જહિ દેવમનુષ્યાણાં કણ્ટકં તં દુરાસદમ્

બધાત્ તસ્ય ક્ષિતિર્દેવી પુત્રશોકં ન ચાપ્સ્યસિ ।
સ્વયમેવ વધં તસ્ય દેવેભ્યો યદયાચત

તસ્માત્ તં જહિ પાપિષ્ઠં નરકં પાપપૂરુષમ્ ।
સ્ત્રીરત્નાન્યપિ રત્નાનિ તં નિહત્ય સમુદ્ધર

ઇત્યુક્તો જગતાં નાથઃ શક્રેણ સુમહાત્મના ।
પ્રતિજજ્ઞે ક્ષિતિસુતં હન્તું પ્રતિ તદૈવ હિ

પ્રતિજ્ઞાય વધં તસ્ય શક્રેણ સહ કેશવઃ ।
તદૈવ યાત્રામકરોત્ પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં પ્રતિ

આરુહ્ય ગરુડં કૃષ્ણઃ સત્યભામાદ્વિતીયકઃ ।
પ્રાગ્જ્યોતિષમુખોઽગચ્છદ્વાસવસ્ત્રિદિવં યયૌ

દિવમાક્રમ્ય ગચ્છન્તૌ કૃષ્ણશક્રૌ મહાદ્યુતી ।
યાદવાઃ દદૃશુસ્તત્ર સૂર્યાચન્દ્રમસૌ યથા

સંસ્તૂયમાનૌ ગન્ધર્વૈર્દેવૈરપ્સરસાં ગણૈઃ ।
કૃષ્ણઃ શક્રઃ ક્ષણાદેવ ગતૌ ખે તાવદૃશ્યતામ્

તતઃ ક્ષણેન ગરુડેનાસસાદ જગત્પતિઃ ।
પુરં પ્રાગ્જ્યોતિષં રમ્યં નરકેણ વશીકૃતમ્

સ દુર્ગં મૌરવૈઃ પાશૈઃ ષટ્સહસ્રૈર્ભયઙ્કરૈઃ ।
ક્ષુરાન્તૈર્વેષ્ટિતં પાર્શ્વે મૃત્યુપાશૈરિવોચ્છ્રિતમ્

નિર્ગચ્છન્તં પુરાત્ તસ્માત્ નારદં ચ દદર્શ સઃ ।
સ તુ દેવમુનિઃ શ્રીમાન્ યદાગાન્નરકં પ્રતિ

તદા પ્રાગ્જ્યોતિષં ગત્વા સત્કૃતસ્તેન નારદઃ ।
સઙ્ગમે સમયં પ્રોચે નરકાય સ યોષિતામ્

॥ નારદ ઉવાચ ॥
પ્રવર્તતેઽદ્ય ચૈત્રસ્ય શુક્લપક્ષસ્ય પઞ્ચમી ।
નવમ્યાં તુ ધરાપુત્ર પ્રાપ્નોતિ મહદાપદમ્

તદા યદિ ચતુર્દશ્યાં સુસ્નાતા યોષિતસ્ત્વિમાઃ ।
સુરતેષુ ત્વયા તત્ર પ્રયોક્તવ્યા યથાસુખમ્

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નરકો ભયમોહિતઃ ।
આસારં ચ પ્રસારં ચ નગરે સન્યવેદયત્

રક્ષિભી રક્ષિતં રાજ્યં રક્ષિતં ચ સમન્તતઃ ।
ભયહર્ષયુતો ભૌમઃ સમયં સમવૈક્ષત

તસ્મિન્નવસરે પ્રાપ કૃષ્ણઃ પ્રાગ્જ્યોતિષં પુરમ્ ।
પ્રથમં પશ્ચિમં દ્વારમાસાદ્ય ગરુડધ્વજઃ

પાશાનાં ષટ્સહસ્રાણિ ક્ષુરાન્ સઞ્છિદ્ય નૈકધા ।
જઘાન સ મુરું દૈત્યં સાનુગં ચ સબાન્ધવમ્

ષટ્સહસ્રા મહાવીરા દાનવા દ્વારિ સંસ્થિતાઃ ।
હતાશ્ચક્રેણ હરિણા તદૈવ મુરુણા સહ

મુરું હત્વા સહસ્રાણિ પુત્રાંસ્તસ્યાપરાંશ્ચ ષટ્ ।
જઘાન ચક્રેણ તદા ખણ્ડશોઽન્યાંશ્ચ દાનવાન્

તતોઽનેકશિલાસઙ્ઘાનતિક્રમ્ય જનાર્દનઃ ।
સગણં સાનુગં ચૈવ નિસુન્દં સમપોથયત્

એકો યો યોધયેદ્દેવાન્ સહસ્રં વત્સરાન્ પુરા ।
શક્રં ચ સમતિક્રમ્ય મહાવીરપરાક્રમઃ ।
તં જઘાન હયગ્રીવં સમતિક્રમ્ય કેશવઃ

મધ્યે લૌહિત્યસંજ્ઞસ્ય ભગવાન્ દેવકીસુતઃ

ઔદકાયાં વિરૂપાક્ષં સુન્દં હત્વા મહાબલઃ ।
તતઃ પઞ્ચજનં વીરં જઘાન પરમેશ્વરઃ

એતાન્ હત્વા મહાકાયાન્ મહાવીર્યાન્ દુરાસદાન્ ।
આસસાદ જગન્નાથઃ પુરં પ્રાગ્જ્યોતિષાહ્વયમ્

વિયત્સ્થૈર્દૈવતૈઃ સર્વૈર્નારદેન મહાત્મના ।
જયશબ્દૈઃ સ્તૂયમાનઃ પ્રવિવેશ યથેશ્વરઃ

શ્રિયા યુક્તાં દીપ્યમાનાં પ્રાકારાટ્ટાલભૂષિતામ્ ।
સ મેને નગરીં વિષ્ણુઃ કિમિન્દ્રસ્યામરાવતી?

તત્ર યુદ્ધં મહદ્ભૂતં નાનાપ્રહરણોદ્યતમ્ ।
ભીરૂણાં ત્રાસજનનં શૂરાણાં હર્ષવર્ધનમ્ ।
યથા દેવાસુરં યુદ્ધં તથૈવ સમપદ્યત

તતઃ શાર્ઙ્ગવિનિર્મુક્તૈર્બાણૈસ્તાન્ દાનવાન્ બહૂન્ ।
નિજઘાન મહાબાહુર્ગરુડસ્થો જનાર્દનઃ

અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ અષ્ટૌ શતશતાનિ ચ ।
હત્વાસુરાન્ મહાબાહુર્નરકં તં સમાસદત્

તતઃ શ્રુત્વા સ નરકઃ પતિતાનસુરાન્ બહૂન્ ।
દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં મહાબાહુ ગરુડસ્થં મહાબલમ્

વસિષ્ઠશાપં સસ્માર સમયં માધવસ્ય ચ ।
નારદસ્ય વચશ્ચાપિ વરચ્છિદ્રં તથા વિધેઃ

સ પ્રાપ્તકાલશ્ચ તદા કેશવેન સમાગતઃ ।
યુદ્ધ વરં મેને સ્મરન્ બાણવચસ્તદા

સઃ કાઞ્ચનં સમારુહ્ય રથં વજ્રધ્વજં વરમ્ ।
લોહચક્રાષ્ટસંયુક્તં ત્રિનત્વપ્રમિતં રથમ્

યુક્તમશ્વસહસ્રૈસ્તુ વજ્રધ્વજધિરાજિતમ્ ।
નાનાપ્રહરણોપેતં બહુતૂણીરસંયુતમ્ ।
અગચ્છત્ સમરાયાશુ નરકઃ પૃથિવીસુતઃ

સ ગચ્છન્ સમરાયાશુ માનુષં ભાવમર્ચિતમ્ ।
નિન્દ્યં તથાસુરં મેને સ્મરન્ પૂર્વવચો હરેઃ

ક્ષણાત્ કૃષ્ણં સ દદર્શ ગરુડોપરિ સંસ્થિતમ્ ।
શઙ્ખચક્રગદાશાર્ઙ્ગવરાસિધરમચ્યુતમ્

કિરીટકુણ્ડલયુતં શ્રીવત્સવક્ષસં હરિમ્ ।
કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસ્કં પીતામ્બરધરં પરમ્

સ તેન યુયુધે વીરો વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
પ્રાગ્જ્યોતિષાધિપો ભીમો નરકઃ પૃથિવીસુતઃ

સ યુધ્યત્ કૃષ્ણનિકટે કાલિકાં કાલિકોપમામ્ ।
રક્તાસ્યનયનાં દીર્ઘા ખડ્ગશક્તિધરાં તદા

અપશ્યજ્જગતાં ધાત્રીં કામાખ્યામપિ મોહિનીમ્

સ વિસ્મિતસ્તદા ભીતસ્તાં દૃષ્ટ્વા જગતાં પ્રસૂમ્ ।
યોદ્ધવ્યમિત્યેવ તદા યુયુધે નરકોઽસુરઃ

તેન સાર્ધં તદા કૃષ્ણઃ કૃત્વા સુમહદદ્ભુતમ્ ।
યુદ્ધં યાદૃક્ પુરા ભૂતં ન દેવે ન ચ માનુષે

તતસ્તેનાથ ભૌમેન યુદ્ધકેલિં સ માધવઃ ।
ચિરં કૃત્વા જઘાનાથ દેવેન્દ્રં પ્રતિહર્ષયન્

સુદર્શનેન ચક્રેણ મધ્યદેશે તદા હરિઃ ।
દ્વિધા ચિચ્છેદ નરકં ખણ્ડિતોઽભ્યપતદ્ ભુવિ

વિભક્તતચ્છરીરં તુ ભૂમૌ નિપતિતં તદા ।
વિરાજતે વજ્રભિન્નો યથા ગૈરિકપર્વતઃ

પતિતે તનયે દેવી પૃથ્વી દૃષ્ટ્વા શરીરકમ્ ।
શોકવેગં તદા સેહે જ્ઞાત્વા કાલં તદાગતમ્

આદિતેઃ કુણ્ડલયુગં સ્વયમાદાય કાશ્યપી ।
ઉપાતિષ્ઠત ગોવિન્દં વચનં ચેદમબ્રવીત્

॥ પૃથિવ્યુવાચ ॥
ત્વયા વરાહરૂપેણ યદાહં ચોદ્ધૃતા પુરા ।
તદા ત્વદ્ગાત્રસંસ્પર્શાત્ પુત્રો મે નરકઃ સ્થિતઃ ।
સોઽયં ત્વયા પાલિતશ્ચ પાતિતશ્ચાધુના સુતઃ

ગૃહાણ કુણ્ડલે ચેમે અદિતેઃ સર્વકામદે ।
સન્તતિં ચાસ્ય ગોવિન્દ પ્રતિપાલય નિત્યદા

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥
ભારાવતરણે દેવિ નરકસ્ય વધઃ પુરા ।
ત્વયૈવ પ્રાર્થિતો યસ્માત્ તેનાસૌ નિહતો મયા

પાલયિષ્યેઽસ્ય સન્તાનં દેવિ ત્વદ્વચનાદહમ્ ।
પ્રાગ્જ્યોતિષેઽભિષેક્ષ્યામિ નપ્તારં ભગદત્તકમ્

એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્ભગવાન્ મધુસૂદનઃ ।
અન્તઃપુરં વિવેશાથ નરકસ્ય ધનાલયમ્

સ તત્ર દદૃશે વીરો રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
રાશીભૂતાનિ શુદ્ધાનિ પર્વતાનિવ રાજતઃ

મુક્તામણિપ્રવાલાનાં વૈદૂર્યસ્ય ચ પર્વતમ્ ।
તથા રજતકૂટાનિ વજ્રકૂટાનિ માધવઃ

સુવર્ણ સંચયાત્ રુક્મદણ્ડાન્ રત્નમયધ્વજાન્ ।
વાહનાનિ વિચિત્રાણિ યાનાનિ શયનાનિ ચ

ખચિતાનિ સ્વર્ણરત્નૈર્મહાર્હાણિ મહાન્તિ ચ ।
યદ્ યદ્ દૃષ્ટં ચ યાવચ્ચ ધનં રત્નં મણિસ્તથા ।
ભુવિ તાદૃક્ ચ નો દૃષ્ટમન્યત્ર નરકાલયાત્

ન કુબેરસ્ય નેન્દ્રસ્ય ન યમસ્યાપ્યપાં પતેઃ ।
તાવન્તિ ધનરત્નાનિ યાવન્તિ નરકાલયે

કેશવોઽપ્યથ તત્રૈવ નારદેન ચ સઙ્ગતઃ

અવેક્ષ્યાન્તઃપુરધનં સારં સારતરં તતઃ ।
તેષાં સમાદદે ગ્રાહ્યં પ્રભૂતં પરવીરહા

યા દત્તા વૈષ્ણવીશક્તિર્વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
હત્વા ભૌમં તુ તાં શક્તિં જગૃહે દેવકીસુતઃ

પૃથિવ્યા નારદેનૈવ સહિતઃ કેશવસ્તદા ।
ભગદત્તં ભૌમસુતં પ્રાગ્જ્યોતિષપુરોત્તમે ।
અભિષિચ્ય તદા ભૂતં પુરમધ્યે ન્યવેશયત્

અભિષિક્તં તુ તં દૃષ્ટ્વા ભગદત્તં તદા ક્ષિતિઃ ।
નપ્તુરર્થેઽથ તાં શક્તિં કેશવં સમયાચત

કેશવોઽપિ ક્ષિતેર્વાક્યાન્નારદાનુમતેન ચ ।
તાં શક્તિં ભગદત્તાય સુપ્રીતમનસા દદૌ

યચ્છત્રં વરુણં જિત્વા કાઞ્ચનસ્ત્રાવિસંજ્ઞકમ્ ।
સમાનયત્ પુરા ભૌમસ્તચ્છત્રં હરિરાદદે

અષ્ટભારસુવર્ણાનિ યત્સંસ્રવતિ ચાન્વહમ્ ।
યત્ ક્રોશમાત્રવિસ્તીર્ણમર્ધયોજનમુચ્છ્રિતમ્ ॥ ૧૨૮ । ।
રત્નોત્તમાનિ સર્વાણિ ચતુર્દન્તાંસ્તથા ગજાન્ ।
ચતુર્દશસહસ્રાણિ પૂજિતા: પ્રમદાસ્તથા

દ્વારકાં પ્રતિ દૈત્યૌઘૈર્વાહયામાસ કેશવઃ

યા દેવકન્યકાઃ પૂર્વં નરકેણ હૃતા બલાત્ ।
તાસાં કૃત્વા હૃષીકેશો વેણીબન્ધવિમોક્ષણમ્

વાસોભિર્ભૂષણૈર્દિવ્યૈસ્તાઃ સત્કૃત્ય મુહુર્મુહુઃ ।
આરોપ્ય ચ વિમાને તુ રક્ષિભિર્બલિભિર્દૃઢૈઃ ।
નારદાધિષ્ઠિતાઃ સર્વા દ્વારકાં પ્રત્યવાહયત્

યઃ કૃતઃ સુરકન્યાર્થે ભૌમેન મણિપર્વતઃ

મણિરત્નૌઘસમ્પૂર્ણો દિવાકરસમપ્રભઃ ।
ઉત્પાટ્ય તં જગન્નાથસ્તાર્ક્ષપૃષ્ઠે ન્યધાપયત્

તથૈવ વારુણં છત્રં ગરુડોપરિ માધવઃ ।
આરોપ્ય સત્યભામા સહાસીનઃ સુમના હરિઃ

ભગદત્તં સમાભાષ્ય પૃથિવીં ચ જગત્પતિઃ ।
પ્રતસ્થે દ્વારકાં વીરો વિયન્માર્ગેણ વૈ દ્રુતમ્

સુપર્ણઃ કાઞ્ચનસ્રાવિચ્છત્રં સમણિપર્વતમ્ ।
કેશવં સત્યભામાં ચ હેલયા ખે વહન્ યયૌ

ક્ષણેન દ્વારકાં પ્રાપ્ય કેશવઃ પરવીરહા ।
મુદં ચ લેભે સકલૈર્બાન્ધવૈશ્ચ તથા ગણૈઃ

એવં કાલી મહામાયા કાલિકાખ્યા જગન્મયી ।
વિષ્ણું ચ જગતાં નાથં પરાપરપતિં હરિમ્

જગત્કારણકર્તારં જ્ઞાનગમ્યં જગન્મયમ્ ।
સન્મોહયત્યેવ તથા હ્યનુરાગવિરાગવાન્

અનુગૃહ્ણાતિ મિત્રાણિ હ્યમિત્રાણિ નિહન્તિ ચ ।
નારીષુ મૂઢો રમતે દ્વન્દ્વેનાપિ ચ મુહ્યતે

ઇતિ વઃ કથિતં વિપ્રા યથાભૂન્નરકોઽસુરઃ ।
યથા ચ વરલાભોઽભૂદ્ યથા ચાસ્ય વિચેષ્ટિતમ્

આરાધિતો યથા બ્રહ્મા બાણબુદ્ધ્યાથ ભૌમિના ।
કિમન્યદુચિતં વાસ્તિ તદ્બ્રુવન્તુ દ્વિજોત્તમાઃ

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે નરકોપાખ્યાને ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।08।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-40.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]