Kalika Purana · Chapter 33

kālikāpurāṇam trayastriṃśo'dhyāyaḥ akālapralaya kathanam
atha kālikā purāṇa adhyāya ३३
// mārkaṇḍeya uvāca //
taṃ tathā pīvaratanuṃ dṛṣṭā mātsyaṃ manuḥ svayam /
gṛhītvā pāṇinā phullanalinīṃ sarasīṃ yayau

tatsarastatra vipulaṃ puṇye nārāyaṇāśrame /
ekayojanavistīrṇaṃ sārdhayojanamāyatam /
nānāmīnagaṇopetaṃ śītāmalajalotkaram

tadāsādya saro matsyaṃ vinidhāya manustadā /
pālayāmāsa sutavat kṛpayā parayā yutaḥ

so'cireṇaiva kālena pīno vaisāriṇo'bhavat /
na mamau tatra sarasi bṛhattvāt dvijasattamāḥ

sa ekadā mahāmatsyaḥ pūrvāparataradvaye

śiraḥ pucche nidhāyāśu tuṅgadehaḥ samucchritaḥ /
svāyambhuvaṃ mahātmānaṃ cukrośa trāhi māmiti

taṃ tathā ca manurjñātvā krośantaṃ sthūlapucchakam /
āsasāda tadā matsyaṃ jagrāha ca kareṇa tam

na śaknomyahamuddhartuṃ pṛtharomāṇamadbhutam /
iti saṃcintayanneva proddadhāra kareṇa tam

bhagavānapi viśvātmā matsyarūpī janārdanaḥ /
svāyambhuvakaraṃ prāpya laghimānamupāśrayat

tataḥ karābhyāmuddhṛtya skandhe kṛtvā drutaṃ manuḥ /
nināya sāgaraṃ tatra toye ca nidadhe tataḥ

yathecchamatra vardhasva na ko'pi tvāṃ vadhiṣyati /
acireṇaiva sampūrṇadehaṃ tvaṃ samavāpnuhi

ityuktvā sa mahābhāgaḥ sarvaprāṇabhṛtāṃ varaḥ /
laghutvaṃ cintayaṃstasya vismayaṃ paramaṃ gataḥ

matsyospi nacirādeva pūrṇakāyastadā mahān /
sarvataḥ pūrayāmāsa dehābhogena sāgaram //१३/
taṃ pūrṇakāyamālokya vyatītyāmbhaḥ samucchritam /
śilābhirnicitaṃ sphītaṃ mānasācalasaṃnibham

rundhantaṃ sāgaraṃ sarvaṃ dehābhogācalīkṛtam /
svāyambhuvo manurdhīmān mene mātsyaṃ na taṃ tadā

tataḥ papraccha taṃ sāmnā matsyaṃ svāybhuvo manuḥ /
vicintya laghimānaṃ ca paśyan mūrtiṃ tadādbhutam

// manuruvāca //
na tvāṃ matsyamahaṃ manye kastvaṃ me vada sattama /
mahatvaṃ laghimānaṃ cintayan sumahattara

tvaṃ brahmāpyathavā viṣṇuḥ śambhurvā mīnarūpadhṛk /
na cedguhya mahābhāga tanme vada mahāmate

// matsya uvāca //
ārādhyo'haṃ tvayānityaṃ yo hariḥ saḥ sanātanaḥ /
taveṣṭakāmasiddhyarthaṃ prādurbhūtaḥ samāhitaḥ

yat tvamicchasi bhūteśa mattastvaṃ mīnamūrtitaḥ /
tat kariṣye'dya tāṃ mūrtimimāṃ viddhi mano mama

// mārkaṇḍeya uvāca //
iti tasya vacaḥ śrutvā viṣṇoramitatejasaḥ /
jñātvā pratyakṣato viṣṇuṃ manustuṣṭāva keśavam

// manuruvāca //
namaste jagadavyaktaparāparapate hare /
pāvakādityaśītāṃśu netratrayadharāvyaya

jagatkāraṇa sarvajña jagaddhāma hare para /
parāparātmarūpātman pāriṇāṃ pārakāraṇa

ātmānamātmanā dhṛtvā dharārūpadharo hare /
vibharṣi sakalān lokānādhārātmaṃstrivikrama

sarvavedamaya śreṣṭha dhāmadhāraṇakāraṇa /
suraudhaparameśāna nārāyaṇa sureśvara

ayonistvaṃ jagadyonirapādastvaṃ sadāgatiḥ /
tvaṃ teja: sparśahīnaśca sarveśastvamanīśvara

tvamanādiḥ samastādistvaṃ nityānantaro'ntaraḥ /
yadvaimamaṇḍaṃ jagatāṃ bījaṃ brahmāṇḍasaṃjñitam

tadvījaṃ bhavatastejastvayoktaṃ salileṣu ca /
sarvādhāro nirādhāro nirhetuḥ sarvakāraṇam

namo namaste viśveśa lokānāṃ prabhava prabho /
sṛṣṭisthityantahetustvaṃ vidhiviṣṇuharātmadhṛk

yasya te daśadhā mūrtirūrmiṣaṭkādivarjitā /
jyotiḥ patistvamambhodhistasmai tubhyaṃ namo namaḥ

kaste bhāvaṃ vaktumīśaḥ pareśa sthūlātsthūlo yo'rūporthavargāt /
tasmai nityaṃ me namo'stvadya yo'bhūdādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt

sahasraśīrṣā puruṣa: sahasrapāt sahasracakṣuḥ pṛthivīṃ samantataḥ /
daśāṅgulaṃ yo hi samatyatiṣṭhat sa me prasīdatviha viṣṇurugra:

namaste mīnamūrte he namaste bhagavan hare /
namaste jagadānanda namaste bhaktavatsala

// mārkaṇḍeya uvāca //
svāyambhuvena manunā saṃstuto matsyarūpadhṛk /
vāsudevastadā prāha meghagambhīraniḥsvanaḥ

// śrībhagavānuvāca //
tuṣṭo'smi tapasā te'dya bhaktyā cāpi stuto muhuḥ /
saparyayā ca dānena varaṃ varaya suvrata

iṣṭārthaṃ sampradāsyāmi tubhyaṃ nātra vicāraṇā /
varayasvepsitān kāmān lokānāṃ vā hitaṃ ca yat

// manuruvāca //
yadi deyo varome'dya lokānāṃ yo hito bhavet /
tanme dehi varaṃ viṣṇo taṃ vakṣyāmi śṛṇuṣva me

śaśāpa kapila: pūrvaṃ madarthe bhuvanatrayam /
hataprahatavidhvastaṃ sakalaṃ te bhavediti

yeneyamuddhṛtā pṛthvī yeneyaṃ pratipālitā /
saṃhariṣyati yastvenāṃ te'dhunā plāvayantvimām

tato'haṃ dīnahṛdayastvāmeva śaraṇaṃ gataḥ /
na yathedaṃ tribhuvanaṃ bhaviṣyati jalaplutam /
hataprahatavidhvastaṃ tathā tvaṃ dehi me varam

// śrībhagavānuvāca //
na mattaḥ kapilo bhinnastathā na kapilādaham /
yaduktaṃ tena muninā mayoktaṃ viddhi tanmano

tasmād yaduditaṃ tena tatsatyaṃ nānyathā bhavet /
kariṣye tatra sāhāyyaṃ svāyambhuva nibodha tat

hataprahatavidhvaste toyamagne jagattraye /
śyāmalenātha śṛṅgeṇa tvaṃ māṃ jñāsyasi vai tadā

yāvajjalaplavastāvadyathā kāryaṃ tvayā mano /
tanme nigadataḥ pathyaṃ śṛṇuṣvāvahito'dhunā

sarvayajñiyakāṣṭhaughairekā naukā vidhīyatām /
tāmahaṃ draḍhayiṣyāmi yathā no bhidyate jalaiḥ

daśayojanavistīrṇāṃ triṃśadyojanamāyatām /
dhāriṇīṃ sarvabījānāṃ bhuvanatrayavardhinīm

sarvayajñiyavṛkṣāṇāṃ bhūrivalvalatantubhiḥ /
navayojana dīrghāṃ tu vyāmatraya- suvistṛtām

kuruṣva tvaṃ mano tūrṇaṃ bṛhatīmīrikāṃ vaṭīm /
jagaddhātrī jaganmāyā lokamātā jaganmayī /
draḍhayiṣyati tāṃ rajjuṃ na truṭtyati yathā tathā

sarvāṇi bījānyādāya savedān sapta vai ṛṣīn /
tasyāṃ nāvi niṣaṇṇastvaṃ vartamāne jalaplave /
dakṣeṇa saha saṃgamya smariṣyasi mano mama

smṛto'haṃ tūrṇamāyāsye bhavato nikaṭaṃ prati /
śyāmalenātha śṛṅgeṇa tvaṃ māṃ jñāsyasi vai tadā

yāvat prahatavidhvasta- hataṃ syādbhuvanatrayam /
tāvat pṛṣṭhena tāṃ nāvaṃ voḍhāhaṃ nātra saṃśayaḥ

jalaplute tu sampūrṇe śṛṅge mama ca tāṃ tarīm /
tvaṃ tadā vaṭīrikayā sandhāniṣyasi vai dṛḍham

baddhāyāṃ nāvi me śṛṅge devamānena vatsarān /
sahasraṃ prerayiṣyāmi tāṃ nāvaṃ śoṣayan jalam

tataḥ śuṣkeṣu toyeṣu prottuṅge śikhare gireḥ /
himācalasya badvāhaṃ tasminnāvamahaṃ mano

ahamārādhito yena japyena bhavatā mano /
sarvasiddhirbhavettasya yastoṣayati tena mām

// mārkaṇḍeya uvāca //
iti datvā varaṃ tasmai matsyastena namaskṛtaḥ /
antardadhe jagannātho lokānugrahakārakaḥ

svāyambhuvo'pi bhagavānantardhānaṃ gate harau /
yathoktaṃ hariṇā pūrvaṃ nāvaṃ rajjuṃ tathākarot

sarvayajñiyavṛkṣaughā chitvā svāyambhuvastadā /
uddhṛtya kārayāmāsa vāsyādibhirasau tarim

teṣāṃ valkasamudbhūtasūtrasaṅghairvaṭīrikām /
pūrvoktena pramāṇena kārayāmāsa vai manuḥ

tataḥ kālena mahatā vṛttaṃ yuddhaṃ mahādbhutam /
viṣṇoryajñavarāhasya śarabhasya harasya ca

tato jalaplave jāte vidhvaste bhuvanatraye /
tathā rajjvā tariṃ badhvā bījānyādāya sarvaśaḥ

vedānṛṣīṃstadā saptadaśañcādāya vai manuḥ /
tasyāṃ nāvi samādhāya toyamagre carācare /
svāyambhuvastadā matsyaṃ hariṃ sasmāra naugataḥ

tato jalānāmupari saśṛṅga iva parvataḥ

uditaścaikaśṛṅgeṇa viṣṇurmatsyasvarūpadhṛk /
āgatastatra nacirādyatrāste tariṇā manuḥ

tarimāruhya vipule toyarāśau bhayaṅkare /
yāvaccalācalaṃ toyaṃ tāvat pṛṣṭhe tariṃ nyadhāt

jale prakṛtimāpanne śṛṅge badhvā vaṭīrikām /
tāṃ nāvaṃ nodayāmāsa sahasraṃ daivavatsarān

svaṃ nāvaṃ ca avaṣṭabhya dadhāra parameśvaraḥ /
yoganidrā jagaddhātrī samāsīdatadvaṭīrikām

tataḥ śanaiḥ śanaistoye śoṣaṃ gacchati vai cirāt /
paścimaṃ himavacchaṅga sumagnaṃ toyamadhyataḥ

dve sahastre yojanānāmucchritasya himaprabhoḥ /
pañcāśattu sahasrāṇi śṛṅgaṃ tattasya cocchritam

tasmin śṛṅge tato nāvaṃ badhvā matsyātmadhṛg hariḥ /
jagāma śoṣaṇāyāśu jalānāṃ jagatāṃ patiḥ

evaṃ hi matsyarūpeṇa vedāstrātāśca śārṅgiṇā

// mārkaṇḍeya uvāca //
kapilasya tu śāpena kṛta ākāliko layaḥ

akāliko'yaṃ pralayo yato bhagavatā kṛtaḥ /
iti vaḥ kathitaṃ sarvaṃ yathāvad dvijasattamāḥ

// iti śrīkālikāpurāṇe akālapralayakathane trayastriṃśo'dhyāyaḥ

kālikā purāṇa hindī anuvāda paḍhane ke lie dekheṃ-[https://ptvaishnavi.blogspot.com/2023/07/Kalika-puran-adhyay-33.html DP Karmakand]