Kalika Purana · Chapter 39

kālikāpurāṇam ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ bhaumatapasyāvarṇanam
atha śrīkālikā purāṇa adhyāya ३९
// mārkaṇḍeya uvāca //
sa rājā naraka: śrīmāṃścirañjīvī mahābhujaḥ /
mānuṣeṇaiva bhāvena ciraṃ rājyamathākarot

tretāyāṃ ca vyatītāyāṃ dvāparasya tu śeṣataḥ /
abhavacchoṇitapure bāṇo nāma mahāsuraḥ

tasyāgnidurgaṃ nagaraṃ sa ca śambhusakho balī /
sahasrabāhurdurdharṣaḥ priyaḥ putraḥ sa vai bale:

narakeṇa samaṃ tasya mahāmaitrī vyajāyata /
gamanāgamanānnityamanyonyānugrahaistathā /
tayorabhūd mahāprītiḥ pavanānalayoryathā

sa ca bāṇaḥ samārādhya mahādevaṃ jagatprabhum /
sureṇātha bhāvena vyacaraccākutobhayaḥ

tatsaṃsargāt sa narako dṛṣṭvā tasyādbhutāṃ kṛtim /
tenaiva saha bhāvena vihartumupacakrame

na brāhmaṇān pūjayati yathā pūrvaṃ tathā dvijāḥ /
na ca yajñeṣu dāneṣu pūrvavanmuditaḥ sa ca

na tathā viṣṇumabhyeti pṛthivīṃ vāpi nārccati /
kāmākhyāyāṃ tathā bhaktistadā tasthāya nābhavat

etasminnantare dhātustanayo munisattamaḥ /
vasiṣṭho nāma kāmākhyāṃ draṣṭuṃ prāgjyotiṣaṃ gataḥ

tāṃ durgābhyantare nīlakūṭadevīṃ vyavasthitām /
draṣṭuṃ gantuṃ vasiṣṭhasya na dvāraṃ narako hyadāt

tato vasiṣṭhaḥ kupito vacanaṃ paruṣaṃ muniḥ /
jagāda narakaṃ vīraṃ garhayanmunisattamaḥ

// vasiṣṭha uvāca //
kathaṃ pṛthivyāstanayo varāhasya suto'ñjasā /
devīṃ draṣṭuṃ brāhmaṇasya na dadāsi tathāgataḥ

kiṃ te kulocitaṃ karma tvaṃ karoṣi dharātmaja /
devīṃ prāgjyotiṣaṃ gatvā pūjayiṣye jaganmayīm

// mārkaṇḍeya uvāca //
tataḥ sa narako rājā prāptakālaḥ kṣiteḥ sutaḥ /
paruṣeṇātha vākyena tamākṣipya nirastavān /
tato muniḥ sa kupitaḥ śaśāpa narakaṃ nṛpam

// vasiṣṭha uvāca //
nacirād yena jāto'si tena mānuṣarūpiṇā /
maraṇaṃ bhavitā pāpa varāhakuṃlapāṃsana

mṛte tvayi mahādevīṃ kāmākhyāṃ jagatāṃ prabhum /
pūjayiṣyāmyahaṃ pāpa tiṣṭha yāsye svamālayam

tvaṃ yāvajjīvitā pāpa kāmākhyāpi jagatprabhuḥ /
sarvaiḥ parikaraiḥ sārdhamantardhānāya gacchatu

// mārkaṇḍeya uvāca //
ityuktvā brahmaputraḥ sa svasthānaṃ gatavān muniḥ /
vasiṣṭhastena bhaumena nirastaḥ kupito bhṛśam

gate vasiṣṭhe narakaḥ śīghraṃ vismayasaṃyutaḥ /
jagāma devībhavanaṃ nīlakūṭaṃ mahāgirim

tatra gatvā na cāpaśyat kāmākhyāṃ kāmarūpiṇīm /
na yonimaṇḍalaṃ tasyāḥ sarvān parikarāṃstathā

tataḥ sa vimanā bhūtvā kṣitiṃ sasmāra mātaram /
pitaraṃ ca jagannāthaṃ narakaḥ prabhumavyayam

na tāvapi tadā yātau tasya pratyakṣatāṃ dvijāḥ /
vyutkrāntasamayasyeti nītihīnasya śambhave

ciraṃ pratīkṣya tau tatra bhaumo vajradhvajastadā /
aprāptakṣitiviṣṇuḥ sa saśokaḥ svaṃ niveśanam

sa gacchan svagṛhaṃ bhaumaḥ purīṃ svāṃ dṛṣṭavāṃstu saḥ /
pūrvaśriyā parityaktāṃ malināṃ vanitāmiva

devyāmantarhitāyāṃ tu vedavādavivarjitam /
puṇyasvalpadārajanaṃ tat puraṃ samapadyata

na devāstatra gacchanti na viprā na maharṣayaḥ /
babhūva nagaraṃ tasya svalpayajñakriyotsavam

ītayo bahavo jātā mṛtāśca bahavo janāḥ /
lauhityanadarājo'pi hīnatoyastadā'bhavat

bahūni viparītāni dṛṣṭvā sa narakastadā /
mene maraṇamāsannamātmano brahmaśāpataḥ

tataḥ prāgjyotiṣādhyakṣaḥ śokavihvalacetanaḥ /
cintayan manasā mitraṃ bāṇaṃ balisutaṃ yayau

sakhā prāṇasamaḥ so'sya satatānyonyarakṣaṇe /
tatparau bāṇanarakau svarvaidyāvaśvināviva

etasminnantare bāṇo mitraṃ śambhusakho balī /
anukūlayitā mantrapradānena mahābudhaḥ

iti cāsīnmatistasya vajraketostadācalā /
dūtaṃ ca prāhiṇod dīptaṃ bāṇasya nagaraṃ prati

sa śoṇitapuraṃ gatvā syandanenāśugāminā /
tato bhaumasya vṛttāntaṃ vāṇāyāśu nyavedayat

yathā śapto vasiṣṭhena yathā cāntarhitāmbikā /
yathā vighnaḥ puravare jātaḥ prāgjyotiṣāhvaye

samayasya vyatikrāntirbhūmimādhavayoryathā /
tathā sa dūto bhaumasya śaśaṃsa balisūnave

sa samākāramitrasya samyag daivaparābhavam /
svayaṃ jagāma narakaṃ sabhājayitumīśvaraḥ

sa kāñcanavicitrāṅgaṃ yuktamaśvaśataistribhiḥ /
lohacakraṃ ca vaiyāghraṃ mayūradhvajabhūṣitam

hemadaṇḍasitacchatracchāditaṃ kiṃkiṇīgaṇaiḥ /
nānāratnaugharacitamāruroha mahāratham

sa sahasrabhujaḥ śrīmāṃścaturaṅgabalairyutaḥ /
prāgjyotiṣaṃ bhaumapuramacirādājagāma ha

tamāsādya mahābāhurbāṇaḥ prāgjyotiṣeśvaram /
hīnaṃ pūrvaśriyā mitramapaśyannagaraṃ ca tat

sa tena pūjito bāṇo yathāyogyaṃ sutena koḥ /
papraccha kiṃ nimittaṃ te hīnaśrīkamabhūt puram

// bāṇa uvāca //
śarīraṃ ca yathāpūrvaṃ tathā na tava rājate /
manaśca te nāti hṛṣṭaṃ tatra hetuṃ vadasva me

// mārkaṇḍeya uvāca //
evamādīni pṛṣṭaḥ sa narakaḥ kṣitinandanaḥ /
yathā vasiṣṭhaśāpo'bhūt tat sarvaṃ tasya cābravīt

yacchutaṃ bhaumavadanāttaddūtāveditaṃ purā /
jñātvāṃ tathā taṃ provāca bāṇo vajradhvajaṃ punaḥ

// bāṇa uvāca //
nahimanyustvayā kāryaḥ sukhe duḥkhe śarīriṇām /
cakravat parivartete naitābhyāṃ ko'pi hīyate

paraṃ tatra pratīkāraḥ kāryo dhīrairvibhūtaye /
bhavānapi pratīkāraṃ kartumarhati samprati

ya eṣa mānuṣaḥ pṛthvyāmasādhāraṇabhūtibhiḥ /
vardhate dānavo vāpi daityo vāpyathavāsuraḥ /
rākṣasaḥ kinnaro vāpi śakrastān sahate nahi

sa kauṭilyaṃ devagaṇaiḥ sārdhaṃ kurvannitastataḥ /
yathā tathā prakāreṇa bhraṃśayatyeva taṃ śriyaḥ

tasya ceṣṭatamo devo viṣṇurnityaṃ sanātanaḥ /
sa na śakrasya kurute mano'niṣṭaṃ manāgapi

yaḥ samārādhayed viṣṇuṃ śakrasyāniṣṭakārakaḥ /
tasmai varaṃ tu sacchidraṃ dattvā taṃ śātayatvitaḥ

ciramārādhito viṣṇuriṣṭān kāmān prayacchati /
mahatā kāyaduḥkhena pūjitaḥ samprasīdati

vineṣṭadevatāpūjāṃ vibhūtimatulāṃ pumān /
kaḥ prāpnoti śrutaḥ pūrvaṃ na vā pūrvataraiḥ kvacit

tvayā nārādhitaḥ pūrvaṃ brahmā vā viṣṇurīśvaraḥ /
tena te'dya mahāvighnā utpannā viṣaye tava

yo vā viṣṇuḥ pālakaste na nisargānukampakaḥ /
kintu te sa kṣitervākyāttayā cārādhito muhuḥ

dattaṃ chidraṃ ca te viṣṇurnāparādhyāstvayā dvijāḥ /
ito'nyathā tvaṃ bhavitā hataśrīriti naḥ śrutam

aparādhyastvayā bhūpa vasiṣṭhaḥ paramo muniḥ /
tena smaraṇamātreṇa nāyātau kṣitimādhavau

tasmāttvaṃ mitra budhyasva kauṭilyaṃ harimedhasaḥ /
nādhunā yujyate bhauma tavodāsīnatākṛtiḥ

yatte manasi tāto'yamiti sampratyayaḥ sa te /
varāha eva te tātaḥ sa ca lokāntaraṃ gataḥ

varāho'pi hareraṃśa iti yacchrayate tvayā /
tasyāṃśa ityanukrośaḥ kena vā kriyate vada

tasmāttvaṃ kuru śambhorvā brahmaṇo vādhunārccanam /
sa te prasannaḥ paramamiṣṭakāmaṃ pradāsyati

vighno vā muniśāpo vā mahetirvātipīḍakaḥ /
vidhau prasanne śambhau vā nacirātkṣayameṣyati // ६१ / /
// mārkaṇḍeya uvāca //
jātasampratyayo bhaumo bāṇasya vacanāt tadā /
suprītaḥ samuvācedaṃ dhīraghargharaniḥsvanaḥ

// bhauma uvāca //
yat tvayā gaditaṃ bāṇa hitaṃ me mitravatsala /
tat kāryamacirādeva tapaścaraṇamuttamam

viṣṇurnārādhanīyo me tatra hetustvayoditaḥ /
naivārādhyastathā śambhurantarguptaḥ sa me pure // ६४ / /
tasmād brahmā samārādhyo vacanāt tava mitraka /
tatputrasya mahābāho lauhityasyāmbusannidhau

śiṣyo'tha bhavatādhyāpitaścāhaṃ guruṇā yathā /
mitraṃ mitraṃ yathā dhīra sāmnā paramavalgunā

// mārkaṇḍeya uvāca //
ityuktvā sa mahābāhurbāṇaṃ vajradhvajastadā /
yathāvat pūjayāmāsa tanmitraṃ mitravatsalaḥ

arcayitvā yathāyogyaṃ prasthāpya ca baleḥ sutam /
brahmārādhanamatyugraṃ kartumicchan kṣiteḥ sutaḥ

sa tīre nadarājasya lauhityasya mahātmanaḥ /
brahmācalaṃ samāruhya tapastaptumupasthitaḥ

sa mānuṣeṇa mānena kṣitiputraḥ śataṃ samāḥ /
jalāhāravratenaiva samānarca pitāmaham

santuṣṭaḥ śatavarṣānte brahmā lokapitāmahaḥ /
pratyakṣībhūya narakasyāgrataḥ samupasthitaḥ

prīto'smi te varaṃ dāsye varaṃ varaya suvrata /
iti covāca narakaṃ sa tadā kamalāsanaḥ

sa dṛṣṭvā sarvalokeśaṃ pratyakṣaṃ kamalāsanam /
praṇamya prāñjaliḥ proce vinayānatakandharaḥ

// bhaumo vāca //
devāsurebhyo rakṣobhyaḥ sarvebhyo devayonitaḥ /
avadhyatvaṃ suraśreṣṭha varamekaṃ prayaccha me

avicchinnā santatirme yāvaccandro ravistapet /
tāvadbhavatu lokeśa dvitīyo'yaṃ varo mama

tilottamādyā yā devyaḥ sadrūpaguṇasaṃyutāḥ /
tāstā me dayitāḥ santu sahasrāṇi tu ṣoḍaśa

ajeyatvaṃ sadā śrīrmāṃ na jahātu kadācana /
iti pañca varā me'dya vṛtāsvattaḥ pitāmaha

// mārkaṇḍeya uvāca //
māyayā mohito bhaumo muniśāpaṃ vismṛtya ca /
anyadvarāntaraṃ vavre muniśāpastathā sthitaḥ

evamastviti tān sarvān varān dattvā pitāmahaḥ /
uvācedaṃ dvāparānte sandhyāyāṃ surakanyakāḥ /
tilottamādyāste jāyā: sambhaviṣyanti bhūtale

na yāvannārado yāti vajradhvaja puraṃ tava /
tāvanna maithune yojyā bhavatā tāḥ kṣiteḥ suta

ityuktvā sarvalokeśaḥ kṣaṇādantarhito'bhavat /
mudamāsādya paramāṃ svasthānaṃ narako'bhyagāt

tato muditalokaṃ taṃ nagaraṃ śrīniṣevitam /
sadā sotsāhasampūrṇabhītivighnavivarjitam

abhavat paśusaṃdhaiśca vājivāraṇakumbhakaiḥ /
sampūrṇaṃ devarājasya dayitevāmarāvatī

uttīrṇatapasaṃ śrutvā bāṇo dattavaraṃ tathā /
svayaṃ punarupātiṣṭhad bhaumaṃ vajradhvajaṃ tadā

sa gatvā bhaumanagaraṃ bāṇaḥ prāgjyotiṣāhvayam /
papraccha narakaṃ mitraṃ tapasaḥ sanniveśanam

// bāṇa uvāca //
kutra tvayā tapastaptaṃ kiṃ vā cīrṇaṃ tvayā vratam /
kīdṛśo vā varo labdhastvaṃ mamākhyātumarhasi

dṛṣṭaṃ tava puraṃ sarvaṃ prahṛṣṭajanasaṃkulam /
vājivāraṇaratnaughaiḥ pūritaṃ maṅgalasvanaiḥ

dṛśyate'dya tvayā pālyaṃ śasyapūrṇamanāmayam /
kathyatāṃ vā kathaṃ brahmā varaṃ tubhyaṃ pradattavān

// bhauma uvāca //
brahmā svayaṃ parvatarūpadhārī kāmeśvarīṃ dhartumihāvatīrṇaḥ /
tatra svayaṃ samprati ghasrameti purā na yāvacchapate vasiṣṭhaḥ

so'yaṃ pure me baliputra rājate devaughasevyo'pyamarottamāṃśaḥ/
tatrāhameko varatoyabhojano varṣāṇyakārṣaṃ ca tapaḥ śatāni vai

lauhityatīre ghanavāyusevite manohare prāṇabhṛtāṃ sukhaprade
tapaḥ pravṛttasya sukhaṃ samāgamaccharad yathaikā śaradāṃ śatāni me

tataḥ sa tuṣṭaścaturānano'bhavat pratyakṣato māṃ nyagadacca maddhitam /
tava prasanno'smi varaṃ tathepsitaṃ dāsye gṛhāṇeti puro'tha bhūtvā

avadhyatā me surayonita: surā-dacchinnasantānamajeyatā tathā /
sadā vibhūtirna jahātu māmiti varāśca nāryo navayauvanānvitāḥ

ete varāḥ pañca mayā tato vṛtāḥ so'pi pratiśrutya gato nijāspadam

tato'hamabhyetya puraṃ nijaṃ mudā mantripravīraiḥ sahitaḥ punastān /
paurān sabandhūn sagaṇānamodayam dānena mānena ca bhojanena

// mārkaṇḍeya uvāca //
itīritaṃ tasya baleḥ sutastadā bhaumasya śrutvā mumude na tatkṣaṇāt /
idaṃ tadoce vacanaṃ kṣiteḥ sutaṃ tatkālayuktaṃ na ca sūnṛtodbhavam

// bāṇa uvāca //
na te mune: śāpamatītya gantuṃ bhūtā matirmitra tadā vidheḥ puraḥ /
kathaṃ tu bhadraṃ bhavitā taveha bhāvītyavaśyaṃ kṣitiputra nityam

kṛtasya karaṇaṃ nāsti daivādhiṣṭhitakarmaṇaḥ /
bhāvītyavaśyaṃ yadbhāvyaṃ tatra brahmāpyabādhakaḥ

tasmāt tvaṃ sumahāvīrānasurān pāvakopamān /
sandhyāya ca puraskṛtya sācivye viniyojaya

dvāri saṃsthāpya vai vīrān devairapi durāsadān /
atikramasva deveśaṃ yadi labdhavaro bhavān

vidhinā yo varo datto bhavate tat parīkṣaṇam /
katumarhasi jāyāyāmaputro janakātmajam

ityuktvā prayayau bāṇo yathāvat tena pūjitaḥ /
narako mitravacanaṃ kartuṃ samupacakrame // १०२ /
// iti śrīkālikāpurāṇe bhaumatapasyāyāṃ ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

kālikā purāṇa hindī anuvāda paḍhane ke lie dekheṃ-[https://ptvaishnavi.blogspot.com/2023/08/Kalika-puran-adhyay-39.html DP Karmakand]